Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паэзан (сондай-ақ Паэсан, Паэзано, Интерандин) – Колумбия мен Эквадордағы Паэз тілінің атымен аталатын бірнеше болжамды немесе қолданыстан шыққан тіл отбасыларының кез келгені болуы мүмкін.
Paezan (also Páesan, Paezano, Interandine) may be any of several hypothetical or obsolete language family proposals of Colombia and Ecuador named after the Paez language.
Ұсыныстар
Қазіргі уақытта Паэз (Наса Юве) тілі оқшау тіл ретінде қарастырылуы мүмкін, немесе әйтпесе жойылған тілдер отбасының жалғыз сақталған мүшесі болып есептеледі (Аделаар және Муйскен 2004, Гордон 2005, Маттесон 1972, Фабре 2005). Ол жиі басқа тілдермен бірге паэзан тілдер отбасына жатқызылған, бірақ осы ұсыныстардың көптегені тарихи қателікке байланысты туындаған. Осы қателік анықталғанға дейін Кемпбелл (1997: 173) былай деді: "Паэзан тілі бойынша бірлік жоқ, және пікірлер мүлдем әртүрлі".
Currently, Páez (Nasa Yuwe) is best considered either a language isolate or the only surviving member of an otherwise extinct language family (Adelaar & Muysken 2004, Gordon 2005, Matteson 1972, Fabre 2005). It has often been grouped with other languages in a Paezan family, but several of these proposals are based on a historical error. Even before the discovery of the error, Campbell (1997: 173) stated, "There is no consensus upon Paezan, and opinions vary greatly".
Паэз, Панзалео, Андаки
Ең көп қайталанататын мәлімдемелердің бірі (мысалы, Лукота 1968; Кауфман 1990, 1994) – Паез бен құрылысы жойылған Панзалео (сондай-ақ Пансалео, Латакунга немесе Кито деп те аталады) арасындағы болжамды байланыс. Бұл тіл бұрын Эквадордың таулы аймақтарында қолданылған. Дегенмен, Панзалео туралы мәліметтер жеткіліксіз, ал осы қарым-қатынастың дәлелдері нашар және тілдердің өзара әсерлесуінен туындауы мүмкін. Сондықтан, Панзалео тілін жіктемеген, оқшау тіл деп қарастыру дұрыс (Adelaar & Muysken 2004: 393–397; Campbell 1997). Андаки тілі (қазірде қолданылмайды) көбінесе Паэз тобында Паезбен байланыстырылады. Оның құжаттамасы – 1928 жылы анонимді автор жариялаған 20 беттік сөздер тізімі және 1854 жылы дін қызметкері (Мануэль Мария Альбис) жинаған сөздер тізімі. Jolkesky (2015) және басқа зерттеушілер атап өткендей, Андаки мен Паез тілдерінің сөздік құрамында бірнеше ұқсастықтар бар. Бірақ басқа жағынан, айырмашылықтар көп. Jolkesky (2015) сонымен қатар Тинигуа тілімен де сөздік ұқсастықтарды анықтады.
One of the most often repeated statements (e. g. Loukota 1968; Kaufman 1990, 1994) is the supposed connection between Páez and the extinct Panzaleo (also known as Pansaleo, Latacunga, or Quito), formerly spoken in highlands of Ecuador. However, Panzaleo is poorly documented and the evidence for this relationship is weak and may be from language contact. Thus, Panzaleo may best be considered an unclassified isolate (Adelaar & Muysken 2004: 393 397; Campbell 1997). The Andaquí isolate (also extinct) is often connected with Páez in a Paezan grouping. Documentation is a 20 page list of words and expressions by an anonymous author published in 1928 and another word list collected in 1854 by a priest (Manuel María Albis). There are a number of similarities in vocabulary between Andaquí and Páez, as noted by Jolkesky (2015) and others. In other aspects, the differences are greater. Jolkesky (2015) also found lexical similarities with Tinigua.
Паэз және Коконукан
Коконукан тілдерін Паэз тілдерімен бірге алғаш рет 1910 жылы Анри Беушат және Пол Ривет (қазіргі таңда танылған консервативті Чибчан тілінен әлдеқайда кең қамтитын үлкен Чибчан тілдері отбасының құрамында) топтастырды. Curnow (1998) бұл Дуайдың 1888 жылғы Могуэкс сөздігін дұрыс түсінбеуіне негізделгенін көрсетеді, ол Паэз және Гуамбиано/Тоторо тілдерінің қосындысы еді. Бұл қате салдарынан кейінгі тіл білімі мамандары (мысалы, Kaufman 1990, 1994; Campbell 1997; Greenberg 1956, 1987; Tovar & Larruceau de Tovar 1984) Паэзді Гуамбианомен бірге жіктеді, Коконуканның Барбакоан тілі екенін анық байқамады. 1972 жылы Маттесонның Паэз және Гуамбиано сөздіктерін салыстыруы, Паэз бен Аравак, Кечуа және Прото-Чибчан тілдерімен салыстырудан гөрі аз ғана – 5,2% үлесті көрсетті (тиісінше 17%, 12% және 14%). Маттесон (1972), Curnow (1998), Curnow & Liddicoat (1998) және Adelaar & Muysken (2004) сияқты тіл білімі мамандарының еңбектерін негізге алғанда, Коконукан тілдері қазір Барбакоан тілдеріне жатқызылады. Паэз, Панзалео және Андаки тілдері арасындағы байланыс мәселесі әлі де шешілмеген күйде қалып отыр.
The Coconucan languages were first grouped together with Páez by Henri Beuchat & Paul Rivet in 1910 (under a larger Chibchan family, which is considerably more inclusive than the conservative Chibchan recognized today). Curnow (1998) shows this is based on misinterpretation of a Moguex vocabulary of Douay (1888), which is a mix of Páez and Guambiano/Totoró. The error has led to subsequent classifiers (e. g. Kaufman 1990, 1994; Campbell 1997; Greenberg 1956, 1987; Tovar & Larruceau de Tovar 1984) to group Páez with Guambiano, missing the obvious identification of Coconucan as Barbacoan. Matteson's 1972 comparison of Páez and Guambiano vocabularies show just a 5.2% overlap, less than comparisons between Páez and Arawak, Quechua and Proto Chibchan (respectively 17%, 12%, and 14%). Following linguists such as Matteson (1972), Curnow (1998), Curnow & Liddicoat (1998), and Adelaar & Muysken (2004), the Coconucan languages are now placed under Barbacoan. The question of connections between Páez, Panzaleo, and Andaquí remains open.
Қашықтағы туыстары
Керноудың түзетуінен бұрын Паэс-Коконукан "тобы" әртүрлі басқа топтармен байланысты болған. Гринберг Паэзанды Барбакоан, Чибчан, Чокоан, Жиражаран және Бетои, Камса (Сибундой), Яруро, Эсмеральденьо, Мочика, Кунза (Атакаменьо), Итонама және Юруманги сияқты оқшау тілдермен бірге Макро Чибчан (немесе Чибчан-Паэзан) тобына қосты. Моррис Свадештің Паэзан тобына Паэс, Барбакоан, Коконукан, Андаки, Кунза, Капиксана және Машуби кірді. Кауфманның (1990, 1994) Макро Паэсан "шоғыр" ұсынысына "Паэсан" (жоғарыда түсіндірілгендей) – Барбакоан, Кунза-Капиксана, Бетои, Итонама және Варао кірді.
Prior to Curnow's correction, the Paez–Coconucan "family" had been connected to various other families. Greenberg included Paezan in a Macro Chibchan (or Chibchan–Paezan) stock with Barbacoan, Chibchan, Chocoan, Jirajaran, and the isolates Betoi, Kamsá (Sibundoy), Yaruro, Esmeraldeño, Mochica, Cunza (Atacameño), Itonama, and Yurumanguí. Morris Swadesh's Paezan included Páez, Barbacoan, Coconucan, Andaquí, Cunza, Kapixana, and Mashubí. Kaufman's (1990, 1994) Macro Páesan "cluster" proposal included "Paesan" (as explained above)–Barbacoan, Cunza–Kapixana, Betoi, Itonama, and Warao.