Кіріспе

Көрермендерге қол жеткізу үшін электроникалық немесе электромеханикалық құралдарды қажет ететін медиа – электрондық медиа. Электрондық медиа – көрермендердің мазмұнға қол жеткізуі үшін электроникалық немесе электромеханикалық құралдарды пайдаланатын медиа. Бұл негізінен баспа түріндегі статикалық медиадан өзгеше, олар қазіргі таңдағыда көбінесе цифрлық түрде жасалады, бірақ баспа түріндегі соңғы пайдаланушыға қол жеткізу үшін электроникалық құрылғылар қажет емес. Жалпы жұртшылыққа таныс негізгі электрондық медиа көздері – бейнежазбалар, дыбыс жазбалары, мультимедиалық презентациялар, слайд-презентациялар, CD-ROM және онлайн мазмұн. Жаңа медианың көп бөлігі цифрлық медиа түрінде болады. Дегенмен, электрондық медиа аналогтық электрондық деректер немесе цифрлық электрондық деректер форматында болуы мүмкін. Бұл термин көбінесе сақтау құралына жазылған мазмұнмен байланысты болғанымен, тікелей эфир және онлайн желілерде хабар тарату үшін жазбалар міндетті емес. Электрондық байланыс процесінде қолданылатын кез келген құрал (мысалы, теледидар, радио, телефон, ойын консолі, қолға ұсталатын құрылғы) электрондық медиа ретінде қарастырылуы мүмкін.

Беріліс

18 ғасырдың соңында телеграфтан бастап, сымдар мен тарату желілері байланыс құралдары ретінде пайда болды. Сэмюэл Морз 1832 жылы телеграфты ойлап тапты, ол электр сигналдарын ұзақ қашықтыққа жеткізу үшін сымдарды қолданды. 1844 жылы АҚШ-та алғашқы телеграф желісі орнатылды, ал 1850 жылдары Атлантика арқылы Солтүстік Америка мен Еуропаны байланыстыратын телеграф кабельдері тартылды. Телеграфтың кеңінен қолданылуымен бірге, суреттерді сым арқылы беру қажеттілігі туды. Алғашқы коммерциялық сәтті факс машинасы 1861 жылы Элиша Грей жасады, ол басылған суреттерді сым арқылы беруге мүмкіндік берді. Телефон электрондық байланыстағы кезекті үлкен жетістік болды, ол адамдарға жазбаша хабарламалардың орнына дауыс арқылы байланысуға мүмкіндік берді. Александр Грэм Белл 1876 жылы алғашқы табысты телефондық хабар таратуды жүзеге асырды, ал 1890 жылдары бүкіл әлемде телефон желілері тартыла бастады. Осы маңызды жаңалықтардың барлығы байланыс үшін тарату желілеріне сүйенгендіктен, 1880 жылы ағылшын инженері Оливер Хевисайд коаксиалды кабельді патенттеді, бұл шағын жақсарту болды. Коаксиалды кабель жолақтың енін ұлғайтуға және тарату қашықтығын арттыруға мүмкіндік берді. Соңғы жетпіс жылда оптикалық талшықтар, сымсыз тарату, спутниктік тарату, еркін кеңістік оптикасы және интернеттің енгізілуімен тарату тәсілінде маңызды жақсартулар жасалды. Оптикалық талшықтар алғаш рет 1950 жылдары жасалды, бірақ 1970 жылдары ғана коммерциялық тұрғыдан тиімді болды. Ал сымсыз байланыс тарату режимінде үлкен прогресс жасады, сымдарды жойып, электромагниттік толқындарды енгізді. Гульельмо Маркони 1897 жылы радио таратуды ойлап тапты, ал 1900 жылдары радио тарату жаңалықтар, ойын-сауық және әскери байланыстың маңызды көзіне айналды. Спутниктік байланыс деректерді мүмкіндігінше ұзақ қашықтыққа таратуға мүмкіндік берді. АҚШ 1958 жылы Explorer 1 спутнигін ұшырғанда спутниктік байланыс саласында алғашқы қадам жасады. Ауа арқылы деректерді тарату үшін лазерлерді пайдаланатын еркін кеңістік оптикасы (FSO) алғаш рет 1960 жылдары жасалды. Алайда, технология тек 1990 жылдары коммерциялық тұрғыдан тиімді бола бастады. Ал интернет өткен ғасырдың екінші жартысында пайда болды. 1960 жылдары файлдарды берудің алғашқы протоколдары жасалды, бұл компьютерлер арасында файлдарды таратуға мүмкіндік берді. 1989 жылы Тим Бернерс-Ли Дүниежүзілік желіні құрды, ол гиперсілтемелер арқылы ақпаратты ортақ пайдалануды жеңілдетті. 1996 жылы Нақты уақыт тасымалдау протоколы (RTP) енгізілді, ол интернет арқылы тікелей аудио және бейне трансляциясын жүзеге асыруға мүмкіндік берді. RTP онлайн ойын-сауық саласындағы үлкен жетістік болды, ол оқиғаларды бүкіл әлемдегі көрермендерге тікелей эфирде көрсетуге мүмкіндік берді.

Дисплей және шығыс

Дисплей және шығару технологиясының тарихы ұзақ және қызықты, ол 19 ғасырдың басында шағын электр тоқтарын анықтау және өлшеу үшін пайдаланылған гальванометрдің дамуымен басталды. 1844 жылы телеграф желісі арқылы электр сигналдарын беруге мүмкіндік беретін, электромагнитті пайдаланып телеграф сигналын шығаратын және сәйкес келетін дыбыстық сигнал жасайтын телеграф құрылғысы жасалды. Одан кейін электр сигналдарын дыбысқа айналдыратын диафрагмасы бар телефон қабылдағышы пайда болды. 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында қызыл жарық және неон сияқты алғашқы жасанды жарық түрлері дамыды. Бұл түрлер дисплейлер мен жарнама тақталарын жарықтандыру сияқты әртүрлі мақсаттарда қолданылды. 1910 жылы телепринтер ойлап табылды, ол сым арқылы мәтіндік хабарламаларды жіберуге мүмкіндік берді. Оған Уильям Крукстың катодты сәулелі түтігін (CRT) жасауы ілесіп, бірақ ол 1920 жылдары кеңінен қолданыс тапты. КРТ алғашқы теледидар және компьютер дисплейлерінде пайдаланылды. Радио және теледидар тюнерлері де 20 ғасырдың басында жасалды, бұл адамдарға хабар тарату сигналдарын қабылдауға және таңдауға мүмкіндік берді. Спикерлер мен құлаққаптар 1800 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында ойлап табылды және радио, фонограф және кейіннен электрондық құрылғылардан келетін дыбыс сигналдарын тыңдау үшін қолданылды. 1950-1960 жылдары LED және LCD дисплейлері жасалды, бұл жарықтандыру және теледидар мониторлары сияқты әртүрлі салаларда ықшам және тиімді дисплейлерді жасауға мүмкіндік берді. 1970 жылдары лазерлік шоулар пайда болды, олар концерттер мен басқа да іс-шараларда эффектілі визуализация үшін лазерлерді қолданды. Алғашқы компьютерлік монитор 1950 жылдары, ал алғашқы коммерциялық компьютерлік монитор 1976 жылы енгізілді. 1985 жылы үлкен электрондық дисплейлер пайда болды, бұл стадиондар, ареналар және басқа да қоғамдық орындарда қолдануға арналған кең экранды дисплейлерді жасауға мүмкіндік берді. HDTV термині алғаш рет 1936 жылы ұсынылған, бірақ жоғары сапалы теледидар сигналдарын өндіру және тарату стандарттары 1990 жылдары қалыптасты. Аналогты сигналдарды цифрлық форматқа түрлендіру, яғни цифрландыру 1903 жылы телефон байланысы үшін импульстік кодты модуляция (PCM) ойлап табылуымен алғаш рет жүзеге асырылды. Электрондық шифрлау, ол ақпаратты электрондық арналар арқылы қауіпсіз жіберуге мүмкіндік берді, 1935 және 1945 жылдар аралығында дамыды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде электрондық байланыстың дамуында маңызды рөл атқарды. Онлайн маршрутизация, яғни электрондық сигналдарды нақты межелерге бағыттау мүмкіндігі 1969 жылы қазіргі интернеттің алдағысы болған ARPANET құрылған кезде пайда болды. Электрондық бағдарламалау, яғни процестерді басқару және автоматтандыру үшін электрондық сигналдарды пайдалану мүмкіндігі 1940 жылдардан бері дамып келеді және электр сигналдарын өңдеу саласындағы маңызды зерттеу және даму саласы болып табылады.

Электрондық ақпарат сақтау

Электрондық ақпарат сақтау тарихы 18 ғасырға, 1725 және 1846 жылдары перфокарталар мен қағаз ленталар пайда болғанға дейін жетеді. Электрондық сақтаудың алғашқы түрлері қарапайым мәтін мен сандық деректерді сақтау үшін қолданылды. 19 ғасырдың соңында 1857 және 1877 жылдары фонограф цилиндрі мен дискінің ойлап табылуы аудио деректерді жазуға және сақтауға мүмкіндік берді. 1876 жылы киноизображениелердің пайда болуы қозғалмалы бейнелерді жазуға және сақтауға мүмкіндік берді. 1969 жылы лазерлік дискілердің ойлап табылуы жоғары сапалы бейне және дыбыс деректерін сақтауға және ойнатуға мүмкіндік берді, бірақ бұл форматтың коммерциялық өмірі 1978 жылы аяқталды, өмір сүру ұзақ болмады. Компакт-дискілер (CD) 1982 жылы ойлап табылды және аудио деректерді сақтау мен ойнатудың танымал құралына айналды. Бұл өнертабыс аудиожазбаны бастап, винилдік пластинкалар, магниттік ленталар және цифрлық аудио файлдарды қоса алғанда, әртүрлі аудио форматтардың пайда болуына әкелді. Винилдік пластинкалар 19 ғасырдың соңында пайда болды және MP3 және AAC сияқты цифрлық аудио форматтарының енгізілгеніне дейін 20 ғасырдың соңына дейін музыканың басты форматы болып келді. Дегенмен, винил ескіргеніне қарамастан, мәдени нысан болып қала береді және оның киелі аурасы сақталған, символдық бұзбаларға төтеп береді. Ал MP3 бағдарламасын Фраунгофер институтының ғалымы Карлхайнц Бранденбург ойлап тапты. Институт әзірлеген MP3 кодектелген бағдарламалық құрал адамдарға MPEGI Layer III деп аталатын сығылу алгоритмін қолданып, аудио файлдарын цифрландыруға мүмкіндік берді. VHS пен Betamax арасындағы басты айырмашылық – Betamax-та суреттер өткір әрі анық болса, VHS-те жазу уақыты ұзақ болды. RTF – Rich Text Format деген сөздің аббревиатурасы. Microsoft оны 1987 жылы жасады. Бұл формат құжаттарды платформалар арасында бөлісуге мүмкіндік берді. RTF, әсіресе, пішімдеу, шрифт және стиль сияқты маңызды құжат ақпаратын сақтай алатындықтан бағаланды. Кейіннен JPEG және PNG сияқты кескіндер форматтары енгізіліп, цифрлық суреттерді сақтауға және таратуға мүмкіндік берді. Цифрлық аудио және бейне форматтарының енгізілуі қолжетімді цифрлық файл форматтарының спектрін кеңейтті. Деректер қорының мазмұны мен форматтары: Деректер қоры 1960 жылдан бері цифрлық мазмұнды сақтау және басқару үшін қолданылып келеді. Э.Ф. Кодд 1970 жылы реляциялық деректер базасы моделін ұсынды. Бұл модельде қолданбалар сілтемелерді орындамай, деректерді іздеуді және оның орнына мазмұнды іздеуді талап етеді. Модель предикат және жиынтық теориясына негізделген және болашақ деректер қоры үшін негіз болды. Коммерциялық тұрғыдан қолжетімді алғашқы деректер базасын басқару жүйесін (DBMS) 1979 жылы Relational Software, Inc. (кейін Oracle Corporation деп аталды) ұсынды. Содан бері реляциялық, объектіге бағытталған және NoSQL деректер қоры сияқты әртүрлі деректер қоры жүйелері енгізілді.

Интерактивтілік

Интерактивтілік – электрондық медианың пайдаланушының әрекетіне жауап беру қабілеті, осы арқылы пайдаланушыға әсерлі әрі қызықты тәжірибе сыйлайды. Интерактивтіліктің тарихы басқару тақтасы сияқты деректерді енгізу құрылғыларының дамуымен байланысты. Басқару тақтасы: Басқару тақталары алғаш рет компьютерлік жүйелермен өзара әрекеттесу үшін компьютерлердің бастапқы кезеңдерінде пайда болды. Бұл тақталар әдетте компьютерге деректер мен командаларды енгізуге арналған бірнеше қосқыштар мен батырмалардан тұратын. Деректерді енгізу құрылғысы: Пернетақта мен тышқан сияқты деректерді енгізу құрылғыларының дамуы интерактивтілік саласында маңызды қадам болды. Графикалық пайдаланушы интерфейстерінің (GUI) енгізілуі компьютерлік жүйелермен интуитивті түрде өзара әрекеттесуге мүмкіндік берді. Ойын контроллері: Ойын контроллері 1970 жылдардың соңында Atari 2600 бейне ойын консолімен бірге таныстырылды. Atari 2600 консолінде дискілік жад болмады және жадысы (RAM) тек 128 байтты құрады. Оның графикалық процессор жиілігі 12 МГц болса, тұрақты жады (ROM) көлемі 4 килобайтты ғана құрады. Ми-компьютер интерфейсі (МКИ): Ми-компьютер интерфейсі (МКИ) – интерактивтіліктің соңғы жетістігі. Бұл технология пайдаланушыларға ми толқындарын пайдаланып, пернетақта немесе контроллер сияқты физикалық деректерді енгізу құрылғыларынсыз электрондық құрылғыларды басқаруға мүмкіндік береді. Әлі тәжірибелік сатыда болғанымен, МКИ технологиясы өзара әрекеттесу әдісін революциялық түрде өзгертуге потенциалы бар.