Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ничифор Дучич (1832–1900) – босниялық серб теологы, тарихшы, филолог, архимандрит, жазушы және ғалым. Герцеговина архимандриті Ничифор Дучич 1863 жылы Цетиньеде православие семинариясын құрды. 1880 жылы Дучич Сербия Ұлттық мұражайының директоры, ал 1883 жылдан бастап Сербия Ұлттық кітапханасының директоры болып тағайындалды. Дучичтің монастырлар туралы монографиялары (Тврдош, Житомислич, Морача, Острог) мәдени-тарихи құндылығын жоғалтқан жоқ, себебі ғылым одан әрі зерттеулерді қарастыруы керек: «Черногориядағы Рождество» (1867); «Бока және Зета» (1875); «Париждегі Ұлттық кітапханадағы славян қолжазбалары» (1889).
Bosnian Serb theologian, historian, philologist, archimandrite, writer and academic
Archimandrite Nićifor Dučić (; 1832–1900), was a Bosnian Serb theologian, historian, philologist, archimandrite, writer and academic. As Archimandrite of Herzegovina Nićifor Dučić founded the Orthodox Seminarium in Cetinje in 1863. In 1880 Dučić was appointed as the head of the National Museum of Serbia, and since 1883 as a Director of National Library of Serbia. Dučić's monographs about monasteries (Tvrdoš, Žitomislić, Morača, Ostrog) have not lost the cultural historical value since science must further take some studies into consideration: Christmas in Montenegro (1867); Boka and Zeta (1875); Slav Manuscripts in the National Library in Paris (1889).
Өмірбаян
Ничифор Дучич 1832 жылы Босния мен Герцеговинаның оңтүстігіндегі Требинье қаласына жақын Велжи Луг ауылында дүниеге келген. Сербияда, Сербия Воеводинасында, кейін Парижде білім алған. 1848 жылғы революция кезінде жас ерікті ретінде австриялықтар қатарына қосылды. Туған жері Герцеговинаға оралған соң Дужи монастырында ағасының жетекшілігімен діни қызметкер болып тағайындалды. 1858 жылы Серафим Перовичпен бірге Дужиде мектеп ашып, Мостарда дін және тарих пәндерін оқытты. 1858 жылдың соңынан 1860 жылға дейін Неретва өзенінің жанындағы Житомислич монастырына басшылық етті. Онда ол бірнеше монографиялар, әдеби тарихтар, археологиялық зерттеулер, соның ішінде Дужи және Тврдош Метох монастыры, Житомислич монастыры, Хиландар монастыры, серб халқы және Триестегі Серб православие шіркеуі тарихы туралы еңбектер жазды. 1848 жылы Житомислич монастырында серб балаларын оқытуға арналған алғашқы мектеп пен православие дінінің қызметкерлерін даярлайтын мектеп ашылды. Бұл мектептерді монастырь монахтары, негізінен Ничифор Дучич және Серафим Перович құрды. Дучич өзі 1852-1862 жылдардағы Герцеговина көтерілісіне қатысқан, оған Лука Вукалович жетекшілік еткен. Дучичтің күші, батылдығы мен белсенділігі оны түнгі жорықтар, күтпеген шабуылдар, биікке өрлеу және қолға-қол соғыс сияқты операцияларда көзге түруге мүмкіндік берді. Оның ең үлкен жетістіктері Босния мен Герцеговинада болды. Соғыс аяқталғаннан кейін, Осман Портасы мен Константинопольден уәделенген кешірім келмегендіктен, Дучич Черногорияға кетті. 1864 жылы ол Цетиньеде қоныстанды. Онда архимандрит шеніне көтеріліп, Дужидегі ескі досы Серафим Перовичке жоғары білім беретін мектеп ашуға көмектесті. Перович Цетиньеде алғашқы семинарияны ашқанда, Дучич ректор болып тағайындалды. Ол мектеп ережесін жазып, жариялады. Оқушылар үшін жағдай жақсы болды, әсіресе кедей оқушыларға көңіл бөлінді. Ол Черногория қызметіне де кірісіп, Цетинье мен Белград арасындағы делдал ретінде дипломатиялық миссияны басқаруға тағайындалды. Генерал Милойко Лешанинмен бірге келген Ничифор Дучич, қазір Черногорияның Николай I елшісі, Сербияның ханзадасы Михаило Обренович III және премьер-министр Илия Гарашанинмен 1867 жылдың 14 қазанында келісім шартына қол қойды. Оның мақсаты – «Түркияда көтеріліс ұйымдастырып, барлық серб халқын бір мемлекетте біріктіру» еді. Оның памфлеттері мен революциялық идеялары (австриялықтар мен түріктердің назарына ілікті) оны Черногориядан Италияға кетуге мәжбүр етті. Осы уақытта Гарашанин түрік үкіметіне қарсы барлық серб жерлерінде жалпы көтеріліс ұйымдастыруға дайындық жасады. 1868 жылы Дучич Белградқа оралды. Бірақ Гарашаниннің жоспарларын князь Михаилоның (Обренович) 10 маусымда 1868 жылы (немесе 28 мамыр 1868 жыл, ескі стиль бойынша) қаза болуы тоқтатты. Дучич Босния мен Герцеговина, Черногория, Сербия Воеводинасы, Косово және Метохия, Сербияның саяси бірігуін ұзақ жылдар бойы қолдады. Сербияның князі Милан I таққа отырғаннан кейін, жаңа тағайындалған премьер-министр Йован Ристич Дучичтің қызметін пайдаланып, түріктермен келіссөздер жүргізу сияқты үкімет атынан құпия тапсырмалар тапсырды. 1873 жылдың қыркүйегінде Ристичтің елшісі ретінде Дучич хорват саясаткерлері және Франьо Рачкимен барлық серб халқын Сербиямен біріктіру мәселесін талқылады. Ничифор Дучич пен граф Петар Вукотич Сербиямен достық және одақ орнату идеясын қолдады және Черногорияның Сербиямен бірігуін жақтады. Олар мен князь Николай Черногория саясаты Сербия саясатына бағынуы керек екеніне және серб ұлтының құтқарылуы сербтер қоныстанған барлық жерлермен толық бірігуде деп сенді. Филип Христич Белградтан Цетиньеге келді, ол князь Николасқа Сербия Түркиямен соғыс жағдайында Черногорияны қолдайтынын жеткізді. Жақын арада 1876 жылы Сербия Черногориямен одақтасып, 1875 жылдың жазында Невесиньеде басталған Герцеговинадағы жаңа көтерілістен пайда көру үшін соғыс жариялады. Дучичтің оқиғаға құштарлығы оны Бірінші серб-түрік соғысы (1876-1878) кезінде бригадаға басшылық етуге және шайқасқа қатысуға итермеледі. Осы қызметінде ол Алексинацта керемет ерлік көрсетті, онда ол жарақат алды, соғыстың аяқталуына дейін түріктердің Белградқа шабуылдауын кешіктірді. Соғыстың нәтижесі Балқан дағдарысын күшейтіп, орыс-түрік соғысына (1877-1878) әкелді. Соғыстың нәтижесінде Сербия мен Черногория Осман империясынан толық тәуелсіздік алды. Ол 1900 жылы Белградта қайтыс болды. Батылдығы үшін бірнеше медальдармен, Әйгілі Савва орденімен, Ұлы Милош орденімен, Ақ Жылқы орденімен, Таково кресі орденімен, Әйгілі Владимир орденімен және азаматтық қызметі үшін Болгар орденімен марапатталды.
Nićifor Dučić was born in the village of Velji Lug, near Trebinje in southern Bosnia and Herzegovina, in 1832. He received an excellent education in Serbia, Serbian Vojvodina, and later in Paris. During the 1848 Revolution he joined the Austrians as a young volunteer, and after he returned to his native Herzegovina where at the Duži Monastery he took holy orders under the guidance of his uncle, the abbot (archimandrite). In 1858 he founded with Serafim Perović a school in Duži, and taught religion and history in Mostar. From late 1858 until 1860 he oversaw the Žitomislić Monastery, situated near the River Neretva. There he wrote several series of monographs, literary histories, archaeological questions, including the history of Metox Monastery Duži and Tvrdoš, Žitomislić Monastery, Hilandar Monastery, and about the Serbian community and the Serbian Orthodox Church of Saint Spiridon in downtown Trieste. In 1848 in Žitomislić Monastery was founded the first school for education of Serbian children and a school for education of Orthodox priests, which were established by monks of the manastir, chiefly Nićifor Dučić and Sirafin Perović. Dučić himself served in his youth in the Herzegovinian Uprising of 1852 1862, led by Luka Vukalović. Dučić's strength, daring and activity fitted him to shine in operations largely composed of night marches, surprises, escalades, and hand to hand combat. The main scene of his achievement was in Bosnia and Herzegovina and when those hostilities died down, and there was no amnesty forthcoming from the Ottoman Porte and Constantinople as promised, Dučić left for Montenegro. He had a relation in Cetinje where he settled in 1864. There he was elevated to the rank of archimandrite, and he also helped Serafim Perović, his old friend from Duži, start a school of higher learning. When Perović opened the first seminary at Cetinje, Dučić was named rector. He wrote and published the rules of the school. Conditions for the pupils were favourable, with particular considerations for the poorest among them. He also entered into Montenegrin service, and was immediately nominated to head a diplomatic mission as an intermediary between Cetinje and Belgrade. Returning with general Milojko Lešjanin, Nićifor Dučić, now Nicholas I of Montenegro's envoy, exchanged copies of a treaty with Mihailo Obrenović III, Prince of Serbia and Prime Minister Ilija Garašanin signed October 14, 1867. Its stated purpose was to "prepare an insurrection in Turkey and unite the entire Serbian people in a single state." His pamphlets and revolutionary doctrines (that came to Austrian and Turkish attention) compelled him to leave Montenegro for Italy. In the meantime, Garašanin was preparing a general rising of all Serb lands against Turkish rule, and in 1868 Dučić was back in Belgrade. But the execution of Garašanin's plans was frustrated by the assassination of Prince Mihailo (Obrenović) on 10 June 1868 (or 28 May 1868 O. S.). Dučić was long a warm advocate of the political union of Bosnia and Herzegovina, Montenegro, Serbian Vojvodina, Kosovo Metohija, and Serbia. With the accession of Prince Milan I of Serbia, the newly appointed prime minister Jovan Ristić employed Dučić for secret missions on behalf the Government, such as negotiating with the Turks. During September 1873, as Ristić's envoy, Dučić held consultations with Croatian politicians hr and Franjo Rački about the unification of all Serbian people with Serbia. Nicifor Dučić and count Petar Vukotić had become champions of the idea of friendship and alliance with Serbia and favoured the unification of Montenegro with Serbia. They and Prince Nicholas believed that Montenegro's policy must be subject to Serbia's and that Serbian nation's salvation lays in complete unification with the rest of lands inhabited by Serbs. Filip Hristić arrived in Cetinje from Belgrade to assure Prince Nicholas that Serbia will back Montenegro in case of war with Turkey. Soon the war was declared in 1876 by Serbia in alliance with Montenegro in order to profit by the new insurrection in the Herzegovina which had begun in the summer of 1875 at Nevesinje. Dučić's love of adventure led him, during the First Serbo Turkish War (1876–1878), to take the command of a brigade and enter into the fray. In this capacity he performed splendid service at Aleksinac, where he was wounded, by delaying Turkish advance on Belgrade before a conclusion of peace could be drawn up. The final result of the war which intensified the Balkan crisis culminated in the Russo Turkish War (1877 1878). By the settlement of the conflict Serbia and Montenegro acquired their respective and total independence from the Ottoman Empire. He died at Belgrade in 1900. He was awarded several medals for bravery, Order of Saint Sava, Order of Miloš the Great, Order of the White Eagle, Order of the Cross of Takovo, Order of Saint Vladimir and Bulgarian Order for civil service.
Шығармалары
Сербияның ең көрнекті жазушыларының, тарихшыларының және дипломаттарының бірі болғанымен, Ничифор Дучич көп жылдар бойы салыстырмалы түрде танылмаған күйде еңбек етті. Дучич жазуды ерте бастады, және өзінің айтуынша, он алты жасында бірнеше мақала жазған. Газеттер мен журналдарға үлес қосу арқылы ол Иларион Руварактың назарына ілікті, ол оны білімді қоғамдар мен олардың мерзімді басылымдары мен журналдары үшін жақсы зерттелген тарихи монографиялар жазуға ынталандырды. Ол Триест портындағы сербтер туралы "Триесттегі серб шіркеуі" атты трактат жазды. Ньегоштің поэзиялық туындылары екі он жылдан астам уақыт бойы біздің әдебиетшілер тарапынан көрілмей, назарсыз қалды, содан кейін Ничифор Дучич: "Горски вијенацқа" (Белград, Državna Štamparija, 1870) түсініктемелер" еңбегін жазды. Бірде Дучич шағымданып айтқан: "Грек митрополиттері шіркеу кітаптарын жақсы оқи алмайтын адамдарды да дін қызметкерлері ретінде тағайындайды." ("Серб православие шіркеуінің тарихы, VII ғасырдың басынан бүгінгі күнге дейін", Белград, 1892). 1869 жылы Дучич Серб ғылым қоғамының мүшесі болды және 1880 жылдан 1886 жылға дейін Серб Ұлттық кітапханасының директоры (кітапханашысы) қызметін атқарды. 1891-1899 жылдар аралығында Дучич өзінің жинақталған шығармаларын тоғыз кітаптан тұратын жинақ түрінде жариялады. "Хиландардың ежелгі дәуірі" және "Хиландар монографиясы" 1884 жылы жарық көрді, ал кейін 1895 жылы жинақталған еңбектердің төртінші кітабына енгізілді.
Though one of the most remarkable of Serbian writers, historians and diplomatists, Nićifor Dučić laboured for many years in comparative obscurity. Dučić began to write early, and had, according to his own account, composed several articles when he was sixteen. As a contributor to newspapers and magazines, he came under the notice of Ilarion Ruvarac, who encouraged him to continue to produce well researched historical monographs for learned societies and their periodicals and journals. He wrote a treatise about Serbs living in the port city of Trieste, entitled "The Serbian Parish in Trieste". Njegoš's poetic works remained practically unrecognized and unnoticed by our littérateurs for more than two decades, until Nićifor Dučić wrote: Primjetbe na "Komentar Gorskog vijenca" (Belgrade, Državna Štamparija, 1870). Dučić once complained: The Greek metropolitans ordain as clergy even such people as can hardly read the church books. (Istorija srpske pravoslavne crkve od prvijeh desetina VII viejeka to nasih dana, Beograd, 1892). In 1869 Dučić became a member of the a Serbian Learned Society, and for a time held the post of director (librarian) of the Serbian National Library, from 1880 to 1886. Between 1891 and 18 99 Dučić himself published his collected works with total of nine books. The study The Old Times of Hilandar and the Monograph of Hilandar was published in 1884 and then it was included into the fourth book of collected works in 1895.