Кіріспе

Вашингтон штатының штаттық ғимараты, Вашингтон штатының Олимпиядағы штаттық Капитолий (немесе "Заңнамалық ғимарат") – Вашингтон штаты үкіметінің орны. Онда Вашингтон штаты заң шығарушы жиналысының отырыс залдары, губернатордың, вице-губернатордың, мемлекеттік хатшының және мемлекеттік қазынашының кеңселері орналасқан. Бұл Вашингтон Жоғарғы сотының, Вашингтон губернаторының резиденциясының және көптеген басқа мемлекеттік органдардың ғимараттарын қамтитын ірі әкімшілік кампустың бір бөлігі болып табылады.

Тарих

Олимпия 1853 жылы Вашингтон территориясының астанасы болғаннан кейін, қаланың негізін қалаушы Эдмунд Сильвестр заң шығарушы органға, қазір Капитолий көлі деп аталатын көлге қарап тұрған төбеде орналасқан Капитолийді салу үшін жер сыйлады. 1854 жылдан бастап заң шығарушы орган жиналатын екі қабатты ағаштан жасалған ғимарат салынды. 1889 жылы президент Бенджамин Харрисон Вашингтон штатының конституциясын бекіткен кезде, ол штат капиталын салуға ғана жұмсалатыны шартымен федералдық жерлерді штатқа сыйға тартты. 1893 жылы заң шығарушы орган Олимпиядағы мүлікте жаңа капиталды құруды қадағалау үшін Штаттық Капитолий комиссиясын құрды. Комиссия сәулетшіні іздеу үшін жалпыұлттық конкурс өткізді және Эрнест Флагтың ұсынысын таңдады. Флагтың жобасы бойынша құрылыс басталды, бірақ нашар экономикалық жағдайларға байланысты тез тоқтап, тек негізі ғана аяқталды. 1897 жылы заң шығарушы орган қосымша қаражатты мақұлдағанда, жаңадан сайланған губернатор Джон Роджерс оған вето қойды. Роджерс Олимпияның орталық қаласындағы қазіргі Турстон округінің сотын сатып алуды ұсынды, ол қазір «Ескі Капитолий» деп аталады және Ұлттық Білім беру Басқармасының кеңсесіне орналасқан. Заң шығарушы орган жаңа орналасқан жерді мақұлдады және 1905 жылы онда жинала бастады. Сот ғимараты штаттық үкіметтің барлық мекемелерінің орналасқан жері болды және бірнеше жылдан кейін заң шығарушы орган ғимараттың тым кішкентай екенін шешті, содан кейін 1911 жылы жаңа Штаттық Капитолий комиссиясы құрылды. Бұл жолы комиссия бір ғимараттың орнына капитал ретінде қызмет ететін ғимараттар тобын салуға қызығушылық танытты және Уолтер Уайлдер мен Гарри Уайт компаниясы ұсынған жобаны таңдады. Уайлдер мен Уайттың жобаларына 1911-1912 жылдары кеңесшілер болып жұмыс істеген және 1927-1931 жылдары кампустың ландшафтын жобалаған және қадағалаған Олмстед ағайындарының ықпалы болды. Кампустың құрылысы 1912 жылы басталды, ал Әділет сарайы 1920 жылы, одан кейін Сақтандыру ғимараты және электрмен жабдықтау және жылыту станциясы аяқталды. Жоспарлар бірнеше рет қайта қаралып, 1928 жылы Заң шығарушы ғимарат аяқталды. Келесі бірнеше онжылдықтарда кампуста қосымша ғимараттар салынды. Капитолий кампусы 1974 жылы тарихи аудандардың ұлттық тізіліміне енгізілді және онда Олимпиада таулары, Пьюджет шығанағы, Рейнир тауы, Капитолий күмбезі және төбедегі Капитолий ғимараттарының тобы сияқты штаттың ең бағалы көріністері бар. Капитолий кампусының дизайны – ХХ ғасырдың басындағы прогрессивті дәуірдің «Сұлу қала» стилінің көрнекті мысалы.

Ғимараттар

Кампуста Заң шығару ғимараты, Әділет сарайы, Джон А. Черберг Сенаты кеңсесі ғимараты, Ирв Ньюхаус Сенаты кеңсесі ғимараты, Сақтандыру ғимараты, Джон Л. О'Брайен Өкілдер палатасы кеңсесі ғимараты, Джоэл М. Притчард ғимараты және тағы бірнеше кеңсе ғимараттары орналасқан. 1939 жылы Works Progress Administration (WPA) құрылысын салған Капитолий консерваториясы әртүрлі флора түрлерін қамтыды, бірақ 2008 жылдың 5 қыркүйегінде мәңгілік жабылды. Кампус сонымен қатар көптеген ардагерлердің ескерткіштеріне де ие. Штаттың мөрі, штаттың туында, гобелендерде, қоршауларда, есік тұтқаларында және басқа да жерлерде бейнеленген, Олимпия сағатшысы Чарльз Талкот екі шеңбер жасап, оның ортасына Джордж Вашингтонның екі центтік маркасын қойып жасаған. Ротунда еденінде мөрдің қоладан жасалған нұсқасы да бар. Уақыт өте келе, Джордж Вашингтонның мұрны көптеп басылып тозығып кеткен, сондықтан қазір оны одан әрі зақымданудан қорғау үшін арқанмен қоршап қойған.

Заң шығару ғимараты

Заң шығарушы ғимарат Вашингтон штатының заң шығарушы палаталары мен бірнеше сайланған лауазым иелерінің кеңселерiн қамтиды. Бұл ғимарат Капитолий аумағының ең басты белгісі болып табылады, оның күмбезі 287 фут (87 м) биіктікте, бұл оны АҚШ-тағы ең биік, өздігінен тұра алатын тас күмбезi және әлемдегі бесінші ең биік күмбез етеді. Одан биік күмбездер тек Римдегі Санкт-Петер базиликасында, Лондондағы Санкт-Пол соборында, Мумбаидегі Global Vipassana Pagoda-да және Флоренциядағы Санта-Мария-дель-Фиореде ғана бар. Бірінші қабат көтерілген негізде орналасқан және кеңселерді қамтиды. Екінші және үшінші қабаттарды дорикалық бағаналармен қоршап, ғимараттың айналасын қоршайтын карнизбен аяқталған. Төртінші қабат үш қабатты карниздің артында орналасқан шатырмен жабылған. Солтүстік фасадындағы кіреберіс сегіз коринфтік бағанамен жасалған портик арқылы, 42 гранитті баспақышпен жетеді. Оңтүстік фасадында да ұқсас портик бар, бірақ ол баспақыштардың орнына төменгі деңгейге көлік пандусын қамтиды. Күмбезді төрт кішкентай құмтас күмбездер қоршап тұрады және шам мен молниядан сақтайтын құралмен аяқталады. Едендер мен көптеген ішкі қабырғалар Аляска мәрмәрімен жабылған, ал Бельгия, Франция, Германия және Италиядан әкелінген мәрмәр интерьердің басқа бөліктерінде қолданылады. Ротондадағы барлық шамдар мен римдік оттықтарды Tiffany & Company компаниясының негізін қалаушы Чарльз Льюис Тиффанидің ұлы Луи Комфорт Тиффани жасаған. Бұл Тиффанидің әлемдегі ең ірі қола коллекциясын құрайды және оның 1933 жылы қайтыс болғанға дейінгі соңғы үлкен тапсырысы есептеледі. Ротонданың үстіндегі люстра еденнен 50 фут (15 м) биіктікте 101 фут (31 м) ұзындығындағы тізбекпен ілінген және 25 фут (8 м) биіктікте. Оның ішіне бүйірінен қойылған толық көлемді Volkswagen Beetle сыйып, өмірлік мөлшердегі бет-әлпеттер, адамдардың суреттері және 202 шам бар. Губернатордың резиденциясы Заң шығарушы ғимараттың батыс жағында орналасқан. 1908 жылы Капитолий аумағының қалған бөлігінен бұрын салынған төрт қабатты грузин стиліндегі резиденция уақытша құрылым ретінде қарастырылған, және жылдар бойы штаттық заң шығарушы орган оны кеңсе ғимаратымен немесе жаңа резиденциямен алмастыруды қарастырған. 1973 жылы заң шығарушы орган қолданыстағы ғимаратты жаңартуға және қайта жаңартуға шешім қабылдады, содан бері жеке, коммерциялық емес Губернатордың резиденциясы қоры оны күтіп келеді.

Өнер және ескерткіштер

Кампуста 19 ірі көркем инсталляциялар мен ескерткіштер бар. Бірінші дүниежүзілік соғысты еске алу үшін орнатылған Қанатты Жеңіс монументі – ең танымалдарының бірі. Алонзо Виктор Льюис қоладан жасаған оның гранит тұғырына төрт жазу ойылған. 1938 жылдың 30 мамырында ашылған монумент содан бері көп рет қалпына келтірілді. Тиволи фонтанының көшірмесін Волеб, Волеб және Беннет архитекторлары жобалаған. Онда: «Тиволи фонтанының көшірмесі – Тиволи саябағы, Копенгаген, Дания. Олимпия Тумвотер қоры Вашингтон штатына сыйға берді. Питер Г. Шмидт, Президент. 1953 жыл» деп жазылған. Басқа қызықты нысандарға Екінші дүниежүзілік соғыс, Корея соғысы, Вьетнам соғысы, медальдар, тұтқынға алынған және хабарсыз жоғалғандар ескерткіштері; Вашингтонның алғашқы пионері Джордж Буш отбасына арналған монумент; Штат аркасы; Қазандықтар цехы; Ду Пен фонтаны; Өмір сырлары; Теңізден аспанға дейін; Шаман; Ли Келлидің (1973) авторсыз мүсіні; Аймақтық күн сағаты; Су бағы және Билеген әйел кіреді. Генерал Джордж Вашингтонның суретін Авард Фэрбенкс салған, ол қабылдау бөлмесінде орналасқан (осындай сурет Вашингтон университетінің медицина мектебінде де бар). 1980 жылы Вашингтон штатының өнер комиссиясы Майкл Спаффорд пен Алден Мейсонның үлкен заманауи қабырғалық суреттерін Палата мен Сенат залдары үшін тапсырыс берді. Спаффордтың суреті бір жылдан кем уақыт көрсетілгеннен кейін, Палата залындағы сыншылар оны «эротикалық» деп атағандықтан, пердемен жабылды. Штат екі жер сілкінісінен кейін болашақ оқиғалардың әсерін азайту жұмыстарын жүргізді және 1975 жылы сейсмикалық жақсартулар жасады. 2001 жылғы Нисквали жер сілкінісі салдарынан жарылған тіреу қабырғасы сияқты қосымша зақымдар келді, бірақ жер сілкінісіне төзімділік жұмыстары ғимаратқа ауыр зақымның алдын алды. Уайлдер мен Уайттың 26 000 тонна салмақтағы күмбезді жобалау кезінде күмбезді бұрандалар немесе бекіткіштермен емес, гравитация арқылы тіреу құрылымдарына бекіту қажет болды. Жер сілкінісі кезінде күмбез оны ұстап тұрған құмтас бағаналармен бірге жылжуы мүмкін. Нисквали жер сілкінісі кезінде бағаналар үш дюймге (76 мм) дейін жылды. 2004 жылы Design Company EYP Architecture & Engineering компаниясы жүргізген жөндеу жұмыстары күмбезді ғимараттың қалған бөлігіне бекітті.

Құқық және қауіпсіздік ерекшеліктері

Капитолий аумағы Олимпия және Терстон округтерінің әдеттегі құзыретінен тыс болғандықтан, шериф және қалалық полиция Капитолий кампусындағы қылмыстарды тергемейді. Вашингтон штатының патрулі Капитолий аумағында, сондай-ақ Ескі Капитолий ғимаратында және Олимпия қаласының орталығындағы Сильвестр паркіне қарасты құқық тәртібін сақтау және тергеу жұмыстарын жүргізеді. Сенат пен Палатаның да өздерінің қауіпсіздік қызметкерлері бар. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін Капитолий ғимаратының кіреберісінде магнитометр және рентген аппаратымен жабдықталған қауіпсіздік тексеру пунктері болды, бірақ қауіпсіздік кейіннен бастапқы жағдайына қайта оралды. 2021 жылға дейін ғимарат ішінде атыс қаруын ашық алып жүруге рұқсат берілді.

Даулар

2008 жылдың желтоқсан айында Капитолийде Рождестволық композицияның жанында атеистік табель орнатылды; оны Рождестволық композицияға жауап ретінде Freedom From Religion Foundation қойды. Бұл оқиға кеңінен БАҚ-та жарияланып, қызу дау тудырды; табель ұрланды, бірақ кейін табылғаннан кейін Капитолийге қайтарылды. Содан кейін жеке тұлғалар мен ұйымдардан басқа материалдарды көрсету туралы көптеген өтініштер түсті, оның ішінде Festivus тірегі және Вестборо баптистік шіркеуінен "Санта-Клаус сізді тозаққа жібереді" деген жазуы бар табельді орналастыру туралы өтініш болды.