Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауғанстанға кеңестік басқыншылыққа қарсы халықаралық наразылық
International protest against the Soviet invasion of Afghanistan
1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарына бойкот жариялау – Ауғанстанға КСРО-ның басқыншылығына қарсы наразылық білдіру мақсатымен АҚШ бастаған бірқатар шаралардың бірі болды. 1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарын Мәскеуде өткізген КСРО және оның одақтас елдері кейіннен 1984 жылғы Лос-Анджелестегі Жазғы Олимпиада ойындарына бойкот жасады.
The 1980 Summer Olympics boycott was one part of a number of actions initiated by the United States to protest against the Soviet invasion of Afghanistan. The Soviet Union, which hosted the 1980 Summer Olympics in Moscow, and its satellite states later boycotted the 1984 Summer Olympics in Los Angeles.
Өмірбаян
Батыс үкіметтері алғаш рет 1979 жылғы 20 желтоқсанда НАТО өкілдерінің кездесуінде Ауғанстандағы жағдайға жауап ретінде 1980 жылғы Мәскеу жазғы Олимпиадасына бойкот салу идеясын қарастырды. Бұл идея әлем үшін жаңа емес еді: 1970-ші жылдардың ортасында олимпиадаға бойкот жасау туралы ұсыныстар адам құқықтарын қорғайтын белсенділер мен ұйымдар арасында кеңінен таралды. Сол кезде мүше мемлекеттердің азасы ғана бұл ұсынысқа қызығушылық танытты. Дегенмен, бұл идея 1980 жылдың қаңтар айының басында совет ядролық ғалымы және диссидент Андрей Сахаров бойкотқа шақырған кезде танымал бола бастады. 1980 жылдың 14 қаңтарында Картер әкімшілігі Сахаровтың үндеуіне қосылып, Кеңес Одағы Ауғанстаннан шығуы керек болды, әйтпесе халықаралық бойкот сияқты салдарымен бетпе-бет келеді деп мәлімдеді. 1980 жылдың 26 қаңтарында Канаданың премьер-министрі Джо Кларк, егер совет әскерлері 1980 жылдың 20 ақпанына дейін Ауғанстаннан кетпесе, Канада АҚШ сияқты Олимпиада ойындарына бойкот жариялайтынын хабарлады. Картер Олимпиада ойындарын Грекияға тұрақты түрде көшіруді ұсынды, бірақ Халықаралық Олимпиада комитеті (ХОК) бұл ұсынысты қабылдамады. Бір айдан кейін мерзім өтіп, Орталық Азиядағы жағдай өзгермеген соң Картер АҚШ-тың одақтастарын Олимпиада ойындарынан өз командаларын шығаруға шақырды. Қаңтар айының соңында совет үкіметі осы "жауырық науқанға" қарсы тұруға дайындалды. Совет Одағының Орталық Комитетінің құжаттарында көрсетілгендей, өзінің үгіт-насихат жұмыстарымен қатар, ол ХОК пен оның 89 мүшесінен бұрынғыдай әрекет етуіне (мысалы, 1956 жылы Венгрияға және 1968 жылы Чехословакияға жасаған совет басқыншылықтарынан кейін) және ұлттық үкіметтердің қысымына мойын бұрмауына сенді. Франция үкіметі мен Ұлттық Олимпиада комитетінің қатысуға дайын екенін атап өтті. 24 сәуірде өткен кездесуден кейін АҚШ Олимпиада комитетінің (USOC) төрағасы Роберт Кейн Халықаралық Олимпиада комитетіне (ХОК) алдағы апталарда "халықаралық жағдайда маңызды өзгерістер" болса, USOC командасын Мәскеуге жіберуге дайын екенін айтты. Ойындарды сақтап қалу үшін ХОК президенті Лорд Килланин Джимми Картермен және совет Одағының Бас хатшысы Леонид Брежневпен кездесіп, бойкот мәселесін талқылауға ұйымдастырды, ал жаңа мерзім 24 мамырға белгіленді. Килланин Ойындар жоспарланғандай жалғасуы керек екенін мәлімдеді, ал президент Картер Кеңес Одағы Ауғанстаннан шықпаса, АҚШ-тың Ойындарға бойкот жариялау туралы ұстанымын қайталады. ХОК наразылық білдіріп, "АҚШ және басқа да қолдау көрсеткен елдердің бойкотқа жасаған қысымы саяси мақсатқа жетудің дұрыс емес жолы болып табылады және бұл әрекеттің құрбаны спортшылар болады" деді. Батыс Германияның канцлері Хельмут Шмидт Батыс Германия бойкотқа қосылса да, одақтастарға "оларға айтылғандай істеу керек" деген американдық көзқарас қабылданбайтынын айтты. 1980 жылдың сәуір айының соңында Ахенде өткен Билдерберг кездесуінде бойкоттың салдары талқыланды. Әлем бойкотты стратегиялық емес, сезімтал наразылық ретінде қарастырады делінді. Билдерберг кездесуіндегі африкалық өкіл басқа пікір білдірді: АҚШ-тан тыс қосымша қолдау болса да, болмаса да, бойкот тиімді символдық наразылық болады және совет Одағындағылар үшін айқын көрінеді деп сенді. Кейбір совет диссиденттері бойкоттың Олимпиада ережелерін бұзған Кеңес Одағына (мемлекеттік демеушілікпен допинг қолдану және кәсіби спортшыларды пайдалану, ал сол кездегі ережелер тек әуесқойларға ғана рұқсат берген) саяси мақсаттарына жету үшін күшті хабар болады деген пікірді білдірді.
The Western governments first considered the idea of boycotting the Moscow 1980 Summer Olympics in response to the situation in Afghanistan at the 20 December 1979 meeting of NATO representatives. The idea was not completely new to the world: in the mid 1970s, proposals for an Olympic boycott circulated widely among human rights activists and groups as a sanction for Soviet violations of human rights. At that time, very few member governments expressed interest in the proposal. However, this idea gained popularity in early January 1980 when Soviet nuclear scientist and dissident Andrei Sakharov called for a boycott. On 14 January 1980, the Carter Administration joined Sakharov's appeal and set a deadline by which the Soviet Union must pull out of Afghanistan or face the consequences, including an international boycott of the games. On 26 January 1980, Canadian Prime Minister Joe Clark announced that Canada, like the US, would boycott the Olympic Games if Soviet forces did not leave Afghanistan by 20 February 1980. Carter also proposed moving the Olympics to Greece on a permanent basis to eliminate the issue of politicisation of the Games' hosting, but the International Olympic Committee (IOC) rejected this idea. When the deadline passed a month later without any change to the situation in Central Asia, Carter pushed U. S. allies to pull their Olympic teams from the upcoming games. In late January, the Soviet regime prepared to face down this "hostile campaign". As Soviet Central Committee documents show, in addition to its own propaganda efforts, it was relying on the IOC and its 89 members to behave as in the past (e. g. after the Soviet invasions of Hungary in 1956 and Czechoslovakia in 1968), and not give in to pressure from national governments. It noted that the government and the National Olympic Committee of France had already stated a willingness to participate. After its 24 April meeting, the head of the United States Olympic Committee (USOC) Robert Kane told the IOC that the USOC would be willing to send a team to Moscow if there were a "spectacular change in the international situation" in the coming weeks. In an attempt to save the Games, Lord Killanin, then president of the IOC, arranged to meet and discuss the boycott with Jimmy Carter and Soviet General Secretary Leonid Brezhnev, before the new 24 May deadline. Killanin insisted that the Games should continue as scheduled, while President Carter reaffirmed the US position to boycott the Games unless the Soviet Union withdrew from Afghanistan. The IOC protested, claiming that the "pressures by the US and other supporting countries for the boycott were an inappropriate means to achieve a political end, and the victims of this action would be the athletes." West German Chancellor Helmut Schmidt said that the American attitude that the allies "should simply do as they are told" was unacceptable, although West Germany did join the boycott. Several interventions at the late April 1980 Bilderberg meeting in Aachen included discussion of the implications of the boycott. The world would perceive a boycott, it was argued, as little more than a sentimental protest, not a strategic act. An African representative at the Bilderberg meeting voiced a different view: whether there was additional support outside the US or not, he believed a boycott would be an effective symbolic protest and be dramatically visible to those within the Soviet Union. Some Soviet dissidents expressed an opinion that a boycott would be a strong message to the Soviet Union who breached the Olympic rules (using state sponsored doping and professional athletes despite the fact that the rules of the time only allowed amateurs) to achieve their political goals.
Елдер мен құрлықтар бойынша жауаптар
Боксшы Мұхаммед Али Танзания, Нигерия және Сенегал елдеріне сапар шегіп, олардың басшыларын бойкотқа қосылуға көндіруге тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді. Дегенмен, ол Кения үкіметін осыған көндіре алды. Көптеген елдер АҚШ-пен бірге Олимпиада ойындарын толығымен бойкоттады. Олардың ішінде Жапония және Батыс Германия болды, онда канцлер Шмидт Батыс Германияның Олимпиада комитетін бойкотты қолдауға ықпал етті. Қытай, Филиппин, Чили, Аргентина және Норвегия да ойындарды толығымен бойкоттады. Осы елдердің кейбіреулері сол жылы Филадельфияда өткен «Тәуелсіздік қоңырауы классикасы» немесе Олимпиадалық бойкот ойындарында бақ сынасты. Израиль да Совет Одағының әскери агрессиясына наразылық білдіріп, сондай-ақ советтік антисемиттік және Израильге қарсы саясатына байланысты бойкотқа қосылды. Ұлыбритания, Франция және Австралия үкіметтері бойкотты қолдады, бірақ өз елдерінің спортшыларының қатысуы туралы соңғы шешімді тиісті Ұлттық Олимпиада комитеттеріне (NOC) және жеке спортшыларына қалдырды. Ұлыбритания мен Франция бастапқыда жоспарланғаннан әлдеқайда аз спортшылар делегациясын жіберді. 1980 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын ат спорты, хоккей, ату және яхтинг спорларын басқаратын британдық ассоциациялар толығымен бойкоттады. Испания, Италия, Швеция, Исландия және Финляндия да ойындарда Батыс Еуропаны өкілдік еткен маңызды елдер болды. АҚШ-тан тәуелсіз, Ислам конференциясы басып алудан кейін Мәскеуді бойкоттауға шақырды, ал аятолла Мәскеуді өзінің режиміне қарсы балучилерді қаруландырды деп айыптады. 16 елдің спортшылары өздерінің ұлттық туларын көтермеді. Оның орнына Олимпиада тулары көтеріліп, медальдар табын кезінде ұлттық әнұрандардың орнына Олимпиада әнұраны ойнатылды. Бір марапаттау рәсімінде үш Олимпиада туы көтерілді, ол велосипед спортындағы ерлер арасындағы жеке куәлікке арналған жарыс болды. Ашылу салтанатындағы елдер шеруінде 16 жартылай бойкоттаған ел тек ту ұстаушыны жіберді, ал делегацияның қалған бөлігі ту ұстаушыны ілесіп жүрмеді.
Boxer Muhammad Ali traveled to Tanzania, Nigeria, and Senegal to unsuccessfully convince their leaders to join the boycott. He did, however successfully convince the Kenyan government to do so. Many countries ultimately joined the US in a full boycott of the Games. These included Japan and West Germany, where Chancellor Schmidt was able to convince the West German Olympic Committee to support the boycott. China, the Philippines, Chile, Argentina and Norway also boycotted the Games entirely. Some of these countries competed at the alternative "Liberty Bell Classic" or Olympic Boycott Games held in Philadelphia that same year. Israel also joined the boycott to protest Soviet military aggression, but also because of Soviet antisemitic and anti Israel policies. The governments of the United Kingdom, France, and Australia supported the boycott, but left any final decision over the participation of their country's athletes to their respective NOCs and the decision of their individual athletes. The United Kingdom and France sent a much smaller athletic delegation than would have originally been possible. The British associations that governed equestrian sports, hockey, shooting and yachting completely boycotted the 1980 Summer Olympics. Spain, Italy, Sweden, Iceland and Finland were other principal nations representing western Europe at the Games. Independently of the United States, the Islamic Conference urged a boycott of Moscow after the invasion; the Ayatollah meanwhile accused Moscow of arming the Baluchis against his regime. The athletes of 16 countries did not fly their national flags. Instead, Olympic flags were raised, and the Olympic Anthem replaced their national anthems at the medal ceremonies. There was one awards ceremony where three Olympic flags were raised, that being the men's individual pursuit in cycling. At the opening ceremony's Parade of Nations, the 16 partially boycotting countries sent only a flag bearer to march after the placard bearer, without the rest of the delegation following the flag bearer.
Басқа да өзгерістер
Дәстүр бойынша Олимпиада туын бұрынғы қабылдаушы қаланың (Монреаль, Канада) әкімі тапсырады, бірақ Монреаль әкімі Жан Драпэ бойкот салдарынан қатыса алмады. Оның орнына, бұрынғы ойындардың соңғы факел ұстаушылары Сандра Хендерсон мен Стефан Префонтен қатысты. Жабылу рәсімінің хаттамалық ережелері келесі қабылдаушы қаланың туын көтеруді талап етті, бірақ АҚШ Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) бұл ережені күшіне енгізу жоспарына "қарсылық білдірді". Ойындарға дейін өткен 83-ші ХОК сессиясында ХОК директоры Моник Берлиу ережелердің француз және ағылшын нұсқаларында айырмашылық бар "қиындық" бар екенін анықтады: бір нұсқада "ұйымдастырушы қаланың елі" туын қолдану керек делінген, ал екіншісінде – "ұйымдастырушы қала" туын қолдану керек делінген. Берлиу және LAOOC басшысы Питер Уэберрот Лос-Анджелес қаласының туын пайдалануға келісті. АҚШ-тың ұлттық әнұранының орнына Олимпиада гимні орындалды. Антверпен туын Лос-Анджелес қаласының мэрі Том Брэдлидің орнына АҚШ-тан келген ХОК мүшесі қабылдады; жабылу салтанатында Лос-Анджелеске ту тапсыру рәсімі болмады.
Traditionally, the mayor of the previous host city (Montreal, Canada) hands over the Olympic flag, but Montreal Mayor Jean Drapeau was prevented from attending due to the boycott. Sandra Henderson and Stéphane Préfontaine, the final torchbearers at the previous games, participated in his place. Closing ceremony protocol rules dictated that the flag of the next host should be raised, but the United States "strongly objected" to the IOC's plans to enforce this rule. During the 83rd IOC Session just before the Games, IOC Director Monique Berlioux discovered a "loophole" where the French and English versions of the rules differed; one version stated to use the flag of the "country of the organizing city", while the other stated to use the flag of the "organizing city". Berlioux as well as LAOOC head Peter Ueberroth agreed to use the Los Angeles city flag instead. The Olympic hymn was played in place of the United States national anthem. The Antwerp flag was received by an IOC member from the United States instead of the mayor of Los Angeles, Tom Bradley; there was no handover to Los Angeles ceremony at the closing.
Өзгертілген қатысу
Ойындарға қатысқан он алты ел толыққанды, дәстүрлі қатысудан кейбір өзгерістермен қатысты.
The sixteen nations that follow participated in the Games under some adjustment to full conventional participation in the Games activities.
Баламалы іс-шаралар
Бірнеше спорт түрінде, оның ішінде жеңіл атлетикадан "Либерти Белл Классигі" және гимнастикадан "USGF Халықаралық шақыру турнирі" жеке-жеке өткізілді. 1980 жылдың 10 ақпанында Шарлотта Колизеумында (Тәуелсіздік бульварында, қазіргі Божанглс Колизеумында) өткен АҚШ-Куба арасындағы 12 жұп бокс кездесуі кубалық және американдық боксшылардың арасындағы жалғыз кездесу болды және бокс тарихында маңызды оқиғаға айналды; АҚШ бокс жаттықтырушысы Том Джонсон оны "жылдың ең маңызды жекпе-жектерінің бірі" деп атады.
Events were staged separately in several sports, including the Liberty Bell Classic for track and field and the USGF International Invitational for gymnastics. The U. S.–Cuban 12 bout card at the Charlotte Coliseum (on Independence Boulevard, now Bojangles' Coliseum) on February 10, 1980, became the only meeting between Cuban and American boxers and was an important event in boxing; called "one of the prime matches of the year," by U. S. boxing coach Tom Johnson.
Кеңестердегі ақшалай өтемақылар
1981 жылдың сәуір айында Манхэттендегі федералды округ соты бойкот салдарынан жойылған Олимпиадаға саяхаттары үшін төлемдерін қайтаруды сұраған 9000-нан астам америкалықтың қатысқан екі сот ісі бойынша келісімді мақұлдады. Бойкот жарияланған кезде, Олимпиада кезінде американдықтарға турларды брондауға уәкілетті жалғыз агенттік болған Ресейлік саяхат бюросы 10 миллион доллардан астам тур салымдарын қайтарды. КСРО Бюро жинаған 7,2 миллион долларды өзінде қалдырса да, бес жыл ішінде қайтарылатын кредит ретінде 1,8 миллион долларды бөлуге келісті. 1981 жылғы сәуірдегі келісімге сәйкес, өтемақылар арттырылды: 1980 жылғы 1 наурызға дейін сапарларын тоқтатқан американдықтарға олардың шығындарының 85 пайызы, ал осы күнден кейін тоқтатқандарға 63 пайызы қайтарылды.
In April 1981, a Federal District court in Manhattan approved the settlement of two suits involving more than 9,000 Americans who were seeking refunds of payments they had made for trips to the Olympics that were canceled in wake of the boycott. When the boycott was first announced, tour deposits of over 10 million dollars were refunded by the Russian Travel Bureau, the only agency authorized to book American tours during the Olympics. Although the Soviet Union kept about $7.2 million collected by the Bureau, they had agreed to set aside $1.8 million as credits to be paid back over five years. Under the April 1981 settlement the remunerations were increased: Americans who had canceled their trips before 1 March 1980 were reimbursed a total 85 percent of their costs, while those who had canceled after that date were reimbursed 63 percent.