Ваң Цань (177-217) – қытай саяхатшысы, ақыны, Кейін Хань дәуірінде өмір сүрген. Цао Цао кезінде заңдарды құруға көмектесті, «Жіанъань жетілігі» құрамына кірді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай Хан әулетінің саясаткері және ақыны (177–217) қытай бильярдшысы.
Chinese Han dynasty politician and poet (177 217)
the Chinese pool player
Ван Кан (177 – 17 ақпан 217), әдеп аты Чжунсюань, Қытайдың Шығыс Хан әулеті кезінде өмір сүрген қытай саясаткері және ақыны. Ол Вэйдің вассалдық патшалығының құрылған шағында заңдар мен стандарттарды орнатуға зор үлес қосты. Бұл патшалық Үш патшалық дәуіріндегі Цао Вэй мемлекетінің алдашысы болды. Цао Цаоның билігінде, Шығыс Хан әулетінің соңғы жылдарында де-факто үкімет басшысы болған ол, Ван Канның үлкен еңбегінің нәтижесінде мүмкін болды. Әдеби жетістіктері үшін Ван Кан Цзяньаньның жеті ғалымының қатарына енді. Ван Кан өте жақсы жадымен де белгілі болды. «Үш патшалық туралы жазбалар» тарихи еңбегінде Ван Канның вейцзи ойынын тамашалап отырғандағы оқиға баяндалған. Біреу кездейсоқ ойын тақтасын итеріп, фигураларды шашыратып жіберді. Ван Кан оларды есте сақтап, бастапқы орнына қайта қойды.
Wang Can (177 – 17 February 217), courtesy name Zhongxuan, was a Chinese politician and poet who lived during the late Eastern Han dynasty of China. He contributed greatly to the establishment of laws and standards during the founding days of the vassal kingdom of Wei – the forerunner of the state of Cao Wei in the Three Kingdoms period – under the warlord Cao Cao, who was the de facto head of the Han central government in the final years of the Eastern Han dynasty. For his literary achievements, Wang Can was ranked among the Seven Scholars of Jian'an. Wang Can was also renowned for his eidetic memory. The historical text Records of the Three Kingdoms described an incident where Wang Can was watching a game of weiqi. Someone accidentally knocked into the board and scattered the pieces. Wang Can then placed the pieces back to their original positions based on memory.
Өмір
Ван Кан Гаопин округінің (高平縣), Шанян командирлігінде (山陽郡) туған, бұл қазіргі Уэйшан округінің, Шандоңның маңында орналасқан. Ол 189 жылы император Шаоның қысқа мерзімді регенті болған генерал Хе Цзиньдің бас хатшысы Ван Цянның (王謙) ұлы ретінде жоғары лауазымды шенеуніктер отбасында дүниеге келді. Ван Канның арғы атасы Ван Гонг (王龔) және әкесі Ван Чанг (王暢) тиісінше император Шунь мен император Линг тұсында Үш герцогтің министрлерінің қатарында қызмет еткен. 189 жылы әскербасшы Донг Чжуо билікті басып алып, қуыршақ император Сяньды таққа отырғанда, Ван Кан 13 жаста болған (Шығыс Азия есебуі бойынша). Бір жылдан кейін Донг Чжуо императорлық астананы Луояннан стратегиялық тұрғыдан қауіпсіз Чанъанға көшірді. Ван Кан да Чанъанға барып, онда келесі үш жыл тұрды. Чанъаньда көрнекті ғалым және каллиграф Цай Ён Ван Канның қабілетін танып, оны мемлекеттік қызметке ұсынды. Ван Канға үкіметте қызмет етуге бірнеше ұсыныс жасалды, бірақ ол олардың барлығынан бас тартты. 194 жылы Ван Кан Цзинь провинциясына (қазіргі Хубэй және Хунаньды қамтиды) провинциялық әкім Лю Бяоның қызметіне орналасу үшін барды. Алайда Лю Бяо Ван Канға ықылымдылық танытпады, өйткені ол сарғыш және дені сау болмай көрінді. 208 жылы Лю Бяо қайтыс болғаннан кейін Ван Кан оның ұлы және мұрагері Лю Конгты сол кездегі Хань орталық үкіметін бақылаған әскербасшы Цао Цаоға бағынуға көндірді. Ван Канның таланты Цао Цаоның басқаруында қызмет еткен кезде толыққанды дамыды. 213 жылы император Сянь Цао Цаоға Вэй герцогі шенін беріп, оған герцогтығын құру үшін он қала сыйлады. Осыдан кейін Цао Цао Ван Канға ескі заңдар мен стандарттарды алмастыру үшін жаңа заңдар мен стандарттар жүйесін құруды тапсырды. 216 жылдың соңында Ван Кан Цао Цаоның қарсыласы әскербасшы Сунь Куанға қарсы төртінші жорығына қатысты. 217 жылдың көктемінде Ван Кан Йе қаласына (қазіргі Ханьдан, Хэбэй) қайтып келе жолда аурудан қайтыс болды, оның жасы 41 болған (Шығыс Азия есебуі бойынша). Цао Цаоның мұрагері Цао Пи Ван Канның жерлеу рәсіміне қатысып, жиналғандарға: «Ван Кан тірі кезде есектің ырылдауын ұнатқан, сондықтан оған қоштасу ретінде әрқайсымыз ырылдап шығайық» деді. Барлық жиналғандар осылай істеді. Ван Канның екі ұлы болды, олар 219 жылы Вэй Фэн басқарған Цао Цао үкіметіне қарсы көтеріліске қатысқандары үшін жазаланды. Олардың өлімі Ван Кан әулетінің тоқтауына әкелді. Алайда Ван Канның жақын туысы Ван Йе (王業) ақырында Ван Канның асырап алған ұлы ретінде тағайындалды, осылайша оның әулетін жалғастыруға мүмкіндік берді. Ван Йе Ван Канның 10 000 кітабын мұра етіп алды және оларды өз ұлдарына, Ван Би мен Ван Хонгқа (王宏) тапсырды.
Wang Can was from Gaoping County (高平縣), Shanyang Commandery (山陽郡), which is around present day Weishan County, Shandong. He was born in a family of high ranking officials as a son of Wang Qian (王謙), a Chief Clerk (長史) to the general He Jin, who was briefly a regent for Emperor Shao in 189. Wang Can's great grandfather, Wang Gong (王龔), and grandfather, Wang Chang (王暢), held offices among the Three Ducal Ministers during the reigns of Emperor Shun and Emperor Ling respectively. When the warlord Dong Zhuo usurped power in 189, placing on the throne the puppet ruler Emperor Xian, Wang Can was merely 13 years old (by East Asian reckoning). A year later, Dong Zhuo moved the imperial capital from Luoyang to the more strategically secure Chang'an. Wang Can then headed to Chang'an, where he settled down for the next three years. In Chang'an, the prominent scholar and calligrapher Cai Yong recognised Wang Can's talent and recommended him to the civil service. Wang Can received several offers to serve in the government but he turned down all of them. In 194, Wang Can went to Jing Province (covering present day Hubei and Hunan) to seek a position under the provincial governor, Liu Biao. However, Liu Biao did not favour Wang Can as the latter looked pallid and sickly. After Liu Biao died in 208, Wang Can persuaded his son and successor, Liu Cong, to surrender to Cao Cao, the warlord who controlled the Han central government at the time. Wang Can's talents came to fruition during his service in Cao Cao's administration. In 213, after Emperor Xian enfeoffed Cao Cao as the Duke of Wei and granted him ten cities to form his dukedom, Cao Cao tasked Wang Can with establishing a new system of laws and standards to replace the old one, which had largely fallen into disuse. In late 216, Wang Can accompanied Cao Cao on his fourth campaign against a rival warlord, Sun Quan. Wang Can died of illness on the way back to Ye city (in present day Handan, Hebei) in the spring of 217 at the age of 41 (by East Asian age reckoning). Cao Cao's heir apparent, Cao Pi, attended Wang Can's funeral and told the guests, "When he was still living, Wang Can loved the sounds of a donkey braying, so let's each make a braying sound as a farewell to him". Every guest did that. Wang Can had two sons, who were executed in 219 for participating in a rebellion led by Wei Feng against Cao Cao's government. Their deaths resulted in the termination of Wang Can's family line. However, Wang Ye (王業), a younger relative of Wang Can, was eventually designated as Wang Can's adopted son to continue his family line. Wang Ye inherited 10,000 of Wang Can's books and passed them on to his own sons, Wang Bi and Wang Hong (王宏).
Әдеби жетістіктері
Ван Кан белгілі ақын болған. Өзінің замандастарының тағы алты ақынымен бірге олардың өлеңдері Цзяньань стилі (建安風骨) деп белгіленген стильдің негізін қалады. Олар "Цзяньаньның жеті ғалымы" (建安七子) деп аталды. "Цзяньань" – император Сяньнің 196-220 жылдар аралығындағы билеу дәуірінің атауы. Шығыс Хань әулетінің соңындағы азаматтық дау-дамай Цзяньань өлеңдеріне ерекше салтанатты, бірақ жүректі тебірентетін мәнер берді, ал өмірдің өткіншілігі туралы көңіл көтеру осы кезеңнің туындыларының басты тақырыбы болды. Қытай әдебиеті тарихында Цзяньань өлеңдері – ертедегі халық әндерінен ғылыми поэзияға өту болды. Ван Канның ең танымал шығармаларының бірі – "Жеті қайғы жырлары" (七哀诗), ол бес таңбалы өлең болып, соғыс жылдарындағы халықтың қасіретін жырлайды. Ван Кан сонымен қатар "Батырлар туралы жазбалар" (英雄記) атты тарихи кітап жазды.
Wang Can was an established poet. Along with six other poets of his time, their poems formed the backbone of what was to be known as the Jian'an style (建安風骨). They were collectively called the "Seven Scholars of Jian'an" (建安七子). "Jian'an" was the era name of Emperor Xian's reign from 196 to 220. The civil strife towards the end of the Eastern Han dynasty gave the Jian'an poems their characteristic solemn yet heart stirring tone, while lament over the ephemerality of life was also a central theme of works from this period. In the history of Chinese literature, the Jian'an poems were a transition from the early folk songs into scholarly poetry. One of the representative works by Wang Can is the Poem of Seven Sorrows (七哀诗), a five character poem lamenting the suffering of the people during the years of war. Wang Can also wrote a history book called Records of Heroes (英雄記).
Анекдоттар
Ван Кан туралы көптеген әңгімелер мен оқиғалар бар. Ол жас кезінде, сол кездегі жоғары лауазымды шенеунік Цай Юн оны көріп, қатты әсерленген. Кейін Ван Кан Цай Юнға қонаққа барды. Көптеген жоғары мәртебелі қонақтар болғанымен, үй иесі жаңа келгенді ең жоғары құрметпен қарсы алуға асықты, тіпті асығысқандықтан аяқ киімдерін дұрыс кимеген. Қалғандары таңғалып, қарапайым жас жігітке неге сонша құрмет көрсетіп жатыр деп сұрады. "Ол – мен теңдесе алмайтын ең биік қабілеттерге ие жас жігіт. Мен оған үйімдегі барлық кітаптарым мен жазбаларымды сыйға тартамын", – деді Цай Юн. «Үш Патшалық туралы жазбаларда» Ван Канның көп оқығандығы және замандастарынан жақсырақ есте сақтау қабілеті болғаны айтылады. Ол жол бойындағы ескерткішке көз салса, ондағы әрбір сөзді жатқа айтатын. Егер ол адамдардың вейци ойнағанын көріп, тақта кенеттен бұзылып кетсе, ол әрбір фигураны дұрыс орнына қоя алатын.
Many anecdotes and stories related to Wang Can exist. It is recounted that when he was yet a youth, Cai Yong, then a high ranking official, once saw him and was in awe. Later, Wang Can went to visit Cai Yong; although many guests of exalted rank were present, the host hastened to welcome the newcomer with the greatest deference, even wearing his shoes the wrong way in his haste. The others were astonished and asked why he was so respectful to a mere youth. "He is a young man with the highest gifts, which I cannot match. I shall grant him all the books and essays in my home," said Cai Yong. The Records of the Three Kingdoms stated that Wang Can was widely read and had a most retentive memory, better than any of his contemporaries. If he glanced at a roadside monument as he passed, he remembered every word of the inscription. If he saw people playing weiqi and the board was suddenly disturbed, he could replace every piece in its correct place.