Кіріспе

Космостағы Колония – британдық ғылыми фантастикалық телесериал «Doctor Who» сериалының сегізінші маусымының төртінші бөлімі, ол алғаш рет 1971 жылдың 10 сәуірінен 15 мамырына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Сериал авторы – Малкольм Хулк, оқиғасы 2472 жылы минералға бай Уксариус адамдар колониясы планетасында өтеді. Сериалда, уақыт саяхатшысы Үшінші Доктор (Джон Пертуи) және оның серігі Джо Грант (Кэти Мэннинг) Уақыт Лордтары тарапынан Уксариусқа жіберіледі, онда олар кен өндіру корпорациясының колонистерге қарсы монстр шабуылдарын жасағанын біледі. Кейіннен, Доктордың сол маусымдағы жауы болған Қожайын (Роджер Дельгадо) планетаның жергілікті тұрғындары жасаған ежелгі соңғы күндік қаруды іздеп келеді.

Сюжет

Үш уақыт иесі "Ақырет күні қаруына" қатысты құпия файлдардың ұрлануын талқылайды. Олар тек Үшінші Доктордың ғана көмектесе алатынын түсінеді, сондықтан оны 2472 жылы Уксариус планетасына жібереді. Ол жерде ол шаруалықпен айналысып, күнкөріс табуға тырысатын адамдардың аванпостын табады. Олар колонияның губернаторы Роберт Ашпен кездеседі. Сол түні екі колонист жәндіктердің шабуылынан қаза тапты. Доктор тергеу жүргізіп, өлімнің планетаралық кен өндіру корпорациясының оперативтік қызметкерлерінің ісі екенін анықтайды. Олар колонистерді қорқытып, планетадағы сирек минералдарды кенге шығаруды көздейді. Планетаға қатысты күрделі талаптарды қарау үшін Жерден төреші жіберіледі. Бірақ төрешінің орнына, ұрланған құжаттармен Қожайын келеді де, кен компаниясының планетаға құқығы басым деп шешім шығарады. IMC колонияны басып алып, барлық колонистерден планетаны тастап кетуді талап етеді. Қожайын Докторға Уксариус планетасының "примитивтер" деп аталатын жергілікті халқының бұрын дамыған өркениет болғанын айтады. Олар ешқашан қолданылмаған супер қару жасаған, ал Қожайын сол қаруды өзіне алғысы келеді. Доктор Қожайынның қаруды пайдаланып галактиканы билеуге көмектесу ұсынысын қабылдамайды. Ежелгі примитивтердің бірі Докторға өзін-өзі жою механизмін іске қосуды бұйырады, ол солай істейді, ал қала құлап бастайды. Колонистер жасырынған жерлерінен шығып, IMC қызметкерлерін өлтіреді немесе жеңіп алады. Дүрбелеңнің арасында Қожайын қашып кетеді. Шайқас аяқталғаннан кейін Доктор қарудан шыққан радиация егіндерді құртқандығын түсіндіреді. Жер Уксариусқа нақты төреші жіберуге келіседі. Доктор мен Джо ТАРДИС-ке оралып, ЮНИТ штаб-пәтеріне ол кеткеннен кейін бірнеше секундтан соң қайта оралады.

Өндіріс

Сценарий редакторы Терренс Дикс Доктордың Жерде тұтқындалғаны туралы бастапқы идеяны ұнатпайтынын және осы жоспарды одан құтыла алатынын сезінген кезде өзгертуге ниеттенгенін жиі айтқан. Ол DVD деректі фильміндегі сұхбатында (Inferno шығарылымы) Малкольм Хулк өзіне ескерткенін еске алады, бұл форматтағы оқиғалар тек екі түрге ғана шектелген: шетелдік басқыншылық және ақылсыз ғалым. Сюзан Джеймсон бастапқыда Майкл Э. Брайанттың Морган рөліне таңдаған актрисасы болған. Бірақ, ол Тони Каунтермен ауыстырылды, себебі BBC драмалық сериалдар бөлімінің басшысы араласып, бұл рөлді әйелге ойнауға лайықсыз деп шешті. Дегенмен, Джеймсонға толық төлем жасалды.

Тақырыптар мен талдау

Бұл оқиға әлеуметтік сын ретінде жұмыс істейді, осы жағдайда отаршылдықтың қауптері туралы. Ұлыбритания Коммунистік партиясының бұрынғы мүшесі Малкольм Хулк жазған оқиға, "ашкөздікке берілген отарлаушылар мен ашкөз ИМК" арқасында "белгілі солшыл" деп сипатталған. "The Space Pirates" (1969) сияқты, бұл оқиғаны ғарыштағы вестерн ретінде қарастыруға болады, онда отарлаушылар ковбойлар сияқты мылтықтарды қолданады, ал Примитивтер үндістерге ұқсас рөлде сүңгілерді пайдаланады. "The Television Companion" (1998) кітабында Дэвид Хоу және Стивен Джеймс Уокер фанзиннен жағымды пікірлерді жариялады, бірақ "оқиғаның өзі жаңарып тұрса және қызықты идеялар мен жақсы сомдалған кейіпкерлер болса да, визуалды тартымдылық пен драмалық оқиғалар жетіспейді, сондықтан ол жай және өмірсіз болып көрінеді" деп түсіндірді. Олар Уксариус цивилизациясының кемшіліктері бар екенін сезінді, ал ең қызықты сәт – Қожайынның ашылуы болды, бірақ ол бірінші бөлімнің басында-ақ болжаған болатын. 2009 жылы Radio Times журналының рецензенты Патрик Малкерн оқиғаны "алты апталық кезеңде оқиғаға толы, жылдам дамыған драма" деп сипаттады, оны бірден көру "қорытуға қиын" етті. Ол құрылымын, ортасында шаршамауына мүмкіндік беретінін, сондай-ақ қосалқы актерлерді және соңғы бөлімдегі Доктор мен Қожайын арасындағы әңгімені мақтады. DVD Talk-тың Джон Синнотт "Колониядағы ғарыш" оқиғасын бес жұлдыздың үшеуімен бағалады, оны "жақсы оқиға" деп сипаттады, бірақ кемшіліктері артықшылықтарынан басып өтті. Ол алты бөлімдік құрылымның толтыруға және қайталанатын сахналарға мүмкіндік беретінін, бірақ "көптеген қызықты аспектілері" бар екенін атап өтті, мысалы, Уақыт Лордтарының Докторды жіберуі, оқиғаның құрылысы және Пертуи мен Дельгадоның арасындағы химия. 2010 жылы io9 сайтының Чарли Джейн Андерс төртінші бөлімнің соңындағы жағдайды – Қожайынның Докторды атуға шешім қабылдаған сәтін – "Доктор кім" сериалының ең ұлы соңдарының бірі деп атады.

Баспаға шығарылған

Бұл сериалдың романдық нұсқасын Малкольм Хулк жазды, ол 1974 жылғы сәуірде "Доктор Ху және Қиямет күнінің қаруы" деген атпен жарық көрді. Бұл 1971 жылғы серияның осылай бейімделген тұңғыш туындысы болды; сондықтан Хулк Джо Грантты Доктормен алғаш рет таныстырып, уақыт желісін бұзады, тіпті телеарнада оның танысуы "Аутондардың қатерінде" көрсетілген болатын (бұл кейінірек осы сериалдың романында да көрсетілді). Романның алдында Малкольм Хулктің тағы бір кеңейтілген прологы бар, онда егде жасарған Уақыт Лорды Доктор мен Мастердің арасындағы бәсекелестігін өзінің көмекшісіне баяндайды және Қиямет күні қаруының құжаттары ұрланғанын біледі. Голланд, түрік, жапон және португал тілдеріндегі басылымдар да жарық көрді. Актер Джеффри Биверс оқыған романның толық нұсқасы 2007 жылдың қыркүйек айында BBC Audiobooks компаниясы тарапынан CD-де шығарылды.

Үй медиасы

PAL-таспалар өшірілсе де, NTSC көшірмелері 1983 жылы Канададағы TV Ontario телеканалынан BBC-ге қайтарылды. 2001 жылдың қарашасында бұл оқиға "Уақыт монстры" фильмімен бірге "Уалым" атты VHS жинағында жарық көрді. NTSC-ден PAL-ға көшірілген жаңа бейнетаспалар жасалды, бірақ бұл шығарылымда қалпына келтіру жұмыстары жүргізілген жоқ. Оқиға 2011 жылдың 3 қазанында Ұлыбританияда DVD форматында жарық көрді. Бір дискілік шығарылымда сурет сапасы жақсартылды (қалпына келтірілмеген фрагменттер, 16:9 форматқа кесіліп, сканерленген, олар "жасалу процесі" бөлімінде көрінеді, бұл жасалған жұмыстың көлемін көрсетеді), сондай-ақ VHS және АҚШ-тағы түпнұсқаларда болмаған төрт секундтық материал қосылды, арқасында екі шумақ диалог қалпына келтірілді. DVD-нің қосымша мүмкіндіктеріне аудио-комментарий, мәтіндік түсіндірмелер, алынып тасталған кадрлар және "IMC Needs You" атты ретроспективті деректі фильм кірді, онда актерлер мен түсірілім тобы сериалды жасау процесін еске алады. Бұл оқиға 8-ші маусымның қалған бөлігімен бірге 2021 жылдың 23 ақпанында Blu-ray форматында шығарылды, бұл "Уалымның" 50 жылдығымен сәйкес келеді. Онда қолда бар фильмдер мен бейнематериалдардың жаңадан қалпына келтірілген нұсқасы ұсынылған. 2011 жылғы DVD-дегі эпизодтар қосымша материал ретінде қосылды.