Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландияның батыс жағалауындағы арал.
Island off the west coast of Ireland
Инишир (Inis Oírr, Inis Thiar немесе Inis Oirthir) – Ирландияның Галвей шығанағындағы үш Аран аралының ең кішісі және ең шығысы. 2022 жылғы халық санауы бойынша 343 тұрғыны бар. Атаудың екінші бөлігі Инишсиррер және Ориор аттарында да кездеседі. Сеамас О Мурхудың сөзіне сәйкес, қазіргі ресми атау – Инис Оирр – Ирландияның картографиялық қызметі қолданысқа енгізген. Оның пікірінше, бұл "Инис Ойрт" және дәстүрлі жергілікті атау "Инис Тьяр" арасындағы шартты келісім болуы мүмкін.
Inisheer (Inis Oírr , Inis Thiar or Inis Oirthir ) is the smallest and most easterly of the three Aran Islands in Galway Bay, Ireland. With 343 residents as of the 2022 census, The second element is also found in the names Inishsirrer and Orior. According to Séamas Ó Murchú, the current official name, Inis Oírr, was brought into use by the Ordnance Survey Ireland. He says it may be a compromise between Inis Oirthir and the traditional local name Inis Thiar.
Геология және география
Геологиялық тұрғыдан алғанда, бұл арал Бэрреннің жалғасы болып табылады. Аралдың жер бедері әктас жамылғыларынан тұрады, олар "грикс" деп аталатын өзара кесілісетін жарықтармен сипатталады, нәтижесінде "клинт" деп аталатын оқшауланған тас блоктары пайда болады. Әктастардың пайда болуы Визеан кезеңіне (Төменгі карбон кезеңіне) жатады, шамамен 350 миллион жыл бұрын тропикалық теңізде шөгінділер түрінде қалыптасып, қазіргі кезде маржандар, криноидтар, теңіз кірпілері және аммониттердің қазба қалдықтарын қамтитын көлденең қабаттарға ығысып, қысылған. Намурия фазасын ұстаған мұз басу процесі тозудың күшеюіне әсер етті. Осының нәтижесінде Инишер әлемдегі ең көрнекті мұздық-карст ландшафтының мысалы болып табылады. Соңғы мұздық кезеңнің (Мидланд) әсері ең айқын байқалады, осы кезеңде арал мұзбен жабылған. Бұрынғы карстификацияның (еріту эрозиясының) әсері соңғы мұз басу кезеңімен жойылған, сондықтан қазір көрінетін карстификация шамамен 10 000 жыл бұрын пайда болған, демек аралдың карсты жақсы дамыған және салыстырмалы түрде жаңа. Еріту процестері әктас жамылғысын кеңейтіп, тереңдеткен. Тау жынысындағы бұрыннан бар әлсіздік сызықтары (тік жарылымдар) клинттермен (тақташа тәрізді жалпақ плиталармен) бөлінген кең жарықтардың қалыптасуына ықпал етеді. Тау жыныстарының карстификациясы жер асты су ағысының қалыптасуына жағдай жасайды.
The island is geologically an extension of The Burren. The terrain of the island is composed of limestone pavements with crisscrossing cracks known as "grikes", leaving isolated rocks called "clints". The limestones date from the Viséan period (Lower Carboniferous), formed as sediments in a tropical sea approximately 350 million years ago, and compressed into horizontal strata with fossil corals, crinoids, sea urchins and ammonites. Glaciation following the Namurian phase facilitated greater denudation. The result is that Inisheer is one of the finest examples of a Glacio Karst landscape in the world. The effects of the last glacial period (the Midlandian) are most in evidence, with the island overrun by ice during this glaciation. The impact of earlier Karstification (solutional erosion) has been eliminated by the last glacial period, so any Karstification now seen dates from approximately 10,000 years ago and the island Karst is thus recent. Solutional processes have widened and deepened the limestone pavement. Pre existing lines of weakness in the rock (vertical joints) contribute to the formation of extensive fissures separated by clints (flat pavement like slabs). The rock karstification facilitates the formation of subterranean drainage.
Климат пен ауыл шаруашылығы
Аралдың климаты қоңыржай. Ауаның орташа температурасы шілдеде 15 °C (59 °F) болса, қаңтарда 6 °C (43 °F) дейін төмендейді. Топырақ температурасы көбінесе 6 °C (43 °F) төмен түспейді. Температура 6 °C (43 °F) жоғарылағанда шөп өсе бастайды, сондықтан аралдың (іргелес Беррен сияқты) Ирландиядағы ең ұзақ вегетациялық маусымы бар және түрлі-түрлі, бай өсімдіктер өсуіне жағдай жасайды. Мамырдың соңы – ең күннөл уақыт, сонымен қатар гүлдерді тамашалауға ең қолайлы кезең, герандар мен авендер гүлдеу шыңына жетеді (бірақ орхидеялар кейінірек гүлдейді).
The island has a temperate climate. Average air temperatures range from 15 °C (59 °F) in July to 6 °C (43 °F) in January. The soil temperature does not usually drop below 6 °C (43 °F). Since grass will grow once the temperature rises above 6 °C (43 °F), this means that the island (like the neighbouring Burren) has one of the longest growing seasons in Ireland, and supports diverse and rich plant growth. Late May is the sunniest time, and also likely the best time to view flowers, with the gentians and avens peaking (but orchid species blooming later).
Флора мен фауна
Аралдың ерекше ортасы арктикалық, Жерорта теңізі және альпілік өсімдіктерді қатар өсіруге мүмкіндік береді. Аран аралдары, Бүррен сияқты, өсімдіктер мен жануарлардың керемет жиынтығымен танымал. Грикс (жарықтар) ылғалды пана береді, соның арқасында шағын бұталар сияқты көптеген өсімдіктер өседі. Жолдың беті қиыршық тасқа айналған жерлерде Арктика мен альпілік өсімдіктердің көптеген түрлерін кездестіруге болады. Бірақ, әктас төсеніші жұқа топырақ қабатымен жабылғанда, гениан мен орхидея сияқты өсімдіктер араласқан шөп алаңдары көрінеді. Осы жерде кездесетін ерекше жәндіктерге: жемшөпті фритиллар (Boloria euphrosyne), қоңыр түкті көбелек (Thecla betulae), батпақты фритиллар (Euphydryas aurinia) және ағаш ақ көбелегі (Leptidea sinapis); burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) және мөлдір burnet (Zygaena purpuralis) күбәләктерi; сондай-ақ Doros profuges шырылдауығы жатады.
The island supports arctic, Mediterranean and alpine plants side by side, due to the unusual environment. Like the Burren, the Aran islands are known for their remarkable assemblage of plants and animals. The grikes (crevices) provide moist shelter, thus supporting a wide range of plants including dwarf shrubs. Where the surface of the pavement is shattered into gravel, many of the hardier Arctic or alpine plants can be found. But when the limestone pavement is covered by a thin layer of soil, patches of grass are seen, interspersed with plants like the gentian and orchids. Notable insects present include the butterfly the pearl bordered fritillary (Boloria euphrosyne), brown hairstreak (Thecla betulae), marsh fritillary (Euphydryas aurinia) and wood white (Leptidea sinapis); the moths, the burren green (Calamia tridens), Irish annulet (Gnophos dumetata) and transparent burnet (Zygaena purpuralis); and the hoverfly Doros profuges.
Тарих
1885 жылы 1500 ж.б.д. мерзіміне жататын Cnoc Raithní деп аталатын қорым табылды. Бұл аралда адам қоныстанғандығының ең ерте дәлелі. Кейбір деректерге сәйкес, Инишердің қасиетті әулиесі Қауманхан, Глендалоулық Кевиннің үлкен ағасы болған. Инишер зиратындағы Темпэлл Чаомхайнның қираған қалдықтарын жыл сайын қазып шығару қажет, себебі оның едені құмның деңгейінен әлдеқайда төмен жатыр. Орта ғасырларда аралды О'Брайен әулеті басқарған, олар Томондтың көптеген патшаларын тағайындаған. Бұл билік 1230 жылдары Коннахтта ағылшын-ирландтар қоныстанғанға дейін сақталған. Галвей тайпалары О'Брайендерге "Галвей шығанағы мен портын қарақшылар мен жағалау тонаушыларынан қорғау және оған кеткен шығындар есебінен" жыл сайын он екі тонна шарап төлеген. 14 ғасырға жататын "О'Брайен қамалының" қалдықтары аралдың ең биік нүктесіне жақын жерде орналасқан. 1582 жылы Коннемаралық О'Флагертилер оны басып алған. Бүгінге дейін О'Флагертилер аралда тұрып жатыр. 1652 жылы ол Кромвельдің басқыншы әскерлеріне берілді, ал О'Флагертилер жеңіліске ұшырады. Олар одан пайда таппады, сондықтан қамал жартылай бұзылып, содан бері бос тұр. 1960 жылдың 8 наурызында Инис Оирр жанында құлаған MV Plassy жүк кемесі, Атлантика мұхитының күшті толқындары салдарынан аралдағы Каррейг-на-Финиздегі жартастың үстіне шығарылды. Кеменің құлауы "Әке Тед" телешоуының ашылу тізімдерінде көрсетілген. Кемедегі барлық экипаж тік буя арқылы құтқарылды; осы оқиға Дун-Лаогердегі Ұлттық теңіз мұражайындағы суреттер арқылы бейнеленген.
In 1885 a burial site called Cnoc Raithní was discovered which dates back to 1500 BC. This is the earliest evidence of human settlement of the island. Saint Caomhán, the patron saint of Inisheer, according to some traditions, was the elder brother of Kevin of Glendalough. The ruins of Teampall Chaomháin in Inisheer cemetery have to be uncovered annually as the floor of it is well below the level of the sand. In the Middle Ages, the island was ruled by the O'Brien dynasty who provided most of the Kings of Thomond. This rule was exercised before the Anglo Irish settled in Connacht in the 1230s. The Tribes of Galway paid the O'Briens an annual tribute of twelve tuns of wine "in consideration of their protection and expenses in guarding the bay and harbour of Galway against pirates and coast plunderers." The remains of the 14th century 'O'Brien's Castle' are sited near the island's highest point. In 1582 the O'Flahertys of Connemara captured it. Today O'Flahertys still live on the island. In 1652 it was given to the Cromwellian invasion force and the O'Flahertys were defeated. They saw no use for it and the castle was partially dismantled, it has been unoccupied since. The cargo vessel MV Plassy, which was shipwrecked off Inis Oírr on 8 March 1960, has since been thrown above the high tide mark at Carraig na Finise on the island by strong Atlantic waves. The wreck features in the opening credits of the TV show Father Ted. rescued the entire crew from the stricken vessel using a breeches buoy; an event captured in a pictorial display at the National Maritime Museum in Dún Laoghaire.
Демография
Төмендегі кестеде Алекс Рицеманың "Discover the Islands of Ireland" (Collins Press, 1999) және Ирландияның халық санағынан алынған Иниш-Ойр аралының халқы туралы мәліметтер келтірілген. Ирландияда 1841 жылға дейінгі халық санағының деректері толықтығы және/немесе дұрыстығы тұрғысынан толыққанды емес деп есептеледі.
The table below reports data on Inis Oírr's population taken from Discover the Islands of Ireland (Alex Ritsema, Collins Press, 1999) and the Census of Ireland. Census data in Ireland before 1841 are not considered complete and/or reliable.
Көлік
Аралға Коннемарадагы Россавеал мен Клэр округінің Дулин қалаларынан, сондай-ақ басқа Аран аралдарынан пароммен жетуге болады. Әрбір аралда аймақтық әуежай бар, ол Коннемара аймақтық әуежайынан AerArann компаниясымен қызмет көрсетеді. 2015 жылдың маусым айында Дулинде аралға қатынайтын коммерциялық паромдарға арналған пирс ашылды. Арал тұрғындары арал бойына жаяу немесе көлікпен жүреді. Туристер атпен жегілген арбада экскурсияларға/таксиге тапсырыс бере алады.
The island is reached by ferry from Rossaveal in Connemara and Doolin in County Clare as well as from the other Aran Islands. There is also a regional airport on each island which is served from Connemara Regional Airport by AerArann. A pier was opened in Doolin in June 2015 for commercial ferries serving the island. Islanders travel by foot or car around the island. Tourists can avail of tours/taxi trips by horse and trap.
Тіл
Бүгінде шамамен 260 тұрақты тұрғынның күнделікті тілі – ирланд тілі. Сонымен қатар, маусым, шілде және тамыз айларында материктен көптеген оқушылар жергілікті Лайхтин колледжінде ирланд тілін, тірі тіл ретінде үйрену үшін араға келеді.
Irish is still today the daily language of the approximately 260 permanent residents. In addition, many school pupils from the mainland come to the island to learn Irish in an environment where it is a living language in the local college, Coláiste Laichtín during the months of June, July and August.
Спорт
Кейбір әктас теңіз жартастары альпинистердің назарына ілікті, бірақ Ірі аралдар – Инис Мор және Инис Мейн – көбірек танымал. Сүңгуге де болады.
Some of the limestone sea cliffs have attracted interest from rock climbers, though the bigger islands of Inis Mór and Inis Meáin are more popular. Diving is possible.
БАҚ-та
Арал, оның ішінде MV Plassy көлік құрылысының қирағандарын түсірген кадрлар да бар, 1990-жылдардағы "Father Ted" ситкомының титрлеріндегі ойдан шығарылған Craggy Island аралын бейнелеу үшін пайдаланылады. Inisheer – бұл Дублиннен келген Томас Уолш 1970-жылдары аралға сапар жасағаннан кейін жазған танымал баяу әуеннің аты. Инис Ойр мәдени антрополог Джон Кован Мессенджердің "Инис Биг" деген атпен жазған еңбегінде кеңінен талқыланды.
The island, including shots of the wrecked MV Plassy, is used to represent the fictional Craggy Island in the opening credits of the 1990s sitcom Father Ted. Inisheer is also the name of a well known slow air written by Thomas Walsh from Dublin, after a visit to the island in the 1970s. Inis Oírr was discussed at length in the work of cultural anthropologist John Cowan Messenger under the name Inis Beag.