Кіріспе

Ауғанстан әмірі және ағылшын-ауған соғысының батыры, оның құрметіне Кабул қаласындағы ауданның аты берілген. Вазир Акбар Хан (пашту/дари: ; 1816–1847), туған кезде Мұхаммед Акбар Хан деп аталған, сондай-ақ Әмір Акбар Хан ретінде де танымал, Барақзай әулетінен шыққан ханзада, генерал, бір жылға әмір болған және 1847 жылы қайтыс болғанға дейін Дост Мұхаммед ханның вазирі/мұрагері болды. Оның атағы 1837 жылғы Джамруд шайқасынан бастау алды, ол Ауғанстанның екінші астанасы Пешаварды сикх империясынан қайтарып алуға тырысқан кезде болған.

Ерте өмір

Ақбар 1816 жылы ауған паштун отбасында Мұхаммед Ақбар хан ретінде дүниеге келді. Оның әкесі – Ауғанстанның болашақ билеушісі Дост Мұхаммед хан, анасы – Мермен Хадижа Попалзай. Дост Мұхаммед Барақзайдың 16 әйелі, 27 ұлы (соның ішінде Вазир Ақбар хан) және 25 қызы болған.

Жас кезі

1834 жылы Ақбар хан әкесі Дос Мұхаммед хан бастаған Жалалабадқа жорыққа қатысты. Осыдан кейін, 1834 жылғы желтоқсанда ол Хайбер асуына қарай жылжып, бірнеше рет түрлі сикх бекеттерімен шайқасып, соңында Хари Сингх Налвамен шайқасты. Сикхтар жеңіліске ұшырады, шамамен 150 адам қаза тауып немесе жараланып, Пешаварға қайтарылып кетуге мәжбүр болды. 1837 жылы Дос Мұхаммед Баракзайдың мұсылман әскерлері, оның ұлы Вазир Ақбар ханның басшылығымен, қазіргі Пешавардан он бес шақырым батыста орналасқан Джамруд шайқасында сикхтермен соғысты. Дос Мұхаммед хан бұл шайқастан кейін Пешаварды қайта басып алуға тырыспады, керісінше, Үндістанның жаңа британдық генерал-губернаторы Лорд Оклендтен сикх империясына қарсы күресу үшін көмек сұрады. Осы хат арқылы Дос Мұхаммед Ауғанстанға британдық әскери араласуына ресми түрде жол ашты, бұл Ауғанстандағы ықпал үшін Императорлық Ресеймен «Ұлы ойын» деп аталатын қақтығысқа әкелді. Ақбар хан Уильям Макноутен, Александр Бернс және олардың 4500 сарбазынан тұратын британдық миссиясына қарсы Кабулда көтеріліс ұйымдастырды. 1841 жылғы қарашада ол Кабулда генерал-майор Уильям Элфинстонның әскерін қоршап алды. Элфинстон британдық әскері мен 12000-ға жуық үнділік ілесушілерді Пешаварға қауіпсіз өткізуге келісті; олар 1842 жылғы қаңтарда шабуылға ұшырап, құрылысқа ұшырады. Кем дегенде бір британдық соғыс естелігі Ақбар ханның қос жақтылығына куә болды, олардың айтуынша, шегіну кезінде Ақбар хан өз әскеріне парсы тілінде оқ атуды тоқтатуға, ал пашту тілінде оқ атуды жалғастыруға кезекпен бұйрық бергенін естіген. 1842 жылғы мамыр айында Ақбар хан Кабулда Бала Хисарды басып алып, Ауғанстанның жаңа әмірі болды. Дос Мұхаммед хан 1843 жылы қайтып оралып, әмір болған кезде, Ақбар ханның билігі соншалықты күшті болды, ол Дос Мұхаммедтің уәзірі және тақ мұрагері атанды. 1847 жылғы қыркүйекте Кабулда холера эпидемиясы басталды. Ақбар хан бұл ауруға шалдығып, көп ұзамай қайтыс болды.

Көркем шығармаларда

Джордж Макдональд Фрейзердің "Флэшмен" романында Акбар Хан тарихи тұлға ретінде маңызды рөл атқарады.