Кіріспе

Еврей журналисі, редакторы, эссеші және саяси қайраткер (1859–1936)

Нахум бен Жозеф Сэмюэл Соколов (Нахум бен Йосеф Шмуэль Соколов, ; 10 қаңтар 1859 – 17 мамыр 1936) – сионисттік қозғалыстың қайраткері, автор, аудармашы және еврей журналистикасының негізін қалаушылардың бірі.

Өмірбаян

Нахум Соколов Ресей империясының Польша конгресінің Плоцк губерниясындағы Вишогрод қаласында дүниеге келді. Ол үш жасында хедерге қатыса бастады. Бес жасында ата-анасы Плоцкке көшті. Он жасында ол еврей ғалымы ретінде танылды. Әкесі оның раввин болуы үшін оқуын қалаған, бірақ Плоцк губернаторы барон Врангельдің араласуымен ол діни емес мектепке түсті. Он сегіз жасында үйленіп, қайын атасы тұрған Маков қаласына қоныстанды және жүн саудагері болып жұмыс істеді. Жиырма жасында Варшаваға көшіп, еврей тіліндегі «Хацзефира» күнделігіне тұрақты автор болды. Кейін ол жеке бағанасын жазып, редактор және қосымша иегері болды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін ол Хаим Вейцманмен жұмыс істеу үшін Лондонға көшті. Соколов 1936 жылы Лондонда қайтыс болды.

Әдеби мансап

Соколов жемісті еңбек еткен жазушы және аудармашы болды. Оның еңбектеріне Барух Спинозаның және оның дәуірінің үш томдық тарихы, сондай-ақ түрлі өмірбаяндық еңбектер кіреді. Ол Теодор Герцльдің "Алтнеуланд" романын еврей тіліне алғаш рет аударды, оған Тель-Авив (әдеби мағынасында "Көктемгі ежелгі төбе") деген ат қойды. 1909 жылы бұл ат еврей тілінде сөйлейтін алғашқы қаланың атына берілді.

Сионисттік белсенділік

1931 жылы Соколов Дүниежүзілік сионистік конгресс президенті болып сайланды және 1935 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті, кейіннен оны Хаим Вейцман алмастырды. Соколов сонымен қатар 1931-1933 жылдар аралығында Палестина үшін еврей агенттігінің (қазір Израиль үшін еврей агенттігі деп аталады) президенті болды, кейін оны Артур Руппин алмастырды. 1906 жылы Соколовқа Дүниежүзілік сионистік конгрестің бас хатшысы болуды ұсынды. Келесі жылдары ол Еуропа мен Солтүстік Американы аралап, сионистік істі ілгерілетуге атсалысты. Лондонға көшіп келгеннен кейін ол британ үкіметінің Палестинада еврей отанын қолдайтынын жариялаған Балфур декларациясының белсенді жақтаушысы болды. 1917 жылдың 6 ақпанында Вайцманмен бірге Майда-Вейлде Пико келісімінің нәтижелерін талқылау үшін кездесу өтті. Соколов пен Вейцман Гастерден басшылықты тартып алғаннан кейін белсенділік танытты; олар британ үкіметінен ресми мойындау алды. Тарихшы Мартин Крамердің пікірінше, Балфур декларациясы үшін Ұлыбританияның француз және американдық одақтастарының, сондай-ақ Израиль жеріндегі көптеген христиан қасиетті орындарын бақылайтын Ватиканның келісімі қажет болды. Соколов 1917 жылдың 4 мамырында Рим папасы Бенедикт XV-нің қолдауын алды, ол еврейлердің Палестинаға оралуын "Құдайдың қалауымен" деп сипаттады. Соколов Франция сыртқы істер министрлігінің саяси бөлімінің басшысы Жюль Камбон қол қойған 1917 жылдың 4 маусымдағы Камбон хаты арқылы Францияның келісімін қамтамасыз етті. Соколов Вейцманның Париждегі дипломатиялық миссиясында сэр Марк Сайкспен бірге француздармен келіссөздер жүргізу үшін оның көзі мен құлағы болды. Олар үшін Осман империясының құрамында жаңа үштік келісім құру идеясы алаңдаушылық тудырды. Керісінше, делегация 1917 жылдың 31 наурызында Парижге аттанды. Келісімнің мақсатының бірі – АҚШ-та сионизмнің беделін арттыру болды. "Еврейлер саяси және экономикалық жағынан қуатты күш еді, тіпті құпия ықпалға ие болды". Соколов Сайкс-Пико келісімі және Таяу Шығыс саясаты бойынша британ-француз түсінігі туралы білмеді. Ол Францияның "Үлкен Сирия" дегенінің нақты мағынасын Вайцманға баяндауы керек деп ойлады, яғни олардың Палестинаны толығымен өздеріне қарату ниеттерін. 1917 жылдың сәуір және мамыр айларындағы хаттарында Вейцман Соколовты Франциямен келіссөздерде сионистерді ренжіткені үшін айыптады. Соколов британдық Палестинаға толық берілгендігін мәлімдеді. Еврейлердің жаңа отаны үшін қажетті талаптар "қоныстану мүмкіндіктері, қауымдық автономия, тіл құқықтары және еврейлік жарғылы компания құру" болды. Соколовтың Париждегі сионизм үшін дипломатиялық жеңісі оларды "ұлттық отан ретінде еврей ұлтын мойындауға, жергілікті автономияға және т.б. келісуге мәжбүр етті. Бұл менің ең батыл үміттерімнен де асып түседі", - деп жазды ол. Олар Германияға қарсы қолдау үшін өзара шарттарды күтті, бұл АҚШ-тың 1917 жылдың 6 сәуірінде жаһандық қақтығысқа қосылуымен күшейді. Олар енді одақтастардың жеңісін "сионистік ұмтылыстармен" байланыстырды, бұл фразаны Сайкс та Балфурға жіберген хаттарында қолданды. 9 сәуірде Париж конференциясы аяқталып, Соколовтың мансабындағы маңызды кезең болды. Сионистер енді барлық дипломатиялық келіссөздерге ашық болды. Соколов Палестинада еврей мемлекетінің құрылуына қолдау табу үшін Римге келді және болашақ Папа Пий XII Евгений Пачеллимен сөйлесті. Рим папасы Бенедикт XV-тің бір жыл бұрын антисемитизмді қатаң айыптағаны жақсы белгі ретінде қабылданды. Римде Ватикан шарттарды қабылдауды қарастырып жатты. Соколовтың хаттары Вейцманнан кеңес сұрады; таң қалған Соколов 6 мамырда Папамен кездесті. Сионистер өздерінің патриотизміне көбірек сенімді бола бастады. Соколов "моральдық қолдау", философиялық теңдік сұрады және дереу Вейцманға "құлық білдіру" туралы жазды, бірақ Вейцман оған эмоционалды жауап бермеді, өйткені ол қатал және іскер мінезді болды. Ол Соколовты жетістігімен құттықтады. Соколовты Парижге Жюль Камбон мен премьер-министр Александр Рибо шақырды. Олар сионизмнің большевистік Ресейде еркіндік алса әлемдік қауіпсіздікке шексіз зиян келтіретініне әлі де алаңдады.

Марапаттар мен мойындау

Кибуц Сде Нахум оның құрметіне аталған.