Кіріспе

Лесбиянка, гей, бисексуал және трансгендер (ЛГБТ) адамдары Иракта ЛГБТ емес тұрғындарға қарағанда ауыр қиындықтарға тап болады. 2024 жылғы заң бойынша, ашық ЛГБТ адамдары қылмыстық жазаға тартылады, ол гомосексуалды қатынастарды 15 жылға дейін бас бостандығынан айыруға, айыппұл салуға және депортациялауға жазалайды; сондай-ақ 2024 жылғы заң гомосексуализмді насихаттауды, дәрігерлердің жыныстық идентификацияны растау операцияларын жасауын және ер адамдардың әйелдер сияқты мінез-құлық танытуын қылмыстық деп санайды және түрмеге қамауға алып келеді. Дискриминация да кең таралған. Ашық гей ер адамдарға әскери қызметке қабылдануға рұқсат етілмейді және бір жынысты некелер немесе азаматтық одақтар заңсыз. ЛГБТ адамдарының дискриминацияға қарсы заңдық қорғанысы жоқ және олар жиі өздік әділет іздеушілердің және «намыс үшін» жасалған қылмыстардың құрбаны болады. Бұл 2001 жылғы IRCC 234 қарарымен күшейтіледі, ол содомияны немесе кез келген гомосексуалды әрекетті өлім жазасымен жазалайды. 2024 жылы Иракта гомосексуалды қатынастарға өлім жазасы қарастырылған, бірақ заң сол жылы қайта қаралып, жаза 15 жылға дейін түрмеге қамауға, айыппұл салуға және депортациялауға дейін төмендетілді. Шумма алу атты аккад тақташасында еркектер арасындағы гомосексуализмге оң көзқараспен қараған ереже бар: Егер ер адам өзімен тең адаммен арт жағынан жыныстық қатынас жасаса, ол өзінің теңдестері мен бауырлары арасында көшбасшы болады. Ежелгі Ассирия қоғамында «Сиқырлы дұғалар жинағы» атты кітапта гетеросексуалдық және гомосексуалдық ерлер арасындағы махаббаттың теңдігін мадақтаған дұғалар жазылған. Ер адам кез келген гей-проституткаға баруға немесе басқа ер адаммен жыныстық қатынас жасауға құқылы, егер жалған айыптамалар немесе зорлау болмаса. Б.з.б. 1075 жылға жататын Ассурдан шыққан орта ассириялық заң кодексі гомосексуалды зорлауды немесе мәжбүрлеп жыныстық қатынас жасауды айыптайды. Онда «әмірші» (қоғамда жоғары әлеуметтік статусы бар адам) және оның «құрбысы» (қоғамда тең дәрежедегі адам) туралы сөз кетеді: Егер әмірші [ассириялық адам] өзінің құрбысымен [басқа азаматпен] жақындасса, оны сотқа бергеннен және кінәлі деп тапқаннан кейін, олар онымен жақындасады (және оны евнухқа айналдырады).

Ислам және ортағасырлық дәуір

Ислам діні 7 ғасырдағы аймақтың бірінші арабтар басып алуынан кейін аймақтағы басты дінге айналды. Дегенмен, Исламның гомосексуализмге қатысты тыйым салатын қағидаларына қарамастан, гомосексуалистердің аймақта болуы қазірге дейін жалғасып келеді. Сафавидтер дәуірінің басында (1501–1723), Сафавидтер империясы 1508 жылдан 1533 жылға дейін Месопотамияны басқарған кезде, еркектерге арналған жезөкшелік үйлері (амрад хане) заңды түрде мойындалып, мемлекеттік салықтарды төледі.

Осман және ағылшын билігі

1858 жылы қазіргі Ирак аймағын Османдық Ирак провинциясының бір бөлігі ретінде басқарған Осман империясы қолданыстағы содомия заңдарын жойды. Алайда, провинцияның үш вилайетіне британдықтардың бақылау орнатуы (Ұлттар Лигасының Мезопотамия мандаты ретінде белгілі) провинцияда гомосексуализмге тыйым салды, ол қылмыстық кодексте содомия деп анықталды және 1932 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін де күшінде қалды.

Ирак Республикасы

1969 жылғы Қылмыстық кодекс, Баас партиясы қабылдаған, тек неке бұзушылық, инцест, зорлау, жезөкшелік, қоғамдық әрекеттер, немесе алдауға қатысты, немесе жасы немесе психикалық жағдайына байланысты келісім бере алмайтын адамдарға қатысты қылмыстарды қылмыстық қылмыс деп есептейді. Гомосексуализм қылмыс емес, бірақ ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық моральды қорғау мақсатындағы заңдарға сәйкес, мемлекеттік кемсітушілік пен мазақтауға негіз болуы мүмкін. Осы кодекс 1969 жылдан 2001 жылға дейін күшіне енгеннен бастап, Ирак қауіпсіздік күштері ұлттық қауіпсіздікке немесе қоғамдық моральға қауіп төндіретін деп саналған кез келген адамды қуғындауға, түрмеге қамауға немесе тіпті өлім жазасына кесуге кең мүмкіндік алды. ЛГБТ+ адамдары қудалауға, түрмеге қамалуға немесе режим үшін тыңшылық етуге мәжбүрлеуге ұшырауы мүмкін. Иракта ЛГБТ+ құқықтарын қорғау ұйымдарына рұқсат берілмеді, ал ЛГБТ+ адамдарын кемсітуге бағытталған заңдар 1980-ші жылдары пайда бола бастады. Содомия 1988 жылғы қаулымен қайтадан қылмыстық қылмыс деп танылды, бірақ тек жезөкшелікпен байланысты жағдайларда ғана. [Проституциямен күрес жөніндегі №8 заң, 1988 жылғы 8 қаңтар]. 1980-ші жылдары Ирактың Жеке мәртебе туралы заңына өзгерістер енгізілді, оған сәйкес әйел күйеуінің гомосексуалды қарым-қатынас жасаған жағдайында одан ажырасуға құқылы болды. "Намыс үшін кісі өлтіру" тәжірибесі де отбасылық құқық кодексінде заңдастырылды, яғни ЛГБТ+ адамын отбасы мүшелері отбасының "абыройын" дақтап келгені үшін өлтіруге құқылы болды. 1986 жылы ЖҚТБ пандемиясы Иракқа жеткенде Саддам Хусейн аурудың жай ғана тиісу арқылы таралуы мүмкін деп сенді және барлық ауру жұқтырған ирактықтарды арнайы түрмеге көшіруге бұйрық берді. Ауру туралы жалпы білімнің жетіспеуі гемофилиямен ауыратын барлық ирактықтардың, сондай-ақ гомосексуалдардың ауру тасымалдаушылары деп күдіктелгеніне әкелді. [Ирактағы ЖҚТБ қалғандары да ауырсыну мен өлімге ұшырады. Иан Фишер. New York Times. 2003 жылғы қазан]. Иранмен соғыстан кейін Саддам Хусейн ирактықтар арасындағы дәстүрлі исламдық әлеуметтік құндылықтарға сүйенетін қолдауын арттыру қажеттігін сезінді, бұл қозғалыс "Иман кампаниясы" деп аталды, Саддам Хусейннің бейнесін секулярлықтан дәстүрлі исламдық моральдың жақтаушысына өзгертуге бағытталған ірі кампания. Үкімет мұны ЛГБТ+ адамдарына қарсы күшейтілген және жария қарсылық арқылы жетістікке жеткізді. Осыған байланысты 1990 жылдардың басында Біріккен Ұлттар Ұйымында Ирак делегациясы ЛГБТ+ құқықтарын қолдау үшін халықаралық ұйымның күш-жігеріне қарсылық көрсету үшін дінді дәлел ретінде келтірді. 1993 жылдың жазында Ирак мектептерінде діни білім беру міндетті болды. Проституциямен айналысады деп күдіктелген түнгі клубтар жабылды және конституцияға гомосексуализм үшін өлім жазасы енгізілді. 1995 жылы Саддам Хусейн дәстүрлі исламдық нормаларды бұзатын мінез-құлқы немесе өмір салты бар ирактықтарды жазалау үшін "Федайн Саддам" ("Саддамның құрбандыққа барушылары") деп аталатын жаңа әскери бөлім құрды. Бұл топ қарулы Мутавеин (дін полициясы) сияқты жұмыс істеді және ЛГБТ+ адамдарын некеден тыс жыныстық қатынас жасаған әйелдер сияқты көпшілік алдында азаптап, өлім жазасына кесті. 1991 жылдан 2003 жылға дейін Саддам Хусейннің қауіпсіздік күштері өздерінің сексуалдық бағдарына байланысты 3000-ға жуық адамды азаптап өлтірді. 1999 жылы Ирак үкіметі "Саут Парк" телехикаясы мен көркем фильміне Саддам Хусейннің Шайтанмен гомосексуалды қарым-қатынаста болғанын бейнелегені үшін тыйым салғаны туралы қалалық аңыз тарады. Фильмді Ирактың цензуралық кеңесі мақұлдамаса да, батыстың киноөндірушілері экономикалық санкцияларға байланысты Иракта фильмдер көрсетуге тырыспады. 2001 жылы IRCC 234 қаулысы 2001 жылы неке бұзушылық, жезөкшелікпен айналысу және "ер немесе әйелмен содомия жасаған немесе ер немесе әйелдің ар-намысын оның келісімінсіз және қару немесе күш қолдану арқылы, құрбанның (ер немесе әйелдің) өміріне қауіп төндіретін" кез келген адамға өлім жазасын белгіледі. Саддам Хусейннің жақтастарымен арадағы қарым-қатынасын нашарлату мақсатында ЦРУ оның жасөспірім ұлмен жыныстық қатынаста болғанын көрсететін бейнежазба жасауды қарастырды.

Ирактық Курдистан

2010 жылы Күрд үкіметінің гендерлік теңдікті қолдауға бағытталған әрекеттері, Эндаументтер және діни істер министрі Қамиль Хажи Али, сондай-ақ Күрдістан ислам қозғалысы тарапынан, бір жынысты некелерді заңдастыруға тырысқандары үшін сынға ұшырады. КР үкіметі және гендерлік теңдікті қолдаушылар бұл заң ЛГБТ құқықтарымен емес, әйелдерге қатысты әлеуметтік әділдік мәселелерімен айналысатынын мәлімдеді.

ИМИЛ терроризмі

Ирак пен Леванттың Ислам мемлекеті бақылауындағы аймақтарда гомосексуализмге бірінші рет қатысқандар өлім жазасына кесіледі, азаптауға, қамшылауға, ұруға және басқа да зорлық-зомбылыққа ұшырайды.

Саяси партиялардың мәлімдемелері

Иракта ЛГБТ+ адамдарына қатысты күшті әлеуметтік ұяттық болғандықтан, саяси партиялар сайлаушылардың көп бөлігін наразы қалдырудан қауіптеніп, ЛГБТ+ құқықтарын ашық қолдауға тартыншақтық танытады. Исламшыл партиялар ашық түрде, тіпті зорлыққа жүгініп қарсы тұрады, ал секулярлық партиялар бұл мәселені көтеруден жаңылғысы келеді. Мысалы, Global Green Movement ЛГБТ+ құқықтарын қолдаса да, Ирактың Жасыл партиясы бұл туралы ашық мәлімдеме жасаған жоқ. Ирактың Жұмысшы Коммунистік партиясы – сирек кездесетін ерекше жағдай. Иракта ЛГБТ+ есімдерін ашық жариялаған ешкім сайлауға түскен емес.

Расан

Иракта ресми және заңды түрде жұмыс істейтін алғашқы ЛГБТ+ ұйымы – Расан. Ұйым Ирактың Курдистан аймағындағы Сулеймания қаласында орналасқан. 2004 жылы құрылғанда ұйым бастапқыда феминистік әйелдер құқығын қорғау ұйымы болған, бірақ 2012 жылы ЛГБТ+ адамдары үшін жұмыс істей бастады және 2016 жылы COC Nederland серіктестігімен "Pride Program" (Иракта жергілікті жерде "Ирактық көкжиекті кесіп өту" деп аталады) жобасы аясында ірі жобаларды іске асырды. Жұмыс Сулеймания қаласының төңірегіндегі қабырғаларға сурет салу кампаниясымен басталды, осы қалада ұйымның кеңсесі орналасқан. Осы жұмыстардың ішінде көптеген қабырға суреттері ЛГБТ+ қауымдастығын бейнеледі және қауымдастықпен байланысты көкжиектер мен басқа да символдарды қамтыды. Кейбір суреттерде бір жынысты жұптар бейнеленген, олардың астында "махаббат – махаббат" деген жазулар бар. ЛГБТ+ қауымдастығы үшін жұмыс істейтін басқа да ұйымдар болғанымен, Расан – Ирактағы қауымдастықты, әсіресе күрд халқын қолдайтын жалғыз жергілікті ұйым.

Ирақтағы әйелдер бостандығы ұйымы (OWFI)

OWFI 2003 жылы құрылды және Иракты зайырлы демократия мен барлық адамдардың құқықтарын қамтамасыз ету арқылы қайта құруға бағытталған алғашқы жұмыстарды іске асыруға күш салды. ИМ-ға қарсы Мосул және басқа да жақын қалалар үшін болған шайқастардан кейін 3 миллионнан астам адам қоныс аударды, ал 10 миллион адамға гуманитарлық көмек қажет болды. OWFI Ирактың баспана саясатын өзгертуге басты күш болды, бұл саясат тек мемлекеттік баспаналардың жұмыс істеуіне рұқсат берді. OWFI осы саясатты өзгерту және аймақтағы адамдардың негізгі азаматтық құқықтарын кеңейту үшін 40-тан астам жергілікті ұйымды үйлестірді.

Ирактық

2015 жылдың наурызында Ирактың барлық аймандарындағы ЛГБТ+ мүшелерімен құрылған Iraqueer, ЛГБТ+ қолдауын көрсетуші екінші ұйым болып табылады, одан кейін Rasan құрылды. Iraqueer-дің мақсаты – ирактық қоғамда ЛГБТ+ үлгілері туралы хабардарлықты арттыру және Иракта ЛГБТ+ құқықтарын қорғау. Iraqueer өзінің мақсатына жету үшін үш негізгі жол қолданады: білім беру, құқық қорғау және тікелей қызметтер көрсету. Білім беру бағытында Iraqueer қауіпсіздік және денсаулық сақтау саласында бірнеше нұсқаулықтар, сондай-ақ Иракта тұратын ЛГБТ+ адамдарының әңгімелерін қамтитын «Шеткерде өмір» атты роман жариялады. Олар сонымен қатар Иракта ЛГБТ+ болудың әртүрлі жақтарын талқылайтын бейнелерді YouTube-қа жүктейді. Бұған қоса, олар гендер және сексуалдық туралы, лоббилеу және тиімді құқық қорғау, сондай-ақ дағдарыс кезінде қауіпсіздікті сақтауды үйретуге арналған бірнеше семинарлар өткізеді. Iraqueer Ирактағы ЛГБТ+ адамдарының жағдайы туралы Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық ұйымдарға бірнеше есептер ұсынды.

Ирактық ЛГБТ

Ирактық ЛГБТ – 2005 жылдың қыркүйегінде құрылған ЛГБТ құқықтарын қорғау ұйымы, ЛГБТ адамдарына қарсы зорлық-зомбылықтың күшеюіне жауап ретінде құрылған. Олардың басты мақсаты – Иракта бірнеше "қауіпсіз үйлер" құру және оларды қолдау, онда қудалаудан қашып келген адамдар қорғаныс тауып, қауіпсіздікте болады. Сондай-ақ, олар жергілікті ұйымдарға көмек және оқу семинарларын ұйымдастырады, осылайша олар заңдық және әлеуметтік салдарларға қарсы тұруға жақсы дайындалады, әрі түрлі ұйымдармен байланыс желісін құрады, нәтижесінде ақпарат оңай таратылады және үкіметтік шенеуніктердің тоқтауына ұшырамайды. Халықаралық Гейлер мен Лесбиянтардың Адам Құқықтары Комиссиясы (IGLHRC) – Иракта ЛГБТҚ адамдарының құқықтарын белсенді түрде қолдайтын адамдар тобы. Ислам мемлекеті гомосексуализм "ісіне" өлім жазасын қарастырады. Бұдан өзге, IGLHRC, оның серіктестері және MADRE ұйымдары екі брифинг үшін жинаған дәлелдер, сектанттық милициялардың шексіз зорлық-зомбылығы арқылы құқықтық тәртіптің жойылуының ЛГБТ адамдарына тікелей әсерін көрсетеді.

Ексән

"Ексани" – Ирактың Күрдістан аймағында ЛГБТ+ құқықтарын қорғауға бағытталған бастама. Күрді ЛГБТ+ құқықтарының белсендісі және "Расан" ұйымының бұрынғы медиа және коммуникация қызметкері Жіар Али құрған бұл ұйым, ЛГБТ+ мәселелеріне хабардарлықты арттыру және қоғам үшін құқықтық қорғау мен теңдікті қамтамасыз ету үшін жұмыс істейді. Ұйым 2021 жылдан бері аймақта белсенділік танытып, ЛГБТ+ құқықтарын ілгерілету үшін түрлі науқандар мен жобаларды жүзеге асырды. Олардың сайтында айтылғандай, "Ексани" Ирактағы ЛГБТ+ қауымдастығына қарсы созылған жеккөрушілік науқандармен күресу үшін құрылды, бұл ішінара бұқаралық ақпарат құралдарында дұрыс емес бейнелеуге байланысты".

Ұлттық қарсылық

2003 жылдан бастап, Ирак үкіметінде діни консервативтіліктің күшеюімен бірге көптеген бұқаралық ақпарат құралдары (БАҚ) квир және ЛГБТ адамдарын ислам нанымдарына және адам табиғатына қайшы келетін шайтандық амалдар деп айыптайтын мақалалар мен талдаулар жариялай бастады. Осы кезеңде ЛГБТ адамдарын нысанаға алған көптеген зорлық қылмыстар орын алды, бірақ 2004 жылы жасалған қылмыстар аймақтағы ауқымды зорлық-зомбылық салдарынан кейін ғана анықталды. Осы қылмыстарға Иранның қолдауымен жұмыс істейтін Бадр корпусының қатысы бар екені анықталды, ол Ирактың Ислам Жоғарғы Кеңесінің (ИЖЖК) бір бөлігі болып табылады. 2005 жылы Ұлы аятолла Али әл-Систанидің веб-сайтында, ислам заңнамасы бойынша шешім – фәтва жарияланды, онда гомосексуалды ер адамдарды өлтірудің рұхсат етілгендігі айтылды. Бұл шешім адвокаттардың наразылығынан кейін алынып тасталды. Көптеген халықаралық бақылаушылар бұл оқиғаны ЛГБТ-ға қарсы зорлық-зомбылықтың өсуіне себеп болған негізгі факторлардың бірі деп қарады, бірақ Human Rights Watch бұл фәтва мен зорлық-зомбылық арасында тікелей байланыс жоқ деп мәлімдеді.

Халықаралық құқық

1971 жылы Ирак Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімді (ICCPR) ратификациялады, бұл ирактық шенеуніктерге қорғалған және азшылық топтарына қарсы жасалған қиянаттық немесе қанаушылық әрекеттерге қарсы шаралар қабылдау міндетін жүктеді. Осы азаматтық және саяси құқықтардың ішінде: Өмірге және қауіпсіздікке құқық, азаптаудан және адамдық қадір-қасиетті төмендететін қарапайымдықтан қорғау, сондай-ақ кемсітушілікке жол бермеу кепілдігі бар. Ирак бұл құқықтарды үнемі бұзып келеді, және БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті Иракты келісімді бұзғаны үшін айыптағанымен, осыған байланысты ешқандай маңызды салдарлар болған жоқ.

Халықаралық мәселелер

АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2012 жылғы адам құқықтары жөніндегі есебінде былай делінген:
Әлеуметтік нормалар мен бір жынысты қатынасқа келісімсіздікпен түскен және келісімді бір жынысты қатынасқа түскен адамдарға қатысты өш алу қорқынышы салдарынан, мұндай жағдайлар көбінесе хабарланбады. Заңға сәйкес, билік бір жынысты жыныстық қатынасты қудалау үшін қоғамдық тәртіпсіздік туралы айыптауларға немесе ақша алуға (яғни, заңсыз жезөкшелікке) қатысты мойындауларға сүйенді. ЛГБТ адамдары отбасы мүшелері мен мемлекеттік емес ұйымдардан зорлық-зомбылық пен қанауға жиі ұшырады. Ақпаннан сәуірге дейін Бағдад, Басра, Самарра, Васит және Тикрит қалаларында ЛГБТ екені күдіктелген адамдарға шабуылдар жасалды. Ақпан айының басында Бағдадта адамдарды аты-жөнімен қорқытып, шаштарын қысқа қырып, дәстүрлі емес киім киюді тоқтатып, «басқаша» өмір салтынан бас тартпаған жағдайда жаза тартатындары туралы хабарламалар мен жарнамалар таратылды. Бұл қорқыту науқаны шабуылдарға себеп болды. Шабуылдар қорқыту мен сөздік мазақтаудан бастап, ұрлау, сақаldaу (кейбір жағдайларда өлімге әкелді), сексуалдық шабуылдар мен кісі өлтіруге дейін барды. Шабуылдардағы құрбан болғандардың саны туралы мәліметтер әртүрлі болды, ал кейбір шабуылдарды «Махди армиясы» және «Аса'иб Әл-Хак» (Әділдер лигасы) сияқты экстремистік топтар жасады деген хабарлар тарады. БҰҰ-ның Ирактағы миссиясы (ЮНАМИ) кем дегенде 12 адамның қазасын растады, ал Reuters агенттігі Бағдадтағы құрбан болғандардың санын 14 деп хабарлады. Жергілікті адам құқықтарын қорғайтын үкіметтік емес ұйымдар одан да көп адам қаза тапқанын мәлімдеді. Үкімет шабуылдардың жүйелі сипатын мойындамады және аты-жөні аталған адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдамады. Стигма, қорқыту және зиян келтіру қаупі салдарынан ЛГБТ ұйымдары ашық түрде жұмыс істемеді, сондай-ақ гей-парадтар мен гей-құқықтарын қолдау іс-шаралары өткізілмеді. Заңда нәсіл, мүгедектік немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан кемсітушілікке тыйым салынған, бірақ ол сексуалдық бағдары мен гендерлік идентитікті қамтымайды. Жұмыс, кәсіп және тұрғын үй істерінде сексуалдық бағдары, гендерлік идентитісі және бейәдетті сыртқы келбетіне байланысты кемсітушілік кең таралған. Сексуалдық бағдары немесе гендерлік идентитісіне байланысты білім алуға немесе денсаулық сақтауға қол жеткізудегі кемсітушілік туралы мәліметтер жоқ, бірақ бұқаралық ақпарат құралдары оқушылардың дәстүрлі емес киім немесе шаш үлгісін қабылдамағаны үшін мектепте мазақтауға ұшырағанын хабарлады. Бұл кемсітушілікке қарсы үкімет тарапынан аз күш-жігер жұмсалды. Жыл соңында билік 2011 жылы тіркелген жағдайларды қоса алғанда, ЛГБТ адамдарына қатысты зорлық-зомбылық жасағандарды тұтқындағаны немесе соттағаны туралы хабарламады. 2009 жылдың маусым айында АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі Йен Келли жасаған мәлімдемеде теңдік пен адам құқықтарына қатысты алаңдаушылық білдірді:
Жалпы алғанда, біз Ирактағы адамдарға қатысты сексуалдық бағдары немесе гендерлік идентитісіне байланысты жасалған зорлық-зомбылық пен адам құқықтарын бұзуды толықтай айыптаймыз. Біз осы мәселені осы айыптаулар туралы білгеннен бері тығыз бақылап келеміз және осы айыптаулар туралы хабардармыз. Ирак қауіпсіздік күштеріне берілетін біздің оқу бағдарламаларында адам құқықтарын сақтау бойынша нұсқаулар бар. Адам құқықтары бойынша оқыту біздің және басқа халықаралық донорлардың Ирактағы азаматтық әлеуетті арттыру жөніндегі жұмысының маңызды бөлігі болып табылады. Бағдадтағы АҚШ елшілігі Ирак үкіметінің жоғары лауазымды шенеуніктеріне бұл мәселені көтеріп, оны жалғастыра береді және Ирактың гейлері мен лесбияндарына қатысты зорлық-зомбылық туралы барлық сенімді хабарларға тиісті жауап беруге шақырады.