Жақсы аяқталу – «эвкатастрофа» ұғымы. Толкин бұл терминді мифологиядағы және әдебиеттегі күтпеген жақсы өзгеріс ретінде қолданды. Христиандық негіздері де бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кенеттен оқиғалардың өзгеруі апатты қорғау
Sudden turn of events averting disaster
Эукатрастрофа – бұл оқиғадағы кенеттен болатын өзгеріс, кейіпкердің қорқынышты, жақындап келе жатқан және өте ықтимал апатқа ұшырамауын қамтамасыз етеді. Жазушы Дж.Р.Р. Толкин грек тілінен алынған «eu» префиксін, яғни «жақсы» деген мағынаны, «катастрофа» сөзіне қосып, бұл сөзді ойлап тапты. «Катастрофа» сөзі классикалық әдеби сынға сәйкес драманың сюжетінің «жайылуына» немесе аяқталуына сілтеме жасайды. Толкин үшін бұл терминнің формалық мағынасынан өзге, тақырыптық мағынасы да болған сияқты. 1947 жылы жазылған «Ертегілер туралы» эссесінде көрсетілгендей, эукатрастрофа – мифопея тұжырымдамасының негізгі бөлігі болып табылады. Толкиннің мифке деген қызығушылығы, ішкі сеніммен байланысты; Толкин Мәсіхтің дүниеге келуін «адам тарихының» эукатрастрофасы, ал Қайта тірілуді – дүниеге келудің эукатрастрофасы деп атайды. «Жұлдызды соғыстардағы» Өлім жұлдызының жарылуы немесе Ақ қарғаның құтқарылуын әкелген сүйіспеншілік эукатрастрофа ретінде сипатталған. Оуэн Коттон Барратт және Тоби Орд сияқты болашақты ұзақ мерзімді қарастыратындар бұл сөзді кез келген болашақ өзгерісті білдіру үшін қолданады, бұл адамзаттың жойылуынан сақтауға және болашақ молшылықтың «гүлденуіне» үміт беруге мүмкіндік береді. Әдебиеттегі эукатрастрофа кейбіреулермен «deus ex machina» түрі ретінде қарастырылады, себебі екеуі де шешілмейтін мәселені кенеттен шешеді. Алайда, екеуінің арасындағы айырмашылықтар бар, мысалы, эукатрастрофаның оқиғалардың дамуына деген оптимистік көзқарасымен байланыстылығы. Толкиннің пікірінше, эукатрастрофа «deus ex machina» қолданбастан да болуы мүмкін. Эукатрастрофа дискатрастрофаға қарсы қойылуы мүмкін, бұл Толкин де қолданған, кез келген үмітсіздікке апарып соққан кенеттен болатын өзгеріс.
A eucatastrophe is a sudden turn of events in a story which ensures that the protagonist does not meet some terrible, impending, and very plausible and probable doom. The writer J. R. R. Tolkien coined the word by affixing the Greek prefix eu, meaning good, to catastrophe, the word traditionally used in classically inspired literary criticism to refer to the "unravelling" or conclusion of a drama's plot. For Tolkien, the term appears to have had a thematic meaning that went beyond its literal etymological meaning in terms of form. In his definition as outlined in his 1947 essay "On Fairy Stories", eucatastrophe is a fundamental part of his conception of mythopoeia. Though Tolkien's interest is in myth, it is connected to the gospel; Tolkien calls the Incarnation of Christ the eucatastrophe of "human history" and the Resurrection the eucatastrophe of the Incarnation. The explosion of the Death Star in Star Wars, or the kiss that saves Snow White, have been characterized as eucatastrophes. Longtermists such as Owen Cotton Barratt and Toby Ord have adopted the word to refer to any hypothetical future transition that would provide "existential hope" of not only averting human extinction, but also hope of an "efflorescence" of future abundance. Eucatastrophe in fiction has been labelled by some as a form of deus ex machina, due to both sharing an impossible problem being suddenly resolved. However, differences between the two have been noted, such as eucatastrophe's inherent connection to an optimistic view on the unfolding of events in the narrative of the world. In Tolkien's view, eucatastrophe can occur without the use of a deus ex machina. Eucatastrophe could be held in apposition to dyscatastrophe, another word that Tolkien also used to refer to the sudden turn from which there is no upward movement or hope.
Толкин шығармаларындағы мысалдар
Толкиннің шығармаларындағы ең белгілі және толыққанды эукатастрофа "Сақиналар Иесі" романының кульминациялық нүктесінде орын алады. Сауронның жеңісі шамалы болса да, Бір Сақина Голумның Жоқшылық тауында Фродоға шабуыл жасауы нәтижесінде мәңгілікке жойылды. Фродо өзінің мүмкін емес міндетін соңында сәтсіз аяқтайды, Сақинаны өзіне қабылдайды, бірақ осы сәтте Голум кенеттен пайда болып, Сақинаны ұрлап, қуаныштан өртке құлайды. Егер Фродоның Голумның өмірін сақтау арқасындағы бұрынғы мейірімділігі болмаса (Голумның айқын сатқындығына байланысты үлкен тәуекел, Сэмнің ащы наразылығына ұшырады), және егер Сақинаның Голумға тигізген жемқорлық әсері болмаса, Саурон оны сөзсіз қайтарып алар еді. Осылайша, Зұлымдық кішкентай мейірімділік пен өзінің жемқорлық амалдары арқылы кездейсоқ және күтпеген жерден жеңіледі. Эукатастрофаның тағы бір мысалы – Толкиннің шығармаларындағы бүркіттердің күтпеген құтқарушылар рөлінің қайталануы. Олардың рөлі deus ex machina ретінде сипатталғанымен, Толкин Билбоның "Хоббиттегі" бүркіттердің пайда болуына байланысты "эукатастрофиялық сезімін" кітаптың маңызды сәттерінің бірі деп атады.
The best known and most fully realized eucatastrophe in Tolkien's work occurs in the climax of The Lord of the Rings. Though victory seems assured for Sauron, the One Ring is permanently destroyed as a result of Gollum's waylaying of Frodo at Mount Doom. Frodo essentially fails his impossible quest at its very end, claiming the Ring for himself – however, at this moment, Gollum suddenly appears, steals the ring, and in his ecstatic gloating falls into the fire. If not for Frodo's previous mercy in sparing Gollum's life (a great risk owing to Gollum's obvious treachery, met with bitter protest by Sam), and if not for the Ring's own corruptive influence on Gollum, Sauron would surely have reclaimed it. Thus, Evil is inadvertently and unforeseeably defeated through a small act of kindness and through its own corruptive machinations. Another example of eucatastrophe is the recurring role of the eagles as unexpected rescuers throughout Tolkien's writing. While their role has been described as that of a deus ex machina, Tolkien described Bilbo's "eucatastrophic emotion" at the eagles' appearance in The Hobbit as one of the key moments of the book.