Кіріспе

Festuca (Fescue) – Poaceae (Pooideae) тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы. Олар мәңгі жасыл немесе көп жылдық шөптесін, шоғырлы астықтар болып келеді, биіктігі әртүрлі және әлемнің барлық құрлықтарында (Антарктидадан басқа) өседі. Кейде Schedonorus туысына жатқызылады. Таксономиясы күрделі болғандықтан, ғалымдар осы туысқа қанша нақты түр жататынын анықтаған жоқ, бірақ шамамен 400-ден 640-қа дейін түр бар деп есептеледі. Фескуя гүлінің тозаңы шөпке аллергияның (желтоқсан) маңызды себебі болып табылады.

Таксономия

Festuca туысы Poeae тайпасының маңызды эволюциялық тармағын білдіреді. Көне топ Festuca-дан гөрі дамыған сипаттамалары бар, мысалы, рацемоз гүлшоғыры және көпжылдық өмір салты бар, әртүрлі түрлерді өндірді. "Festuca" сөзі латын тілінде "сабақ" немесе "көпір" деген мағынаны білдіреді және бұл атауды Планий Ескісі алғаш рет беймәлім шөпті сипаттау үшін қолданған. Мысалы, 1906 жылы Солтүстік Америкалық түрлер үшін Vulpia кіші туы енгізілді. Vulpia-ның жылдық өмір салты және қысқа тозаңдықтары Festuca-дан бөлек түр ретінде анықтауға жеткілікті болды. Туыстың таксономиясы мәселелі және даулы, себебі Festuca-ға жақын көптеген шағын туыстар бар. Көбінесе туыс ішіндегі түрлерді ажырату үшін жұмыртқалықтың түктелуі немесе жапырақ склеренхимасының құрылымы сияқты белгілердегі ерекше морфологиялық айырмашылықтарды талдау қажет. Склеренхима тінінің таралуы түрлерді ажырату үшін маңызды белгі болып табылады. Түрлерді осы сипаттамаларды талдамай жергілікті деңгейде ажыратуға болады, бірақ туыстың толық ажыратуы үшін талдау қажет. Түрлердің гүлшоғыры ашық немесе жиынтық паниклер, кейде рацема түрінде болады, төменгі буынында бір-екі (сирек үш) тармақтары болады. Тармақтар тік өседі және гүлдеу кезінде тарала бастайды, кейде төменгі тармақтары иілген болады. Гүлшоғырларында екіден он екіге дейін, көбінесе екі жынысты гүлдер болады. Рахиллалар әдетте қабыршақты немесе түкті, бірақ кейде тегіс және жылтыр болуы мүмкін. Субтең немесе әртүрлі глюмдер жұмыртқа тәріздіден сүйірге дейін, жітіден сүйірленгенге дейін болады және әдетте гүлдерден ұзын болады. Төменгі глюмдер көршілес леммаларынан ұзын немесе қысқа болады және бір (сирек екі немесе үш) тамырлары бар, ал жоғарғы глюмдер үш (сирек төрт немесе бес) тамырлары бар. Калли әдетте жылтыр және тегіс, бірақ кейде қабыршақты немесе сирек түкті болуы мүмкін. Жылтыр немесе кейде қабықты леммалардың арқасы дөңгелектелген және дистальді кельді негіздері бар. Леммалардың әдетте бес (сирек алты немесе жеті) тамырлары болады. Леммалардың жіті немесе жіңішкеленген ұштары болады, кейде екі ұшты және соңғы тозаңдықтары немесе мукролары бар. Екі тісті палеялар леммалардан қысқарақ немесе ұзын, қабыршақты кірпікшелі тамырлары бар. Палеялардың тамырлары арасындағы аймақтар негізінде тегіс және жылтыр, ал дистальді бөлігінде қабыршақты немесе түкті болады. Барлық шөптерде үш тозаңдық болады. Жұмыртқалықтар жылтыр, кейде ұштарында шаштары бар, олар жұмыртқалықтар кариопсаға айналғанда сақталады. Сопақ кариопсалардың адаксиальді жоғары жағында ойыстар бар. Сызықтық гилалардың ұзындығы кариопсаның жартысынан оның толық ұзындығына дейін өзгереді. Фескуларлар құрылыс материалы ретінде, арқан ретінде және эфиопиялық жергілікті қоғамдарда, әсіресе Гуасса қоғамдық консервациялық аймағында, "Гуасса шөбі" деп аталатын әртүрлі мақсаттар үшін қолданылған. F. amethystina, F. cinerea, F. elegans, F. glauca және F. pallens шөптері де сәндік өсімдіктер ретінде өсіріледі. Жүктіліктің соңғы үш айында фескуалық улану спонтанды түсік, өлі туған бала, плацентаның тоқтауы, сүт өндірісінің болмауы және жүктіліктің ұзаққа созылуы қаупін арттырады. Фескуаға бұршақтарды қосу малдың өсуын және ұрықтану деңгейін арттыруға көмектеседі, тіпті егер фескуа жұқтырған болса да.