Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Монокотиледондар гүлді өсімдіктерінің реті
Order of monocotyledonous flowering plants
Poales – монокотиледондарға жататын гүлді өсімдіктердің ірі реті. Оған шөптер, бромелиялар, қамыстар және саздар сияқты өсімдік тұқымдастары кіреді. Ботаниктер қазіргі уақытта 16 өсімдік тұқымдасын Poales ретінің құрамына жатқызады.
The Poales are a large order of flowering plants in the monocotyledons, and includes families of plants such as the grasses, bromeliads, rushes and sedges. Sixteen plant families are currently recognized by botanists to be part of Poales.
Сипаттама
Гүлдері әдетте кішкентай, гүл жапырақтарымен қоршалған және гүлшоғырларда орналасқан (Маяка туысының үш түрін қоспағанда, оларда өте қысқарған, бір гүлді гүлшоғыр болады). Көптеген түрлердің гүлдері жел арқылы тозаңданады; тұқымдарында көбінесе крахмал кездеседі.
The flowers are typically small, enclosed by bracts, and arranged in inflorescences (except in three species of the genus Mayaca, which possess very reduced, one flowered inflorescences). The flowers of many species are wind pollinated; the seeds usually contain starch.
Таксономия
APG III жүйесі (2009) коммелинидтер деп аталатын монокотиледон кладының ішіндегі ретті қабылдайды және келесі 16 отбасын мойындайды: Поальдар ішіндегі маңызды тармақтар бромлелиад, киперид, ксирид, граминид және рестиид кластары ретінде белгілі. Филогенетикалық талдау реттің ішіндегі көптеген қарым-қатынастарды анықтады, бірақ киперид кладының монофилиясына әлсіз дәлелдер келтірді. Рестиид кладындағы Centrolepidaceae және Restoniaceae арасындағы байланыс әлі де нақты емес; біріншісі, шындығында, екіншісінің ішіне кіріктірілген болуы мүмкін.
The APG III system (2009) accepts the order within a monocot clade called commelinids, and accepts the following 16 families: Major lineages within the Poales have been referred to as bromeliad, cyperid, xyrid, graminid, and restiid clades. A phylogenetic analysis resolved most relationships within the order but found weak support for the monophyly of the cyperid clade. The relationship between Centrolepidaceae and Restoniaceae within the restiid clade remains unclear; the first may actually be embedded in the latter.
Қолданылуы
Поалдар – монокотиледонды өсімдіктердің экономикалық тұрғыдан ең маңызды және, мүмкін, жалпы өсімдіктердің ең маңызды тобы. Бұл топтың ішінде экономикалық жағынан ең маңызды тұқымдас – шөптер тұқымдасы (Poaceae, синоним. Gramineae), оның құрамында крахмалдың негізгі көздері – арпа, жүгері, тары, күріш және бидай, сондай-ақ бамбук (көбінесе ағаш сияқты қолданылады, бірақ кейде көкөніс ретінде де пайдаланылады) және қант қамысы мен лимон шөбі сияқты бірнеше «дәмі». Грамминоидтар, әсіресе шөптер, әдетте ашық (ылғалдылығы аз, бірақ әлі шөл емес, немесе өрт нәтижесінде пайда болған) ортада, мысалы, дала/степь және саваннада кең таралған, сондықтан жайылымдық малдың жемшөптерінің үлкен бөлігін құрайды. Бұл, мүмкін, көшпенділердің сағынышынан немесе ойынға арналған кең аумақтарға деген құштарлықтан туындаған, батыстың көптеген аулаларын газон ретінде жабуға себеп болады, олардың күтіміне көп қаржы жұмсалады (эстетикалық көрініс үшін жасанды жайылым – шабу, аллергиялық гүлдерді басу, суару және тыңайту). Көптеген бромелиялар әсемдік үшін өсіріледі (соның ішінде ананас тропиктік аймақтарда жеміс алу үшін өсіріледі). Көптеген сулы жерлерде өсетін саз, шөптер және қамыстар су құстары үшін маңызды ортаны құрайды, кресло тоқуға қолданылады, ал (әсіресе қамыстар) адамдар үшін ауыл шаруашылығына дейінгі дәуірде маңызды тағам көзі болған. Екі саз – чуфа (Cyperus esculentus, сонымен қатар маңызды арамшөп) және су кестесі (Eleocharis dulcis) әлі де жергілікті маңызы бар сулы жерлерде өсетін крахмалды тамырлы дақылдар болып табылады.
The Poales are the most economically important order of monocots and possibly the most important order of plants in general. Within the order, by far the most important family economically is the family of grasses (Poaceae, syn. Gramineae), which includes the starch staples barley, maize, millet, rice, and wheat as well as bamboos (mostly used structurally, like wood, but somewhat as vegetables), and a few "seasonings" like sugarcane and lemongrass. Graminoids, especially the grasses, are typically dominant in open (low moisture but not yet arid, or also fire climax) habitats like prairie/steppe and savannah and thus form a large proportion of the forage of grazing livestock. Possibly due to pastoral nostalgia or simply a desire for open areas for play, they dominate most Western yards as lawns, which consume vast sums of money in upkeep (artificial grazing—mowing—for aesthetics and to keep the allergenic flowers suppressed, irrigation, and fertilizer). Many Bromeliaceae are used as ornamental plants (and one, the pineapple, is internationally grown in the tropics for fruit). Many wetland species of sedges, rushes, grasses, and cattails are important habitat plants for waterfowl, are used in weaving chair seats, and (especially cattails) were important pre agricultural food sources for man. Two sedges, chufa (Cyperus esculentus, also a significant weed) and water chestnut (Eleocharis dulcis) are still at least locally important wetland starchy root crops.