Луи Мортилле: Француз ғалымының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Француз антропологы Луи Лоран Габриэль де Мортиль (29 тамыз 1821 – 25 қыркүйек 1898), француз археологы және антропологы, Изер департаментінің Мейлан қаласында дүниеге келді.

Өмірбаян

Мортиль Шамбери иезуит колледжінде және Париж консерваториясында білім алған. 1847 жылы «La Revue indépendante» басылымының иесі болған ол 1848 жылғы төңкеріске қатысып, екі жылға бас бостандығынан айырылды. Ол елден қашып кетіп, келесі он бес жыл бойы шетелде, негізінен Италияда өмір сүрді. 1858 жылы ол этнологиялық зерттеулерге назар аударды, швейцариялық көлдердегі тұрғын үйлерді ерекше зерттеді. Сонымен қатар ол Солтүстік Италиядағы ертедегі адамның іздері туралы үш еңбек жариялады, үшіншісі мұз дәуірімен бұрын-соңды болмаған байланыс орнатты. 1863 жылы ол Парижге оралды, көп ұзамай Сен-Жермен-ан-Лайдегі жаңадан құрылған Ұлттық антиквариаттар мұражайының кураторы болып тағайындалды, оның міндеті тас дәуірінен қалған коллекцияларды басқару болды. Ол Сен-Жермен-ан-Лей қаласының мэрі болды, ал 1885 жылы Сейн-э-Уаз департаментінен депутат болып сайланды. Ол 1898 жылдың 25 қыркүйегінде Сен-Жермен-ан-Лайде қайтыс болды. Эдуард Ларте өзінің маңызды жаңалығында фаунаны – мамонт пен бұғыны ажырату арқылы қолданғанда, Мортиль фаунаның ендікке байланысты өзгеретінін түсінді, олардың сенімді көрсеткіш еместігін атап өтті және оның орнына тұрғын орындары бойынша жіктеуді ұсынды: мысалы, аллювиалды немесе үңгірлік кезеңдер. Кейіннен ол осы жүйедегі күмәнділікті мойындап, 1869 жылы жаңа жіктелімді жариялады, онда типтік орналасқан жерлер мен олармен байланысты артефакттар кезеңдерді ажырату және атау үшін пайдаланылды: (Шеллиан, Мустье, Солютре, Магдален, Робенхаузен). Оның жүйесі кейіннен жетілдірілген болуы мүмкін, бірақ осы күні де қолданыста. Дегенмен, Мортиль өзінің жіктемелерін бір сызықты эволюциямен әмбебап кезеңдер деп есептесе, кейінгі ойлар әр мәдениетті басқаларымен уақытта қабаттаса алатын, міндетті түрде сызықтық байланысы жоқ, жергілікті жиынтық ретінде қарастырады. Мортиль «Марн кезеңі» деген атауды әдетте Галлия деп аталатын кезеңнің орнына ұсынды, ол христиан дәуірінен бұрынғы бес ғасырдан бастап Цезарь Галлияны бағындырғанға дейін созылады. Мортиль әдетте «Галлия» терминіне қарсы болды, өйткені осы кезеңнің мәдениеті ежелгі галлдарға ғана тән емес, сол уақыттағы барлық Еуропаға ортақ болды. Атауы Францияның Марна департаментінен алынған.

Mortillet was educated at the Jesuit college of Chambéry and at the Paris Conservatoire. Becoming in 1847 proprietor of La Revue indépendante, he was implicated in the Revolution of 1848 and sentenced to two years' imprisonment. He fled the country and during the next fifteen years lived abroad, chiefly in Italy. In 1858 he turned his attention to ethnological research, making a special study of the Swiss lake dwellings. He also issued three works on the evidence for early man in North Italy, the third making a then unprecedented association with the Ice Age. He returned to Paris in 1863, and soon afterwards was appointed curator of the newly created Musée des Antiquités Nationales at Saint Germain en Laye, with responsibility for the Stone Age collections. He became mayor of Saint Germain en Laye, and in 1885 he was elected deputy for Seine et Oise. He died at St Germain en Laye on 25 September 1898. Where Édouard Lartet had used fauna as a distinguishing feature – Mammoth against Reindeer – for his important discoveries, Mortillet realised that as fauna varied with latitude they were unreliable indicators, and proposed instead a classification by means of dwelling places: Alluvial or Cave epochs, for example. Later acknowledging the ambiguity in that system as well, he published a new classification in 1869, using type sites and their associated artifacts to distinguish and name periods: (Chellian, Mousterian, Solutrean, Magdalenian, Robenhausen). His system may have subsequently been refined, but still remains in current use. However, whereas Mortillet believed his classifications were universal stages, with a unilineal evolution, later thinking regards each culture as a more localised conglomerate, capable of overlapping in time with others, not necessarily lineally related. Mortillet proposed the name "Marnian Epoch" as a replacement for the period usually called the Gallic, which extends from about five centuries before the Christian era to the conquest of Gaul by Caesar. Mortillet generally objected to the term Gallic, as the civilization characteristic of the epoch was not peculiar to the ancient Gauls, but was common to nearly all Europe at the same date. The name is derived from the French département of Marne.

Хомосимиус

Дж. Б. Рамес Пуй-Курниде кремний тастар тапты, бұл миоценде ежелгі адамдардың болуы туралы пікірталас тудырды, ал де Мортильє Homosimius ramesii жаңа туысын және түрін ұсынды. Г. де Мортильє бұл құралдарды "Пюкурн дәуірі" деп жіктеуге болатынын айтты. Оның гипотетикалық туысы тағы бір түрді, H. bourgeoisi, Франциядағы Thenay олигоценінен ұқсас кремний тастар негізінде алды және 1867 жылы Парижде өткен Халықаралық антропология конгресінде Аббат Буржуа көрсеткен экспонатқа қатысты. Г. де Мортильє (1883) оны Буржуаның құрметіне атады, бірақ Буле (1952) оны Homo bourgeoisi ретінде маймылдар мен адамдар арасындағы гипотетикалық байланыс ретінде қолдануды ұсынды, ал Homo riberoi (Отто, Лиссабон маңындағы миоцен кремнийінен аталған гипотетикалық түр) H. bourgeoisi және H. ramesi (Ауриллактан аталған гипотетикалық түр) арасындағы кезеңдік буын болып табылады. Бұл туыс неандертальдықтардың, содан кейін адамдардың тікелей атасы болар еді, де Мортильє бұл құрал жасаушыларды үлкен милы, бірақ толыққанды екі аяқты емес деп ойлады. Ол кездегі білім оның сеніміне қайшы келді, себебі Homo erectus толыққанды екі аяқты екені дәлелденді. Кейінірек жасалған талдаулар көрсеткендей, "құралдар" табиғи шығу тегі бар эолиттер еді және (көбінесе) адам қызметінен бұрынғы теңіз миоценінің қабаттарынан пайда болды, бірақ маңызды геологиялық процестерге нұқсана екенін көрсетеді.

Тас дәуірі өнері

Де Мортиль Ларте мен Кристи ашқан жылжымалы өнердің маңыздылығын мойындап, мұндай сүйекке ойылған өнер туындыларына былай деді: "Бұл балалардың еңбегі емес. Бұл өнердің бастауы". Бірақ ол, жаңадан танылып келе жатқан үңгір өнерінің нақтылығын қабылдай алмады, Саутуоланың Альтамирадағы суреттерді палеолит дәуіріндегі адамның түпнұсқалық жұмысы екенін консервативті және қатаң түрде мойындамады.