Шалион қарғысы

Кіріспе

2001 жылғы Лоис Макмастер Буйолдтың романы

«Халионның қарғысы» – 2001 жылғы американдық жазушы Лоис Макмастер Буйолдтың фантастикалық романы. 2002 жылы ол ересектер әдебиеті үшін «Мифопоэтикалық фантастика» сыйлығын жеңіп алды және 2002 жылы «Хьюго», «World Fantasy» және «Locus Fantasy» сыйлықтарына ұсынылды. Ол бастаған «Бес құдай әлемі» сериясы 2018 жылы «Үздік серия» үшін «Хьюго» сыйлығын жеңіп алды. «Халионның қарғысы» және оның жалғасы «Жан сақшысы» (2003) екеуі де ойдан шығарылған, теңізден оқшауланған ортағасырлық Халион патшалығында өтеді. Алдын ала жарық көрген «Құдайға арналған аң ауы» (2005) Халионның оңтүстігіндегі Уэльд аймағында, одан екі-үш жүз жыл бұрынғы оқиғаларды баяндайды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Казарил Халион елінің асыл азаматы, бірақ оған сатқындық жасап, варвар Рокнариге құлдыққа сатылған. Халион және көршілес елдердегі адамдар бес тәңірге (Әке, Ана, Ұл, Қыз және Бастард) табынады, ал Рокнарлар Бастардтың құдайлығын мойындамайды; әр дін тобы басқаларды имансыз деп санайды. Екі жылға жуық уақыт галерея құлы болғаннан кейін, ол бір кездері тұрған аймақтық сотына оралады және Изельдің (Калионның тағына ағасы Теидестен кейін екінші орынды иеленуші) және оның құлы Бетриздің ұстазы болып жұмысқа қабылданады. Изел мен Тейдестің анасы Иста да олармен бірге тұрады, бірақ ол ақылдан адасқан деп саналады. Теидес пен Изель Бетриз, Казарил және басқа да үй қызметшілерімен бірге астанада тұру шақыруын қабылдайды. Сол жерде Казарил өзінің сатқын Дондамен кездеседі, оның інісі Марту ауырып жатқан монарх Ориконың канцлері болып табылады. Орико көп уақытын Рокнар жер аударылған Умегат басқаратын манажерінде өткізеді. Сыбайлас жемқор Дондо өзінің амбицияларын арттыру үшін Тейдезбен достыққа түседі, ол баланы әртүрлі жамандықтарға тартады. Сонымен қатар, ол өзінен қорқып қалған Изелмен неке құрып алуды жоспарлайды. Қасірет шегуден қайтқан Казарил, өзін де, Дондоны да өлтіретін өлім сиқырының кереметі үшін Бастардты шақырады. Дондо өлді, бірақ Казарил өлмейді, ол енді құдайлардың қасиетті агенті, екінші көру қабілетімен сыйланған. Тағы бір қасиетті Умегаттың көмегімен ол Халионның патшалық отбасы ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан қарғысқа ұшырағанын және Орико тек қана ондағы қасиетті жануарлардың тазалау сиқыры арқылы сақталатынын біледі. Ол сондай-ақ Дондоның жаны мен Бастардтың өлім жындысының екеуі де оның денесіндегі ісіктің ішінде тұтқындалғанын біледі, жын оның өлімін әкелуге тырысады, сондықтан ол екі қажетті жанмен құдайларға оралады. Донда алдаған Теидес мал қорасын қиратып, Умегатты жарақаттайды, бірақ жарақаты жұғады және өлімге әкеледі. Орико құлап, Изеллге таққа көтерілуді қалдырады, бірақ сарайдағы шын билікті Марту иеленеді, ол анасы сияқты тұрақсыз деп аңыз таратады. Казарил Изеллге қарғысты айтады және Иста қарғысқа үйленгендіктен, Изелл онымен үйленуі мүмкін деп болжайды. Ол оны көрші елдегі Ибраның мұрагерімен неке құру үшін жасырын түрде жібереді. Жолда ол Истамен сөйлеседі, ол оған қарғысты "Калион үйі үшін үш рет өмірін беруге дайын" адам бұза алатындығы туралы пайғамбарлық айтады. Ибрада ол өзінің Бергонмен кездескенін біледі. Олар бірге галерея құлдары болды, және ол ерікті түрде бала үшін арналған ауыр соққы алды. Бергонды қарғысқа ұшырағаны туралы хабардар етіп, олар Бергонның әкесіне үйленуге келісуге көндіреді. Олар Халионға оралып, Мартудың тұзаққа түсірген шабуылынан өтіп кетеді. Изель Мартудан қашып кетеді, ал Бергон екеуі үйленеді. Казарилдің қорқынышына орай, ол Изеллді босатудың орнына қарғыс Бергонға да түскенін біледі. Марту мен оның адамдары Бергонды өлтіріп, Иселлді қайтарып алуға тырысады. Казарил оларды қарсы алып, жұптың қашып кетуіне мүмкіндік береді, бірақ тұтқынға алынады. Марту оны семсерімен салады, Казарилдің ісігін зақымдайды және жынды босатады, бұл Казарилдің, Дондоның және Мартудың жандарын бөліп тастайды. Казарилдің мистикалық тәжірибесі бар, онда Қыз оның үш ерікті өлімі (Бергон үшін өлімге ұшыраған соққыны алу, Изел үшін өлім сиқырын шақыру және Мартудан ұрып-соғу) оны физикалық әлемге жету және қарғысты алып тастау үшін қолайлы ыдыс етіп жасады. Содан кейін ол оны өзінің денесіне қайтарады, өйткені жын Дондо мен Мартудың жандарымен кетеді. Изель Халионның билеушісі болып, Бергон оның жұбайы және олардың балалары екі жерді де мұра етеді. Казарил канцлер болып тағайындалады, ал Бетриз екеуі бақытты некеде тұрады.

Cazaril is a noble in the land of Chalion, but was betrayed and sold into slavery to the barbaric Roknari. The people of Chalion and neighboring lands worship five gods (Father, Mother, Son, Daughter, and Bastard), while the Roknari deny the Bastard's divinity; each faith group considers the other to be infidels. After nearly two years as a galley slave, he returns to a regional court where he once resided and is hired as tutor to Iselle (second in line for the throne of Chalion after her brother Teidez) and her handmaid Betriz, to whom he is attracted. Iselle and Teidez's mother Ista also lives with them, but is considered mad. Teidez and Iselle accept an invitation to stay at the capital, accompanied by Betriz, Cazaril, and other domestics. There Cazaril encounters his betrayer, Dondo, whose brother Martou is chancellor to the ailing monarch Orico. Orico spends much time in his menagerie, run by the Roknari exile Umegat. The corrupt Dondo befriends Teidez to further his own ambitions, introducing the boy to various vices. He also connives to arrange a marriage between himself and a horrified Iselle. In desperation, Cazaril calls on the Bastard for a miracle of death magic, which would kill both himself and Dondo. Dondo dies, but Cazaril does not, finding himself now a saint—an agent of the gods, gifted with second sight. With the help of Umegat, another saint, he learns that the royal family of Chalion is under a generation old curse, and that Orico is only sustained through the cleansing magic of the sacred animals in the menagerie. He also learns that Dondo's soul and the Bastard's death demon are both trapped inside a tumor in his body, with the demon trying to bring about his death so it can return to the gods with the required two souls. Deceived by Dondo, Teidez destroys the menagerie and injures Umegat, but a wound he sustains in the process becomes infected and proves fatal. Orico collapses, leaving Iselle soon to ascend the throne, but the real power at court is wielded by Martou, who spreads rumors that she is unstable like her mother. Cazaril informs Iselle of the curse, and theorizes that since Ista married into the curse, Iselle might be able to marry out of it. She dispatches him in secret to arrange her marriage to the heir of Ibra, a neighbouring country. He speaks to Ista on the way, who tells him of a prophecy that the curse can be broken by a man "willing to lay down his life three times for the House of Chalion." In Ibra, he finds that he and the heir, Bergon, have already met. They were galley slaves together, and he voluntarily took a severe beating meant for the boy. Informing Bergon of the curse, they convince Bergon's father to agree to the marriage. They return to Chalion, fighting through an ambush set by Martou. Iselle flees Martou's custody, and she and Bergon are married. To Cazaril's horror, he discovers that, instead of releasing Iselle, the curse has descended on Bergon as well. Martou and his men try to kill Bergon and recapture Iselle. Cazaril fights them off, enabling the couple to escape, but is captured. Martou stabs him with his sword, hitting Cazaril's tumor and releasing the demon, which disincorporates the souls of Cazaril, Dondo, and Martou. Cazaril has a mystical experience where the Daughter reveals that his three willing deaths (taking the fatal beating for Bergon, invoking death magic for Iselle, and being stabbed by Martou) have made him a suitable vessel through which she can reach into the physical world and lift the curse. She then returns him to his body as the demon leaves with the souls of Dondo and Martou. Iselle is crowned as ruler of Chalion, with Bergon as her consort and their children to inherit both lands. Cazaril is made chancellor, and he and Betriz are happily married.

Тарих пен географияға сілтеме жасау

Халионның қарғысы және Бес құдайлар әлемі сериясындағы басқа кітаптар, Оңтүстік Еуропаның Реконкиста немесе испан қайта басып алу дәуіріне негізделген әлемінде өрбиді. Халион, Ибра және Браджар мемлекеттері Кастилия мен Леон, Арагон және Португалияның ойдан шығарылған аналогтары болып табылады. Буйолдтың әлемінде бұл мемлекеттер солтүстіктен келген Рокнарлармен – Солтүстік Африка мен Аль-Андалустың маврларына ұқсас шапқыншылармен соғысып жатыр. Ол 2002 жылы «Үздік роман» номинациясы бойынша Хьюго сыйлығына ие болды. Бес құдайлар әлемі сериясы 2018 жылы «Үздік серия» номинациясында Хьюго сыйлығын жеңіп алды.