Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигердің президенті 1960 жылдан 1974 жылға дейін.
President of Niger from 1960 to 1974
Хамани Диори (6 маусым 1916 – 23 сәуір 1989) – Нигер Республикасының тұңғыш президенті. Ол 1960 жылы Нигер Франциядан тәуелсіздік алған кезде осы лауазымға тағайындалды. Әдетте, оның басқару кезеңінде сыбайлас жемқорлық кең таралғанмен, ол Африка мәселелері жөніндегі өкіл және қақтығыстардағы беделді төреші ретінде халықаралық деңгейде құрметке ие болды. Оның билігі 1974 жылы әскери төңкеріспен аяқталды.
Hamani Diori (6 June 1916 – 23 April 1989) was the first President of the Republic of Niger. He was appointed to that office in 1960, when Niger gained independence from France. Although corruption was a common feature of his administration, he gained international respect for his role as a spokesman for African affairs and as a popular arbitrator in conflicts. His rule ended with a military coup in 1974.
Ерте өмір
Ниамей қаласының жанындағы Судуреде туған Диори, француз колониялық әкімшілігіндегі денсаулық сақтау саласының қызметкерінің ұлы болды. Ол Дакардағы Уильям Понти атындағы мұғалімдер даярлау колледжінде білім алды және 1936-1938 жылдар аралығында Нигерде мұғалім болып жұмыс істеді. Содан кейін Париждегі Шетелде Оқу Институтында хауса және джерма тілдерінен шет тілі оқытушысы болды.
Born in Soudouré, near the capital, Niamey, Diori was the son of a public health officer in the French colonial administration. He attended William Ponty Teachers' Training College in Dakar, Senegal, and worked as a teacher in Niger from 1936 to 1938, then became a Hausa and Djerma foreign language instructor at the Institute of Study Abroad, in Paris.
Тәуелсіздік белсенділігі
1946 жылы Нигердің астанасы Ниамейдегі мектеп директоры болып жұмыс істеген кезде ол Африка демократиялық жиналысының (АДР) аймақтық бөлімшесі – Нигердің прогрессивті партиясының (НПП) негізін қалаушылардың бірі атанды. Сол жылы ол Франция Ұлттық Ассамблеясына сайланды. 1951 жылғы сайлауда Диори өзінің туысы және саяси қарсыласы Джибо Бакариге жеңілді. 1956 жылы ол қайтадан Ассамблеяға сайланды және вице-спикер болып тағайындалды. 1958 жылы Нигерге өзін-өзі басқару құқығын берген референдумнен кейін Диори уақытша үкіметтің президенті болды. 1959 жылы ол республиканың Премьер-министрі атанды.
In 1946, while working as the headmaster of a school in Niger’s capital city of Niamey, he became one of the founders of the Nigerien Progressive Party (PPN), a regional branch of the African Democratic Rally (RDA). Later that year, he was elected to the French National Assembly. In the 1951 election, Diori was defeated by his cousin and political rival Djibo Bakary. He was again elected to the assembly in 1956, and was chosen deputy speaker. In 1958, after a referendum that granted Niger self government, Diori became president of the provisional government. He then became Prime Minister of the republic in 1959.
Төрағалық
Нигер 1960 жылдың 3 тамызында Франциядан тәуелсіздік алды, ал Диори 1960 жылдың қараша айында елдің Ұлттық жиналысы тарапынан президент сайланды. Нигердің тәуелсіздік туралы референдумын қолдау үшін Хауса, Фула және (ең бастысы) Джерма басшыларының, соның ішінде басшылар мен дәстүрлі сақшылардың күшті коалициясын ұйымдастырған Диори француз тарапының құрметіне ие болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай Диори ППН-ді заңды түрде рұқсат етілген жалғыз партия деп жариялады. Оның үкіметі дәстүрлі әлеуметтік құрылымдарды сақтауға және Франциямен тығыз экономикалық байланыстарды сақтауға басымдық берді. 1960 жылдардың басында ол ППН Политбюросының құрамында болған, тіпті кабинетті де айналып өткен, тәуелсіздік алғанға дейінгі бірқатар тұлғалар арқылы билік жүргізді. Республика президенті және ППН президенті қызметтерін атқарумен қатар, Диори бірнеше министрліктерді тікелей басқарды. 1960 жылдан 1963 жылға дейін ол бірден қорғаныс және сыртқы істер министрі болып қызмет етті, ал 1965 жылдан 1967 жылға дейін қайтадан Сыртқы істер министрлігін басқарды. Диоридің кеңесшілерінің ең көрнектісі және ықпалдысы – Нигер Ұлттық жиналысының төрағасы, жазушы Бубу Хама, оны бір автор Диоридің билігінің артындағы "сұр кардинал" деп атады. Нигер Ұлттық жиналысы үкіметтің ұстанымдарын бекіту үшін жыл сайынғы маңызды емес отырыстарда жиналатын. Парламенттік өкілдер ретінде сайланған дәстүрлі беделді тұлғалар үкімет ұсыныстарын бірауыздан мақұлдады. ППН президенті ретінде Диори республика президентіне жалғыз кандидат болды және осылайша 1965 және 1970 жылдары қарсылықсыз қайта сайланды. Ол Африка мәселелеріндегі өкілдігі үшін және басқа африкалық елдер арасындағы жанжалдарды бейтарап шешуші ретінде әлемдік құрметке ие болды. Алайда, оның басшылығындағы әкімшілік жемқорлыққа толы болды және үкімет қажетті реформаларды жүзеге асыра алмады немесе 1970 жылдардың басында Сахель аймағындағы құрғақшылықтан туындаған кең таралған ашаршылықты жеңілдете алмады. Ішкі мәселелерге немқұрайлы қарағаны үшін ел ішінде сынға ұшыраған Диори 1963 жылдың желтоқсанында Дагомея Республикасымен шекаралық даумен бірге болған төңкеріс әрекетін тоқтатты. Ол 1965 жылы жасалған қастандықтан да мүжілді. Әскери төңкеріс әрекеттері мен Саваба мүшелерінің шабуылдарына тап болған ол өзінің билігін нығайту үшін француз кеңесшілері мен әскерлерін пайдаланды. Франциямен тығыз байланыс студенттер мен кәсіподақтардың "француздық неоколониализмі" деп сипаттаған нәрсеге қарсы наразылықтарына әкелді. Алайда, оның Франциямен қарым-қатынасы 1972 жылы Жорж Помпиду Нигерге келген кезде үкіметі уран өндірісіне инвестициялардың жеткіліксіздігіне наразылық білдірген кезде нашарлады.
Niger gained independence from France on 3 August 1960 and Diori was elected president by the country's national assembly in November 1960. Organizing a powerful coalition of Hausa, Fula, and (most prominently) Djerma leaders, including chiefs and traditionalists, in support of Niger’s independence referendum, Diori gained French favor. Soon after independence, Diori made the PPN to be the only legally permitted party. His government favored the maintenance of traditional social structures and the retention of close economic ties with France. From the early 1960s, he ruled through a small number of pre independence figures who sat on the PPN Politburo and largely bypassed even the cabinet. In addition to being both president of the republic and president of the PPN, Diori directly led a number of Ministries. From 1960 to 1963 he served as his own defence minister and foreign minister, and again took over the Foreign Ministry from 1965 to 1967. Most prominent, and perhaps most powerful, among Diori's advisers was writer and President of the National Assembly of Niger, Boubou Hama, who one writer has called the "eminence grise" behind Diori's rule. The National Assembly of Niger met in largely ceremonial yearly sittings to ratify government positions. Traditional notables, elected as parliamentary representatives, often unanimously endorsed government proposals. As president of the PPN, Diori was the only candidate for president of the republic, and as such was re elected unopposed in 1965 and 1970. He gained worldwide respect for his role as a spokesman for African affairs and as a popular arbitrator in conflicts involving other African nations. Domestically, however, his administration was rife with corruption, and the government was unable to implement much needed reforms or to alleviate the widespread famine brought on by the Sahelian drought of the early 1970s. Increasingly criticized at home for his negligence in domestic matters, Diori put down a coup in December 1963, which occurred concurrently with a border dispute with the Republic of Dahomey. He also narrowly escaped assassination in 1965. Faced with an attempted military coup and attacks by members of Sawaba, he used French advisers and troops to strengthen his rule. Close links with France lead to student and union protests against what they described as "French neocolonialism". However, his relationship with France suffered when his government voiced dissatisfaction with the level of investment in uranium production when Georges Pompidou visited Niger in 1972.
Қақтығыстар мен құлдырау
Кейбір министрлер азық-түлік көмегін ұрлап отыр деген күдік туғаннан кейін кең ауқымды азаматтық тәртіпсіздіктер орын алды, сондай-ақ Диори билікті өз қолына жинаумен айыпталды. Диори үкіметке тек қана джерма тайпасынан, отбасы мүшелерінен және жақын достарынан адамдарды тағайындады. Бұған қоса, ол өзін сыртқы істер мен қорғаныс министрі деп жариялап, өкілеттіктерін кеңейтті. 1974 жылдың 15 сәуірінде подполковник Сейни Кунтче Диори билігін аяқтаған әскери төңкеріс жасады. Ол алты жыл түрмеде отырды. 1980 жылы босатылғаннан кейін 1987 жылға дейін үй қамауында болды. Үй қамауынан босатылған соң Мароккоға көшіп кетті, онда 1989 жылдың 23 сәуірінде 72 жасында қайтыс болды.
Widespread civil disorder followed allegations that some government ministers were misappropriating stocks of food aid and accused Diori of consolidating power. Diori limited cabinet appointments to fellow Djerma, family members, and close friends. In addition, he acquired new powers by declaring himself the minister of foreign and defense affairs. On 15 April 1974, Lieutenant colonel Seyni Kountché led a military coup that ended Diori's rule. He was imprisoned for six years. After his release in 1980, he remained under house arrest until 1987. After being released from house arrest, he moved to Morocco, where he died on 23 April 1989 at the age of 72.