Милан Республикасы: Алтын Амброзиан Республикасының тарихы (Milan Respublikasy: Altyn Ambrozian Respublikasynyń tarihy)

Кіріспе

Милан республикасы

Алтын Амброзиан республикасы (; ; 1447–1450) – Милан мұрагерлік соғысының бірінші кезеңінде Павия университетінің мүшелері мен халықтың қолдауымен Милан қаласында құрылған, қысқа ғұмырлы республика. Франческо Сфорцаның көмегімен олар Венеция Республикасының әскерлеріне қарсы тұрды, бірақ сатқындық оқиғасынан кейін Сфорца жақтан шығып, Миланды басып алып, өзі герцог атанды және республиканы жойды.

Ерте өмір сүру

Қалалардағы еркіндіктерді түбегейлі жаңару идеясы Солтүстік Италия биліктеріне ұнамады, олар Висконтинің аумақтық пайдасына қарсы ондаған жылдар бойы соғысқан, бірақ бейбітшілік келісімдерімен үзілген соғысқа қатысты, соңғысы 1441 жылдың 20 қарашасындағы Кремона бейбітшілігі болды. Венеция Миланмен соғысып жатқан еді, және Республикаға ауыр соққы тиді, себебі бұрынғы Милан қалалары – Павия, Лоди және Пьяченца – тәуелсіздіктерін жариялады немесе Миланнан шығып кетті. Қолдау мен қорғаныс орындарын жоғалтудан басқа, кірістердің төмендеуі де қысқа мерзімді қаржылық дағдарысқа алып келді, ол жаңа салықтар енгізу арқылы шешілді. Венеция қазір Лоди мен Пьяченцаны басып алған, Миланның бейбітшілік туралы өтініштерін тыңдаудан бас тартты. Милан сол кездегі ең ұлы әскери басшы Франческо Сфорцаға жүгінді, оған генерал-капитандық лауазымын және Брешиа қаласын ұсынды. Ол әкесінің орнын басуды қалаған, бірақ лауазымды қабылдап, сыйлықтар уәде етті. 13 қыркүйекте Милан қаласында әскери дайындық жарияланды. Сфорца павиялықтарға жаңа салықтар болмайтынын, ескі заңдар сақталады, өзі сақтап қалған шенеуніктерге жалақы төленеді, ал қаланың көпірлері мен қабырғалары жөнделеді деп уәде берді. Осы уәделерін адалдықпен орындап, Павия халқының құрметін жеңіп, билігін орнатты. Павия бұрын Миланның екінші астанасы болған және Сфорцаға өзінің билік ортасын берді. Қала По өзенінде стратегиялық тұста орналасқан, бұл Венециялықтардың Пьяченцаға су арқылы көмекке келуіне кедергі келтіретін. Пьяченцаны қоршауға алып, қала аштықтан құламайтынын байқағаннан кейін, ол шабуылға шығуға шешім қабылдады. Ол Пьяченца қабырғаларын бұзып, қаланы тонады. Пьяченцаның тоналуы туралы жаңалық Миланда үш күн бойы қуанышпен қарсы алынды. Осы уақытта Миландық капитан Бартоломео Коллеони Сфорцаны өзінің иегері деп жариялаған Тортонаны басып алды, оны қауіпті күшті Сфорцадан тартып алды. Бұл одан да зор қуанышқа әкелді, себебі миландықтар Сфорцадан қорқатын. 1448 жылдың қаңтарында бұрынғы капитандықтар мен қорғаушылардың өкілеттігі аяқталды, ал келесі сайлауда гвельфтер саяси беделге ие болды. Бұл оқиға болған кезде Андреа Кирини басқаратын Венеция флоты Кремона көпіріне шабуыл жасады. Алайда, Сфорцаның әйелі Бьянка сол жерде болды және күйеуі қаладан босағанға дейін қорғанысты басқарды. Венеция флоты кері шегінді және Венеция армиясы келгенше бекінді. Сфорца флотты қоршап алып, артиллерияны ерекше қолданып, жетпіс кеменің барлығын жойды немесе тұтқынға алды. Бұл жеңіс Миланда тойланды, бірақ Республика басшылары әлі де Сфорцадан қорқып, оны Лоди мен Караваджо қоршауда болған кезде Гиарададда аймағын басып алуға жіберді, олардың құлдырауы соғысты аяқтар деп үміттенді. Ақырында Сфорцаның Милан әскерлері мен Микелето Аттендоло басқаратын Венеция армиясы Караваджода кездесті. Қоршау шілде айы бойына және 15 қыркүйекке дейін бұзылмай тұрды, содан кейін Аттендоло Сфорцаға күтпеген шабуыл жасады, соншалықты жылдам болды, тіпті оның броньын байлауға уақыты болмады. Сфорцаның жеңіліске ұшырауы үлкен жеңіске айналды, себебі ол өзінің әскерлеріне алдыңғы қатарда үлгі көрсетіп, Венеция армиясын толық жеңіп, үш генерал тұтқынға алды. Қараваджо құлады, бірақ Миланда қуанышқа қарамастан, үкімет жеңістің сәулетшісіне аз ризашылық білдірді және Республика оны соғысты аяқтауға бел буған Лодиге жіберді. Сфорца бұл сатқындық туралы біліп, 13000 дукат және Милан герцогтігі үшін Гьярададда, Крема және оның қызметі үшін Венецияға көшті. Шартқа 1448 жылдың 18 қазанында қол қойылды, ал Сфорца өткен жыл бойы еңбек еткен барлық нәрсесін жойды. Венеция жағында осындай қуатты адам болғандықтан, Алтын Амброзия республикасының соңы басталды. Үкімет ұстанымына қарамастан, қоғамдық пікір көбінесе Сфорцаны жақтады, және тек Джорджио Лампуньяноның құмарлықпен айтқан сөзі оны ақыры бағындырды. Пичинино ағайындылары тағы да генерал-капитан болды, бірақ олар керемет Сфорца сияқты қабілетті емес еді. Бұл жағдай Миланда орын алған ішкі қайшылықпен күшейтілді. Қылмыс және бұзылған топтардың зорлық-зомбылығы кең етек алды, ал оған қарсы қатал, бірақ бос шаралар халықты одан әрі бөлді. Үкімет мүшелері бір-бірінен күдіктенді. Осы жағдайды шешу үшін подстастаға абсолютті билік берілді. Қаржылық проблемалар да ауыр болды; айыппұл салу, тәркілеу және мемлекеттік лотерея тартыстылықты азайтуға тырысты. Гонзага өздерінің билік иелерін амбициясыз жақтастарымен алмастырды, ал Гибеллиндер өздерінің Республикасының идеалдарының құлап жатқанын көріп отырды. Лампуньяно және оның Гибеллиндер достары Гонзага мен Гвельф режиміне қарсы құлық жасады, бірақ Гонзага Лампуньянодан Боссиге жіберген хатты ұстап алып, оларды әшкереледі. Жеңіліске ұшырағандардың өлімінен кейін қала ішінде жетекші Гибеллиндердің көптеп қырғыны жасалды, одан тек Виталиано Борромео сияқты бірнеше адам ғана Арона, Пьемонт және басқа жерлерде қауіпсіздікке қашты. Қырғын болғандардың бастары Бролетто алаңындағы қазықтарға ілінді. Сфорца өзінің қатарында да сатқындыққа тап болды, сонымен қатар ол өзінің үлкен жауы Пичинино ағайындыларын асығыс қабылдады, олар Монцаға кіргеннен кейін оны Миланға қайтарды. Лампуньяно, өкінішке орай, Гвельфтер үшін Республиканың шейіті саналды. Бұл жағдай Гвельфтер басшылығының сәуірде сайлау өткізуден бас тартуымен нашарлады, олар маусым айында халықтың талабымен оған мәжбүр болды. Гибеллиндер отбасылары осы сайлауда Миланды өз қолына алды, ал Гвельфтер жеңіліске ұшырады. Гонзага, оның досы Галеотто Тоскано көтерілісте қаза тапқан, Миланды Кремаға қарай аттанды, Сфорцамен бейбітшілікке келуді үміттенеді. Гонзага Сфорцаға Креманы ұсынды, ол оны өзі басып алып, Венециялықтарды сатқындыққа ұшыратуға құмар болады деп үміттенді. Бірақ Сфорца тұрақты болды, керісінше, Гонзагаға Креманы тастаса, Тортона қаласын ұсынды. Бұл қабылданды, ал қолдаусыз Крема тез капитуляциялады. Миландықтар үшін Сфорцаның жеңісі енді анық болды, бірақ ол өзінің Венециялық одақтастарының капитан-генералына деген сенімсіздігін байқады. Олар Сфорца басқаратын Миланның әлсіз Республика басқарған Миланнан гөрі олардың мүдделеріне одан да қауіпті және зиянды болады деп шешті. Венецияның талап еткен соңғы аумағы, атап айтқанда Крема, енді басып алынды. Венеция Сфорцаның артынан жүріп, Республикамен бейбітшілік шартына қол қойды. Олар бейбітшілік үшін Республикаға басып алынған жерді қайтарды және Сфорцаға тек Павия, Кремона, Пьяченца және тар жолақты қалдырды. Олар оған шарты қабылданбаса, Венециямен соғысуға дайын болуын бұйырды. Бірақ Сфорца шартының талаптарын қабылдай алмады және күреске түсуге шешім қабылдады. Ол бұрыннан өте қуатты болды, сонымен қатар Миланға жақын болды. Миландықтар бейбітшілікке сенімді болғандықтан, егін егуге және бұрынғы өмір салтына оралуға бар күштерін жұмсады. Ол Миланның өте тез құлайтынына сенімді болды. Савоймен бейбітшілігін бірнеше маңызсыз қамалдарды беру арқылы нығайтқаннан кейін, ол өзінің қарсыласы Сигисмондо Малатеста басқаратын Венециялықтарды жеңді және қоршауды жалғастырды. Миланда аштық пен азап кең етек алды, ал Венециялықтар қаланың капитуляциясын келісу үшін және Сфорцаны жеңуге көмектесу үшін Леонардо Венериді елшілікке жіберді. Соңында Гаспаре да Вимеркате және Стампа отбасының бірнеше мүшелері 24 ақпан 1450 жылы төңкеріс жасады, нәтижесінде Палаццо Реале сатыларында Венери өлтірілді. Ертесі күні азаматтар жиналып, да Вимеркате Сфорцаға капитуляциялауға халықты көндірді. Сфорца Милан үшін күрескенде жомарттығымен өте танымал болды. Ол тонаудан аулақ болды...

The idea of a radical renewal of liberties in the cities did not suit the powers of North Italy, who had been in league against Visconti territorial gains in a decades long series of wars interrupted by truces, most recently the Peace of Cremona of 20 November 1441. Venice was already at war with Milan, and the Republic was struck a sore blow as previously Milanese cities including Pavia, Lodi, and Piacenza defected or declared their independence. Besides the loss of support and defensive locations, the drop in revenue also caused a brief financial crisis resolved by the imposition of new taxes. Venice, now occupying Lodi and Piacenza, refused to listen to Milan's pleas for peace. Milan turned to Francesco Sforza, the greatest military leader of his day, offering him the position of Captain General and the city of Brescia. Although he wished – and indeed, planned – to succeed his father in law as Duke, he decided to accept the position and promised rewards. A draft was declared in Milan on 13 September. Sforza promised the Pavians no new taxes, respect for the old laws, payment for the officials he retained, and the repair of the city bridges and walls. He kept these promises faithfully and so won over the people of Pavia, establishing his rule. Pavia was previously almost a second capital to Milan, and gave Sforza his own seat of power. The city was also in a strategic location on the Po River, situated where it could block the Venetians from coming to the relief of the beleaguered Piacenza by water. Returning to the siege of Piacenza and finding the city not likely to crumble by starvation, he resolved to storm it. Employing cannon in an almost unheard of manner, he opened up a breach in Piacenza's walls and sacked the city. The news of Piacenza's sack was greeted by three days' rejoicing in Milan. Meanwhile, Milanese Captain Bartolomeo Colleoni captured Tortona which had previously proclaimed Sforza as its lord, stealing it from the now dangerously powerful Sforza. This caused even greater rejoicing, for the Milanese feared Sforza. In January 1448, the terms of the previous Captains and Defenders ended, and in the following election the Guelphs rose to political prominence. While this happened, the Venetian fleet under Andrea Quirini assaulted the bridge of Cremona. However, Sforza's wife Bianca was there, and led the defense until her husband relieved the city. The Venetian fleet withdrew and entrenched while it waited for the arrival of the Venetian army. Sforza trapped the fleet behind its defenses and, with his unorthodox use of artillery, utterly destroyed or captured every one of the seventy ships. This victory was celebrated in Milan, but the leaders of the Republic still feared Sforza, and sent him off to occupy himself with the Ghiarad'adda region while Lodi and Caravaggio were besieged, hoping that their fall would end the war. Ultimately both Sforza's Milanese forces and the Venetian army under Micheletto Attendolo met at Caravaggio. The siege remained unbroken throughout July and until 15 September, when Attendolo launched a surprise attack on Sforza, so rapidly that he did not even have time to buckle on his armor. What might have been a rout Sforza turned into a great victory as he set the example for his troops on the front line and utterly defeated the Venetian army, capturing three generals. Caravaggio fell, and despite rejoicing in Milan, little gratitude was given by the government to the architect of the victory, and the Republic sent him on to Lodi, determined to end the war. Sforza learned of this treachery and defected to the Venetians for 13,000 ducats and the Duchy of Milan in return for the Ghiaradadda, Crema, and his service. The treaty was signed on 18 October 1448, and Sforza now undid everything he had labored for over the past year. With such a powerful man on the Venetian side, it was the beginning of the end of the Golden Ambrosian Republic. Public opinion, despite the government's position, was generally pro Sforza, and only an impassioned, patriotic speech from Giorgio Lampugnano subdued it at last. The Piccinino brothers became Captains General once more, but were not as capable as the brilliant Sforza. This was reinforced by the internal dissension that was prominent in Milan. Crime and mob violence were rampant, and the harsh but empty measures against it only served to further divide the populace. Members of the government were filled with suspicion against one another. In an attempt to resolve the situation, the podestà was given absolute power. Financial problems were also grave; fines, confiscations, and a state lottery were instituted to try to alleviate the deficit. Gonzaga began replacing his officials with his unambitious supporters, and the Ghibellines saw the ideals of their Republic crumbling before their eyes. Lampugnano and his Ghibelline friends conspired against Gonzaga and the Guelph regime, but were exposed by a letter intercepted by Gonzaga from Lampugnano to his friend Bossi. Following the execution of the leaders there was a massacre of leading Ghibellines within the city, from which only a few, such as Vitaliano Borromeo, escaped to safety in Arona, Piedmont and elsewhere. The heads of the slain were placed upon pikes in the Piazza of the Broletto. Sforza also faced treachery within his own ranks, added with the fact that he rashly accepted the defection of his great enemies the Piccinino brothers, who, upon gaining access to Monza, promptly returned it to Milan. Lampugnano, unfortunately for the Guelphs, was considered a martyr for the Republic. This was made worse by the fact that the Guelphs in leadership refused to run elections in April, until in June they were forced by the populace. Ghibelline families took the reins of Milan in this election, and the Guelphs were defeated. Gonzaga, however, whose friend Galeotto Toscano was killed in the uprising, departed Milan for Crema, hoping to make peace with Sforza. Gonzaga offered Crema to Sforza, hoping he would be tempted to take it himself and betray the Venetians. But Sforza remained staunch, and instead offered Gonzaga the city of Tortona if he would abandon Crema. This was accepted, and Crema, without support, quickly capitulated. To the Milanese, Sforza's victory now seemed certain, but he found his Venetian allies beginning to have doubts about their Captain General. They decided that Milan run by Sforza would be far more dangerous and detrimental to their interests than if it were run by a weak Republic. The last of the territory claimed by Venice, namely Crema, was now captured. Venice went behind Sforza's back and signed a peace treaty with the Republic. They conceded conquered land to the Republic in return for peace, and let Sforza keep only Pavia, Cremona, Piacenza, and a narrow strip of land. They ordered him to accept the treaty or find Venice his enemy. But Sforza could not accept the conditions of the treaty, and decided to persevere in the struggle. He was already very powerful, and moreover was close to Milan. The Milanese in their assurance of peace had nearly exhausted their resources to plant crops and return to the old way of life. He was confident that Milan would quickly fall to him. After reinforcing his peace with Savoy with the concession of a few unimportant castles, he defeated the Venetians under his rival Sigismondo Malatesta and continued the siege. Starvation and suffering were rampant in Milan, and the Venetians had sent an ambassador, Leonardo Venieri, to negotiate the city's surrender and help them defeat Sforza. At last, Gaspare da Vimercate and several members of the Stampa family engineered a coup on 24 February 1450, which resulted in the murder of Venieri on the stairs of Palazzo Reale. The next day the citizens met and Da Vimercate convinced the people to surrender to Sforza. Sforza had made himself very popular for his generosity while fighting for Milan. He had abstained from ravaging the countryside as was so common among commanders of his day, and after some debate the public was convinced. The following day terms were offered to Sforza, who accepted them. Sforza earned the city's devotion by distributing food to the starving people. On 22 March 1450, he had himself declared capitano del popolo, and by right of his wife, the Duke of Milan. Ghibellines were allowed to return in safety and were restored to favor.

Бірінші капитандар мен қорғанысшылар

Қаланың бас магистраттары, капитани е defensori ("Капитандар мен қорғаушылар") үкімет басқармасына жауапты болды, олар 1447 жылдың тамызынан бастап әр алты ай сайын сайланды.