Нигерияның сирек тілі – Дефака. Тілдің жоғалу қаупі бар, шамамен 2000 адам қолданады. Ịwọma Nkọrọ аймағында таралған. Тілдің жағдайы, тарихы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нигерияның жойылу қаупі төніп тұрған тілі
Endangered language of Nigeria
Дефака – Нигерияның жойылу қаупі төніп тұрған, ерекшеленетін және жіктемесі нақты емес тілі. Ол Риверс штатының Опобо-Нкоро ауданында, Нкоро қаласының Дефака немесе Афакани бөлімшесінде және Ịwọма Нкорода қолданылады. Дефака тілінде сөйлейтін адамдардың аз саны, сондай-ақ Дефака тілі қолданылатын аймақта басқа тілдердің үстемдігіне байланысты, жыл сайын тілдің жойылу қаупі ұлғаяды. Ол, әдетте, Нигер-Конго тілдер отбасының ижоид тармағына жатқызылады. Дегенмен, ижоид ұсынысы мәселелі. Бленч (2012) "Дефаканың көптеген сыртқы сәйкестіктері бар және ол Нигер-Конгоның Ịjọ әсеріне ұшыраған оқшауланған немесе тәуелсіз тармағы болуы мүмкін" деп мәлімдейді.
Defaka is an endangered and divergent Nigerian language of uncertain classification. It is spoken in the Opobo–Nkoro LGA of Rivers State, in the Defaka or Afakani ward of Nkọrọ town and Ịwọma Nkọrọ. The low number of Defaka speakers, coupled with the fact that other languages dominate the region where Defaka is spoken, edges the language near extinction on a year to year basis. It is generally classified in an Ijoid branch of the Niger–Congo family. However, the Ijoid proposal is problematic. Blench (2012) notes that "Defaka has numerous external cognates and might be an isolate or independent branch of Niger–Congo which has come under Ịjọ influence."
Адамдар
Дефака халқы этникалық тұрғыдан нкору халқынан ерекшеленеді, бірақ олар нкору мәдениетіне соншалықты сіңісіп кеткендіктен, олардың тілі ғана дефаканың ерекше екенін көрсетеді. Дегенмен, дефака тілінің қолданылуы нкору тілінің (ижау тілінің бір түрі) пайдасына жылдам азайып барады. Бүгінде дефака тілінде сөйлейтін көпшілік – егде жастағы адамдар, тіпті олардың арасында да дефака тілі сирек қолданылады – дефака тілінде сөйлейтін адамдардың жалпы саны қазіргі таңда 200-ден аспайды (SIL/Ethnologue 15-ші басылым). Дефака тілінің қолданылуының төмендеуі Нкору қаласында, Ивома аймағына қарағанда күштірек байқалады. Дефака мен нкору тілдерінің қауымдары тығыз байланысқандықтан, қай тілдің екіншісіне әсер ететінін анықтау қиын. Барлық балалар нкору (ижо тілі) тілін ана тілі ретінде меңгереді. Дефака халқы арасында ең көп қолданылатын екінші тіл – игбо тілі, бұл Опобоның мұнай өзендері саудасы кезінен бергі саяси ықпалына байланысты. Игбо тілі аймақтағы көптеген мектептерде оқыту тілі ретінде қолданылып, әлі де аймақтық сауда тілі қызметін атқаруда.
Ethnically, the Defaka people are distinct from the Nkoroo, but they have assimilated to Nkoroo culture to such a degree that their language seems to be the only sign of a distinct Defaka identity. Use of the Defaka language however is quickly receding in favour of the language of the Nkoroo, an Ijaw language. Nowadays, most Defaka speakers are elderly people, and even among these, Defaka is rarely spoken — the total number of Defaka speakers is at most 200 nowadays (SIL/Ethnologue 15th ed.). The decrease in use of Defaka is stronger in Nkoroo town than in the Iwoma area. Since the language communities between Defaka and Nkoroo are so intertwined, it is hard to determine which language influences the other. All children grow up speaking Nkoroo (an Ijo language) as a first language. The next most used language among the Defaka is Igbo, owing to the political influence of the Opobo since the days of the Oil Rivers Trade. Igbo has been a language of instruction in many schools in the region and still functions as a regional trade language.
Фоналогия
Дефакалардың көбісі Нқороо тілінде екі тілді, және оның дыбыстануы сол тілмен бірдей болып көрінеді.
Nearly all Defaka are bilingual in Nkọrọọ, and the phonology appears to be the same as that language.
Түсі
Дефака екі тонды, ал ұзын дауыстылар мен дифтонгтар, сондай-ақ екі буынды сөздерде және контурлар кездеседі. Бұған қоса, жоғары тон арасында төмендеу пайда болуы мүмкін, ол жойылған төмен тонның қалдығы болып табылады. Дегенмен, Shryock және авторлар , , және –төмендеу– дыбыстарының питч іздерінде маңызды айырмашылықтарды анықтауға қол жеткізбеді, олардың барлығы төмендейтін питчті көрсетеді, бұл сөздің ерекше тон саны, буын тон комбинацияларынан кем болуы мүмкін екенін ұсынады. Алайда, олардың барлығы тегіс және көтеріңкі тонды дыбыстардан анық ерекшеленеді.
Defaka has two tones, and On long vowels and diphthongs, as well as disyllabic words, and contours occur. In addition, there is a downstep that may appear between high tones, and which is the remnant of an elided low tone. However, Shryock et al. were not able to measure significant differences in the pitch traces of , , and –downstep–, all of which have a falling pitch, suggesting that there may be fewer distinctive word tones than the combinations of syllable tones would suggest. However, these all clearly contrast with level pitched and rising pitched .
Әуелі дауыстылар
Ижоид дауыстылар үйлесімділігі Дефака тілінде, Нкороо тіліндегідей, бұзылған. Жеті жақ асты дауысты бар, бірақ және жиі кездеспейді. Мұрындық бес дауысты бар, олардың барлығы созыла алады. Ұзын дауыстылар қысқа дауыстылардан кем дегенде екі есе ұзақ.
The Ijoid vowel harmony has collapsed in Defaka, as it has in Nkọrọọ. There are seven oral vowels, , though and are uncommon. There are five nasal vowels, All may occur long. Long vowels are at least twice as long as short vowels.