Кіріспе

Act Without Words II – Сэмюэл Беккеттің қысқа мим пьесасы, оның екінші туындысы (Act Without Words I кейін). Бекеттің көптеген шығармалары сияқты, бұл пьеса да бастапқыда француз тілінде жазылған (Acte sans paroles II), содан кейін Бекеттің өзі ағылшын тіліне аударған. 1950 жылдардың соңында Оксфордтағы Кларендон Пресс институтында қойылған, режиссері – Джон Макграт. Лондондық тұсаукесерді Майкл Хоровиц сахналады, ал 1960 жылдың 25 қаңтарында Қазіргі заманғы өнер институтында орындалды. Сахнаның арт жағында екі қап пен ұқыпты түрде жиналған киімдер төмен, "күшті жарықтандырылған" платформада тұр. Екі қаптың ішінде де адам бар: B сол жақта, A оң жақта. Ұзын полюс (мәтінде "қозғағыш" деп сипатталған) оң жақтан кіріп, A-ның қапын итеріп, оны күнделікті әрекеттеріне оятып, содан кейін шығып кетеді. Екінші рет итерілгеннен кейін A, ақыры пайда болады. Ол шалақы және ұйымсыз. Ол дәрілерді жұтып, дұға етеді, кездейсоқ киінеді, сәбізді шайнап, дереу "ішін ауызынан шығарып жібереді". Оның басты әрекеті, көрінетін мақсаты жоқ, толтырылған қапты сол жаққа тасып, өзінің қапына қайта кіру, сонда B-ның қапына шабуыл жасауға мүмкіндік туады. Полюс үшінші рет пайда болады (бұл жолы дөңгелектермен жабдықталған), екінші қапты итеріп, бұрынғыдай шығып кетеді. B нақты, тиімді және құлшыныспен толы; оны ояту үшін бір итеру жеткілікті. Ол бұрын жинаған киімдері енді шашырап жатыр (үшінші тұлғаның бар екенін көрсететін нақты дәлел), бірақ ол мұға әрекет етпейді, жай ғана өз ісін істей береді. Ол киімді қалай киіп, күтіп ұстауды біледі. Ол өзіне көбірек қамқорлық жасайды (тіс тазалап, жаттығулар жасайды), жақсы ұйымдастырылған (сағатын – барлығында он бір рет – тексереді және қаптарды жылжыту үшін жолға шығар алдында карта мен компасқа жүгінеді), бірақ оның жұмысы да мәнсіз. Беккет A-ға қарағанда B-ға көбірек жұмыс істеуге бұйрық берсе де, оның жұмысын жылдам орындауын қалайды, сондықтан олардың уақыты A-ның уақытына шамамен тең болады. Қаптарды жылжытқаннан кейін ол киімдерін шешіп, оларды үйіп тастаудың орнына, өз қапына кіруден бұрын ұқыпты түрде бүктейді. Полюс үшінші рет пайда болады (бұл жолы екі дөңгелектің қолдауына мұқтаж) және A-ны оятуға тырысады. Тағы да екі итеру қажет. Ол бұрынғы пантомимасын қайталай бастайды, бірақ бұл жолы қараңғылықпен тоқтатылады, сонда пьеса аяқталады.

Қабылдау

Бастапқы сын-пикирлер "жайын батырып, наразылыққа дейін" болды және пьеса Америкада да жақсырақ болған жоқ, бірақ оған қарамастан Беккет Томас Макгривиге: "Мен ешқашан мұндай жақсы пікірлер алмағанмын" деп жазды. Алан Шнайдердің пікірінше, мәселе мынада: "[С]ыншылар өздерінің алдындағы нәрсеге түсініктеме берудің орнына, ескі [туындыларды] тартады және бұрынғы реакцияларын ақтап жатыр". 2000 жылы Патрис Паркс Монтерей округінің апталық басылымында "Сөзсіз әрекет II" бүгінгі шаршатарлық күнделікті еңбекке ешқандай маңыздылығын жоғалтпағанын жазды. Беккеттің шығармалары уақыт өте келе дұрыс екені дәлелденді.

Интерпретация

Ойын механикалық кейіпкерлер қандай да бір жолмен адамгершілікке ие болса ғана қызықты болады. Егер дем алу мүмкіндігі болса, онда ол адамзаттың бекер немесе қайталанатын тағдырының кем дегенде ортақ екендігінен туындайды, тіпті ешқандай қарым-қатынас болмаса да. Екі адам сыртқы немесе табиғи күштен (қараңыз "Мана") құтылу үшін бірлесіп жұмыс істейді; ол дөңгелектер қосып қарсы тұрады. Уақыт өте келе, олар қауіпсіз қашықтыққа жетеді, онда олар оның ықпалынан тыс болады, бірақ содан кейін не болады? Оларды қозғауға итермелейтін күш болмаса, олар өздерінің қаптарында тығылып қала ма? Ол өлім бе? Юджин Уэбб басқаша пікір білдіреді. Ол "тікен адамның ішкі белсенділікке ұмтылысын көрсетеді. Егер адам өзінен тыс нәрсеге сенемін десе, онда оның ішінде үміт пен сенімге лайық нәрсе бар ма? "Сөзсіз әрекет II" осы туралы былай дейді: адамды мәжбүрлейтін күш оны ұзақ уақытқа әрекетсіздікке түсірмейді". "Аталмаған" шығармасы "Мен жалғаса алмаймын, жалғаса беремін" деген сөздермен аяқталады. Тікен осы екі фразаның арасында не болатынын көрсетеді. А мен Б кейіпкерлері мен Беккеттің "Годо күту" пьесасының басты кейіпкерлері Владимир мен Эстрагон арасында ұқсастықтар бар, олар уақыттарын ұқсас түрде өткізеді, көңіл көтеру үшін және уақытты өткізу үшін мағынасыз тапсырмалармен айналысады, бірақ ештеңеге жете алмайды. Дегенмен, Б бизнесменге көбірек ұқсайды, "бір түрлі Поццо – өте тиімді, жұқпалы, денсаулыққа құмар". "Альбер Камюдің "Сизиф туралы миф" кітабын оқыған Беккет адам еңбегінің бекерлігін, көңілсіздігін және абсурдтығын көрсететін символ тапты. Сизиф – классикалық мифологиядағы ұлы күнәкарлардың бірі – мәңгілік жазаға ұшырады, үнемі үлкен тасты төбеге итеруге мәжбүр болды, бірақ ол қайтадан төменге құлайтын. Туылып, мәңгілік қозғалыс пен тынығу циклін бастан кешіру, ешқандай мағыналы прогресске қол жеткізбеу – А-ны азаптайтын күнә".

Қазық

1965 жылы Пол Джойс Фредди Джонс пен Джеффри Хинслифф қатысқан "The Goad" пьесасы бойынша әсерлі фильм түсірді. Ол Лондон қаласында "Нетту Деу Ин Лондон" журналының шектеулі таралымында (500 дана) [No. 1] (Лондон: Энтони Барнетт, 1966) жарық көрді.

NBC өндірісі

Америкадағы NBC телеарнасы 1966 жылы Алан Шнайдер режиссерлік еткен "Сөзсіз әрекет II" спектаклін көрсетті.

Бекетт фильмде

Бекеттің "Кинодағы" жобасында пьеса 1920 жылдарға тән қара-ақ үнсіз фильмдей түсірілді. Беккет "мим сахнаның арт жағындағы төмен, тар платформада ойнатылуы керек, оның бүкіл ұзындығы бойына күшті жарық түсуі тиіс" деп көрсеткендіктен, режиссер Енда Хьюз сахнаның орнына пьесаны кинопроектордан өтетін фильм жолағының үстіне қоюды шешті. Қараңғылықпен тоқтатудың орнына, А-ның қимылы проекторды сөндіру арқылы күрт тоқтатылады. Оқиға үш кадр ішінде өрбітеді, осылайша Беккет көздеген "[фриз эффектісіне]" сай келеді.