Кіріспе

Француз ұшақ және зымыран саласының пионері (1881–1957)
Роберт Альберт Шарль Эсно Пелтери (8 қараша 1881 – 6 желтоқсан 1957) – француз ұшақ конструкторы және ғарышқа ұшу теориясының негізін қалаушы. Ол қазіргі заманғы зымыран техникасы мен астронавтиканың іргесін салғандардың бірі саналады, осымен қатар ресейлік Константин Циолковский, немістер Герман Оберт, Вернер фон Браун және америкалық Роберт Х. Годдард та осы салаға үлкен үлес қосты.

Өмірбаян

Ол 1881 жылғы 8 қарашада Парижде тоқыма өнеркәсіпшісінің отбасында дүниеге келді. Ол Ғылым факультетінде оқыды, Сорбоннада инженерлік мамандықты меңгерді. Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етіп, "Құрмет легионының" офицері болды. 1928 жылғы қарашада Нью-Йоркке сапарлап бара жатқанда "Иль-де-Франс" кемесінде Дон Антонио мен Ивонна Кабаррустың қызы Кармен Бернальдо де Киросқа үйленді, ол Испанияның Сантьяго генерал-маркизінің немересі және Испания королевасы Изабелла II-нің әскери үйінің басшысы болған. Ол 1957 жылғы 6 желтоқсанда Ниццада қайтыс болды.

РЕП

Эсноль Пельтери REP деген атпен ұшақтар мен авиациялық қозғалтқыштарды жасап, өндірді.

Ұшақтар

Оның авиациядағы алғашқы тәжірибелері 1902 жылғы Райт ағайындардың жолсергісіне негізделген. Оның алғашқы жолсергі конструкциясы Кале маңындағы жағажайда сынақтан өтті, бірақ сәтті болмады. Оның жолсергісі Райт жолсергісін толыққанды түсінбеуіне байланысты жасалған, және ол Райт ағайындары ұшақтарын басқару үшін қолданған қанатты бұру әдісін пайдаланғанымен, ол дұрыс жұмыс істемеді және қауіпті деп есептегендіктен тоқтатылды. Райт ағайындарының тәсілін сынап, ол қанаттың алдындағы орталық бөлігінде орналасқан басқару беттерінің жұбымен жабдықталған аэрон тұжырымын жасады. Кез келген аэронды қолданудың бұл "алғашқы" мысалы, британдық өнертапқыш М. П. В. Болтонның 1868 жылы жазған патенттік сипаттамасы сол жылы бекітілгеннен кейін, барлық басқаларынан бұрын деп саналады. 1906 жылы ол сүйретілетін ұшу тәжірибелерін бастады. 19 қыркүйекте 1906 жылы ол ұшты. Алғашқы қозғалтқышты ұшуын 1907 жылдың 10 қазанында жасады, REP 1 көмегімен. Бұл ұшаққа 7 цилиндрлі, 30 ат күші бар, өзі жасаған ауамен салқындатылатын қозғалтқыш орнатылған. REP 2 монопланының сынақтары 1908 жылдың 8 маусымында басталды. Бұл ұшақ рекордтық ұшу жасады, белгілі бір биіктікке көтерілді. 1909 жылы Реймсте осы ұшақтың өңделген нұсқасы соңғы рет ұшқаннан кейін Пельтери ұшуды тоқтатып, ұшақтарды жасау мен өндіруге көшті. Vickers R.E.P. типті моноплан оның жобалары негізінде жасалған, және Vickers Limited компаниясында ұшақ өндірісінің басталуын белгіледі. 1912 жылы ол REP N типін, ал 1914 жылы REP Parasol монопланын ұсынды. Оның отбасы ұшақ жобаларын қаржыландыру үшін көп қаражат жұмсады, бұл оларды қаржылық қиындыққа душар етті. Дегенмен, ол "джойстик" ұшу басқаруын ойлап тапты және оның дизайнына патент алды. Бұл 1908 жылы француз авиаторы Луи Блерионың сегізінші жобасына енгізіліп, ұшақтардың ұшуды басқару жүйесіндегі болашақ "пайдаланушы интерфейсінің" үлгісін қалыптастырды. Соғыстан кейін Эснау Пельтери джойстик патентіне қатысты сот ісіне тартылды. Соғыс кезінде жасалған көптеген ұшақтар осы дизайнды қолданды және ұшақ компаниялары оған роялти төлеуге міндетті болды. Ол жеңіп алған өтемақы және соңғы роялти оны бай адамға айналдырды. Бұл оған әкесінің салған қаражатын қайтаруға мүмкіндік берді.

Әуе қозғалтқыштары

Эснау Пелтери өз авиациялық қозғалтқыштарын жобалап, жасап шығарды. Ол оларды R.E.P. деген атпен де сатты. Олардың барлығы ерекше көп қабатты желдеткіш немесе жартылай радиалды типті болды. Алғашқы модельде екі қатарға орналасқан жеті цилиндр болды, біреуінде төрт, екіншісінде үш цилиндр, ал кейінірек модельде олардың санын еселеп арттырып, төрт қатарлы 14 цилиндрлі қозғалтқыш жасады, бұл .

Ракеталық техника

Ол ғарыш саяхатына қызығушылық танытты және Циолковскийдің 1903 жылғы еңбегін білмей, 1913 жылы ракета теңдеуін ұсынған, Айға және жақын планеталарға жетуге қажетті энергияны есептеген мақала жариялады. Бұл баяндамасында ол атом энергиясын пайдалануды ұсынды, планетааралық көлікті қуаттандыру үшін 400 кг радий қолдануды қарастырды. Оның маңызды еңбегі – 1930 жылы жарық көрген «Астронавтика» (L'Astronautique) еңбегі. 1934 жылы жарық көрген кейінгі нұсқасында планетааралық сапарлар және ядролық энергияны қолдану туралы толық мәліметтер келтірілген. 1927 жылдың 8 маусымында Эснау Пелтерие «L'exploration par fusées de la très haute atmosphère et la possibilité des voyages interplanétaires» тақырыбында Société astronomique de France (Француз астрономиялық қоғамы) үшін симпозиум өткізді, онда зымырандарды пайдаланып ғарыш кеңістігін зерттеу мәселелері талқыланды. Жан Жак Барре осы лекцияға қатысып, зымырандар тақырыбында Эснау Пелтериемен хат алмасты. 1929 жылы Эснау Пелтери әскери бомбалау үшін баллистикалық зымыран идеясын ұсынды. 1930 жылы Эснау Пелтери мен Барре француз соғыс министрлігін осы идеяны зерттеуге қаржы бөлуге көндірді. 1931 жылы екеуі түрлі типтегі зымыран қозғалтқыштарымен, соның ішінде сұйық отынмен жұмыс істейтін жүйелермен тәжірибелер жүргізе бастады. Сол жылы ол бензин мен сұйық оттегімен жұмыс істейтін зымыран қозғалтқышының демонстрациясын өткізді. Тетра-нитрометанды қолдана отырып зымыран жасау тәжірибесі кезінде болған жарылыстан оң қолынан төрт саусағын жоғалтты. Нәтижесінде, олардың жұмысы Францияда ракеталарға қызығушылық тудырмады.

Мұра

Оның қызығушылықтарының қатарында атпен жүру, гольф ойнау, лагерь құру және көлік жүргізу болды. Өмірі бойында ол металлургиядан бастап автомобильдің серіппелі жүйесіне дейінгі түрлі салаларда 120-ға жуық патент тіркеді. Ол "орталық руль" ұшақ басқаруын және жаңа типтегі жанармай сорғысын өңдеп шығарды. Сонымен қатар, ол бағытталған итеру арқылы ракетаның маневрлеу идеясын дамытты.

Құрметтер

1930 жылы ол француз астрономиялық қоғамы – Société astronomique de France-ның ең жоғары наградасы – Prix Jules Janssen сыйлығын алды. Француз академиясының мүшесі болды. Ай бетіндегі Эснау Пелтери кратері оның құрметіне аталған. Париждегі бір даңғыл (7-ші округтегі Роберт Эснау Пелтери көшесі) оның есімімен аталады. Халықаралық ғарыш даңқы залының тұңғыш құрамына мүше болып қабылданды.

Эснау-Пелтеридің шығармалары

L'Astronautique, Париж, А. Лахур, 1930 жыл. L'Astronautique Complément, Париж, Франция азаматтық инженерлер қоғамы, 1935 жыл.