Кіріспе

АҚШ Әскери-әуе күштері офицері, АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшқышы және жазушысы Тед Уильям Лоусон (7 наурыз, 1917 – 19 қаңтар, 1992) 1942 жылы Токиоға жасалған Дулиттл рейдіне қатысқандығы туралы "Токио үстінде отыз секунд" атты естелік кітабының авторы ретінде танымал. Бұл кітап кейіннен Спенсер Трейси, Ван Джонсон және Роберт Митчемнің қатысуымен 1944 жылы сол атпен фильмге бейімделді.

Ерте өмір

Лоусон Калифорния штатының Аламеда қаласында дүниеге келді және 1937–1938 жылдары Лос-Анджелес қалалық колледжінде оқыды. 1940 жылдың наурыз айында ол АҚШ Әуе күштеріне авиация курсанты ретінде қабылданып, күндіз авиациялық инженерлік мамандығын оқып, түнде «Дуглас» ұшақ компаниясының жобалау бөлімінде жұмыс істеді. Санта-Мариядағы Ханкок әуежайында негізгі ұшу сабақтарынан кейін Лоусон Рэндольф әуежайында бастапқы ұшу және Келли әуежайында кеңейтілген оқудан өтті, 1940 жылдың 15 қарашасында ұшқыш диплом мен екінші лейтенант шенін алды. Лоусон Вашингтон штатындағы МакКорд әуежайында орналасқан 17-ші бомбалау тобының 95-ші бомбалау эскадрильясына тағайындалды. Ол B-18 Bolo орта бомбардировщиктерінде екінші ұшқыш ретінде тағайындалды және «Дуглас» B-23 Dragon ұшағында тәжірибе жинады. 1941 жылдың ақпанында ол бірінші ұшқыш болды, ал екі айдан кейін топ әуе корпусындағы бірлікке тағайындалған алғашқы жаңа орта бомбардировщиктердің бірі – жеті B-25 Mitchell ұшағын алды. Оның эскадрильясы МакКордта орналасқан кезде, Лоусон 1941 жылдың 5 қыркүйегінде Спокан қаласында студент кезінде танысқан LACC кітапханашысы Эллен Арлин Рейнольдсқа үйленді. Салтанатта оның куәгері эскадрильялық әріптесі, лейтенант Роберт М. Грей болды, ол кейіннен Дулиттл рейдіне қатысқан ұшқыш еді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1941 жылдың басында Лоусон, ол кезде бірінші лейтенант, Орегон штатының Пендлтон қаласынан 17-ші бомбалау тобымен бірге су асты кемелеріне қарсы патрульдік рейстерді орындап жүрген. Армия Әуе күштерінің B-25 Mitchell бомбалаушысын алған алғашқы тобы болғандықтан, 17-ші топтағы ұшқыштардың тәжірибесі мол болды. Сондықтан, олар Орегоннан Оңтүстік Каролина штатының Колумбия қаласындағы Лексингтон округі әскери әуе базасына жіберілді. Топ 9 ақпанда ресми түрде Колумбияға көшірілді, онда оның жауынгерлік экипаждарына «өте қауіпті», бірақ нақтыланбаған миссияға ерікті болу мүмкіндігі ұсынылды. 17 ақпанда топ 8-ші Әуе күшінен бөлінді. Лейтенант Лоусон, сол кездегі подполковник Джимми Дулиттл басқаратын, 16 авианосецтен ұшырылған B-25 Mitchell бомбалаушыларымен Токио және басқа бірнеше қалаларды бомбалау миссиясына ерікті болып қабылданды. Бұл Перл-Харбор шабуылынан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның материгіне жасалған алғашқы әуе шабуылы болды. Ол рейсте ұшқан ұшаққа «Жарылған үйрек» (AAF сериялық нөмірі 40-2261) деген лақап ат қойылды. Лоусонның өзінің кітабында айтуынша, ұшақтың есімділігі ұшақ ұшып келе жатқанда, қону кезінде ұшақтың құйрығы жерге тиюінен туындаған шағын оқу апатынан пайда болған. Біраз уақыттан кейін Лоусон фюзеляжда «жарылған үйрек» деп жазылғанын көреді. Ол B-25 пулеметшісі, сержант Роджер Лавлейс шабыттандырып, Дональд Дақтың қанаттары сынған, мойынында ұшқыш құлаққаптары бар карикатурасын жасады. Жапониядағы нысаналарын бомбалаудан кейін, жоспарланғаннан 275 шақырымға қашықтатып, барлық бомбалаушылар жапондық емес Қытайдағы қалпына келтіру әуежайларына жетпей отын таусылды. Лоусон мен оның экипажының B-25 ұшағы, қатты дауыл кезінде жағажайға қонуға тырысқанда қозғалтқыштары істен шығып, Нантиен аралының жағалауына құлады. Лоусон мен оның орынбасар ұшқышы B-25-тің алдыңғы әйнегінен шығып кетті, Лоусон сол аяғының күрделі сынығын, сол қол білегінің жаралануын және бетке ауыр жарақаттар алды. Экипаждың барлық бес мүшесі апаттан аман қалды, бірақ ұшу инженері/пулеметші Дэвид Дж. Тэтчерден басқалары ауыр жарақат алды. Бомбалаушы Роберт Кливэр АҚШ-қа қайтарылды, бірақ 1942 жылдың қарашасында тағы бір ұшақ апатында қаза тапты. Лоусонды достық қытайлықтар арқылы Қытайдың бірнеше провинциясына жапондық әскерлер оның экипажының ізін іздеуден қашу үшін тасымалдады. Осыдан кейін, миссияның ұшу хирургі, лейтенант Томас Р. Уайт, Лоусонның жұқтырған аяғын ампутациялады. Ол лейтенант Дональд Смит экипажында пулеметші болып миссияға қатысуға ерікті болған еді. Апатқа ұшыраған бомбалаушының мұрын бөлігіндегі «Жарылған үйрек» суретін жапондықтар құтқарып алып, Токиода көрмеге қойды.

Автор

1943 жылдың қаңтар айында Лоусон және газет тілшісі Боб Консидин осы миссия туралы "Токио үстінде отыз секунд" атты кітап жазуға бейімделді. Вашингтондағы Мейфлауэр қонақ үйінде төрт түн мен екі күннің ішінде кітаптың барлық мазмұны дайындалды, алайда кітапты басып шығаруға рұқсат 1943 жылдың сәуірінде Соғыс министрлігі шабуыл туралы ақпаратты жариялағаннан кейін ғана алынды. "Токио үстінде отыз секунд" алғаш рет 1943 жылдың 22 мамырынан 26 маусымына дейін "Collier's" журналының алты санында бөлім-бөлім жарияланды. Сол жылы "Random House" баспасы оны 220 беттік қатты мұқабалы "соғыс жылдарындағы кітап" форматында шығарды. Лос-Анджелес аймағындағы достары арқылы Тед "Metro Goldwyn Mayer" продюсері Сэм Зимбалистпен байланысқа шықты, және фильм 1944 жылы түсірілді, онда Ван Джонсон Лоусон рөлін, ал Спенсер Трейси мен Роберт Митчем басқа рөлдерді ойнады. Фильм үздік арнайы эффекттер номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы "Brassey's" баспасы "Токио үстінде отыз секунд" кітабын көптеген фотосуреттермен және Лоусонның әйелі Элленнің алғы сөзімен қайта басып шығарды.

Кейінгі өмірі

Тірі қалған Дулиттл Рейдерлерінің көпшілігімен бірге Лоусон ақырында АҚШ-қа қайтарылды, және оның жағдайында, жарақат алған аяғының екінші ампутациясы мен төменгі жақ бетінің реконструкциясы, соның ішінде қосымша медициналық көмек алды. Сауығу кезеңінде Лоусон Дулиттлдің барлық рейдтерді бір дәрежеге көтеру туралы ұсынысына сәйкес капитан, ал кейін майор шеніне көтерілді. 1943 жылдың мамыр айынан 1944 жылдың сәуіріне дейін Чилидің Сантьяго қаласында АҚШ Әуе миссиясының байланыс офицері болып қызмет етті. Дене мүкіяттығына байланысты 1945 жылдың 2 ақпанында АҚШ Әскери-әуе күштерінен зейнеткерлікке шықты. Оның наградалары: "Ерекше көзге көрген ұшқыш айқасы", "Пурпур жүрек", "А" классының 1-ші дәрежелі Қытай армиясының, теңіз күштерінің және әуе корпусының медалі. Соғыстан кейін Лоусон Оңтүстік Калифорнияда машина жасау шеберханасының иесі және басқарушысы болды, сондай-ақ Рейнольдс Металз компаниясы мен әскерилер арасында байланыс қызметін атқарды. 1992 жылдың 19 қаңтарында Калифорния штатының Чико қаласындағы үйінде дүние салды және Чико зиратындағы мавзолейге жерленді.

Құрметтер мен сыйлықтар

Форт-Беннингтегі Лоусон әскери әуеайлағы, Джорджия штаты, Тед У. Лоусонның құрметіне ішінара аталған. Алғашқыда ол тек Уолтер Р. Лоусонның (Тедпен туыс емес) есімімен аталған, ол Бірінші дүниежүзілік соғыста "Еңбегі үшін айрықша белгі" орденін алған Армиялық әуе корпусының ұшқышы болған. Бірнеше жыл өткен соң, Екінші дүниежүзілік соғыстағы Дулиттл шабуылынан кейін, Тед У. Лоусонның есімі әуеайлақтағы ескерткішке қосылды. Форд аралында орналасқан Тынық мұхиты авиация мұражайында Дулиттл рейді кезінде Тед Лоусонның ұшағымен бірдей боялған B-25 ұшағының үлгісі қойылған.