Кіріспе

Американдық заңгер (1879–1918)

Уэсли Ньюкомб Хохфельд (9 тамыз 1879 – 21 қазан 1918) – американдық заңгер. Ол «Құқықтық ережелерге қолданылатын негізгі құқықтық ұғымдар және басқа да заңдық эсселер» (1919) атты маңызды еңбектің авторы. Өмірінің қысқа кезеңінде ол заң саласында бірнеше мақала жариялады. Оның қайтысынан кейін «Негізгі құқықтық ұғымдар» еңбегінің негізі Йель заң журналында (1913 ж.) және (1917 ж.) алғаш жарияланған екі мақаладан құрастырылды. Бұл мақалалар көлемді жариялануға дайындалып, ішінара өңделген болатын. Өңдеу жұмысын аяқтау үшін редакциялық жұмыс жүргізілді, кітап Хохфельдтің қолжазбаларымен және тағы жеті эссесімен бірге жарық көрді. Бұл еңбек құқықтардың мәнін және бостандықтың салдарларын түсінуде маңызды үлес қосады. Хохфельдтің маңыздылығын еске алу үшін Йель университетінде оның атымен кафедра аталды. 2019 жылдан бері бұл кафедраны Гидеон Яффе басқарады, ал одан бұрын 2012 жылы зейнеткерлікке шыққан Жюль Коулман басқарған.

Мансап

Уэсли Ньюкомб Хоффельд 1879 жылы Калифорния штатының Окленд қаласында дүниеге келген. Ол 1901 жылы Берклидегі Калифорния университетін бірінші болып бітіріп, Phi Beta Kappa-ға сайланды. Содан кейін Гарвард заң мектебіне түсіп, онда Гарвард заң шолуының редакторы болды және 1904 жылы бітірді. Бітіргеннен кейін Калифорнияға оралған Хоффельд бір жыл бойы Сан-Францискодағы Моррисон, Коуп және Бробек заң фирмасында қызмет етті. Бұл фирма кейінірек екі ірі заң фирмасының – Morrison & Foerster (қазір де жұмыс істеп тұр) және Brobeck, Phleger & Harrison (2003 жылы таратылған) – алғашқы атасы болды. 1921 жылы Александр Моррисон қайтыс болғаннан кейін, Хоффельдтің ағасы Эдвард Моррисонның жесірі Мей Трейт Моррисоннан рұқсат алып, өзінің жаңа заң фирмасы үшін Моррисон есімін пайдаланды: Моррисон, Хоффельд, Фурстер, Шуман және Кларк. Хоффельд қысқа мерзімге сол кезде Гастингс заң колледжі деп аталған заң мектебінде оқытушы болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Клаус Спрекельстің мүлігін бөлу сияқты мәселелер бойынша Моррисон фирмасына кеңесші ретінде көмектесті. Хоффельд Йель және Стэнфордпен жасасқан келісімінде "құқықтар" және "ерекшеліктер" туралы өз идеяларын тапқырлықпен қолданды: бір оқу жылынан кейін ол Йельде тұрақты қызметке тағайындалуға "құқық" алды, ал Стэнфордқа қайта оралуға "ерекшелік" алды, ал Стэнфорд оған бір оқу жылынан кейін Стэнфордқа қайта оралу "құқығымен" бір жыл немесе одан да ұзақ мерзімге демалысқа шығуға "ерекшелік" беруге келісті. Олар оның ерекше идеяларын түсіне алмаса, емтиханды сүре алмай қаламыз деп қорқып жүрді. Ол 1918 жылғы 21 қазанда Калифорния штатының Аламеда қаласында 1918 жылғы тұмау пандемиясы кезінде ауыр инфекция салдарынан туындаған эндокардиттен қайтыс болды. "Йель заң журналы" оның естелігіне арналған арнайы нөмірді жариялады.

Хохфельд заңгерлік кафедра профессоры

Құқықтану – заң қағидалары мен заңның қолданылу жолдары арқылы құқықтық жүйелерді зерттейтін философия саласы. Хохфельдтің еңбегі – қарапайымдастыруға бағытталды; ол негізгі құқықтық ұғымдарды ажыратып, олардың арасындағы байланыстарды анықтаған өте нақты талдау жасады. Оның жұмысы кең заң принциптерін құрамдас элементтеріне жіктеуге арналған күрделі әдіс ұсынады. Құқықтық қатынастардың өзара байланысын көрсету арқылы, осы талдау саяси тұрғыдан туындайтын салдарларды аңғартады және нақты шешім қабылдау кезіндегі мәселелерді анықтайды. Хохфельд құқықтар жиынтығы (bundle of rights) тұжырымының бастаушысы деп есептеледі, бірақ Хохфельд өзі бұл терминді қолданған емес. Америка Заң Институтының меншік құқығы жөніндегі алғашқы баяндамашысы Гарри Бигелоу Хохфельдтің меншік құқығына қатысты көзқарасын "толыққанды сіңіріп, қабылдады" және оны меншік құқығын қайта қарастыру нысанында кең аудиторияға жеткізді.

Хоффельдтік талдау үлгілері

Хоффельд коррелятивті екі адамның арасындағы қарым-қатынас тұрғысынан анықтайды. "In rem құқық" теориясында адам мен заттың арасында тікелей байланыс бар. Бұл тұрғыдан алғанда, нақты құқықтар талап ету құқығынан немесе "in personam құқықтардан" ерекшеленеді, олар табиғатынан адамға қарсы қолданылуы керек, ең жақсы мысал – біреудің басқа біреуден ақша талап етуі. Хоффельд құқықтарды түсінудің бұл тәсілінің дұрыс емес екенін көрсетеді. Атап айтқанда, Хоффельд адамның бір затпен заңдық қатынасы болмайтынын дәлелдейді, себебі заңдық қатынас әрқашан екі адамның арасында орнатылады. Кез келген екі адам арасындағы заңдық қатынастар күрделі болғандықтан, оларды ең қарапайым формаларына бөлу тиімді. Заңдық құқықтар бір ғана Хоффельд қатынасына сәйкес келмейді, олар олардан құралады. Құқық басқа адамдармен Хоффельд қатынастарының жиынтығы ретінде анықталуы мүмкін. Хоффельд "in personam" ұғымын "paucital құқық" деп ауыстырады, ал "in rem құқықты" "multital құқықтардың" жиынтығымен немесе құрамымен ауыстырады. Адамның бір немесе бірнеше нақты адамдарға қатысты құқықтары paucital (немесе "in personam") болып табылады, ал адамның көптеген белгісіз адамдарға қатысты құқықтары multital (немесе "in rem") болып табылады. Шарттық құқық paucital (немесе "in personam") болып табылады, өйткені оны тек шарттың нақты тараптарына қарсы ғана қолдануға болады. Меншік құқығы multital (немесе "in rem") болып табылады, өйткені жер иесі өз жерінен белгілі бір адамдарды ғана емес, "барлық әлемді" шығарып тастауға құқылы. Жер иесінің көптеген құқықтары, мүмкіндіктері, өкілеттіктері және иммунитеттері бар; оның multital құқықтары көптеген paucital құқықтардан тұрады. Мысалы, меншік иесінің басқалар оның жеріне баспауға құқығы бар, бірақ мұндай құқық тек қоғамға қарсы емес, сонымен қатар қоғамдағы әр адамға қатысты көптеген жеке, бірақ әдетте бірдей paucital құқықтар бар. Хоффельд мұны "multital" құқық деп атайды. Сондай-ақ, еркіндіктің анықтамасын қарастырайық. Хоффельдтік талдау бойынша, еркіндік – міндеттің де, құқықтың да болмауы. B еркін, себебі оның әрекет етуден бас тартуға міндеті жоқ және A-ның оны әрекет етуге кедері келтіруге құқығы жоқ. Бұл B-нің A қалағандай әрекет етуге шешім қабылдауы мүмкін емес екенін білдірмейді, себебі осылай еркіндік көрінеді. Сондай-ақ, B-нің A-ға C-ге пайда әкелу үшін міндеттеме қабылдауы мүмкін емес екенін де жоққа шығармайды. Мұндай жағдайда C-нің құқығы болмайды және ол міндетті орындау үшін A-ға жүгінуге мәжбүр болады. Шындығында, еркіндік заңдық және моральдық тұрғыдан маңызды, өйткені тек еркіндік ғана адамның өз таңдауын бақылауға мүмкіндік береді. Егер бірдеңе осы таңдауға кедері келтірсе, табиғи реакция – наразылық білдіру және оны түзетуге тырысу. Құқық пен міндет арасындағы өзара байланыс екі адамның әрекет ету таңдауларын қалай шектеуін көрсетеді, ал сырттан бақылаушы A-ның құқығының мәнін зерттемей, заңдық және моральдық салдарларын түсіне алмайды. Сондықтан бұл қатынас сапалық жағынан ерекшеленеді. Еркіндікке кедері келтіру заңсыз деп есептеледі, егжей-тегжейлі дәлелдерді сұрамай. Дегенмен, A мен B арасындағы қарым-қатынастың моральдық тұрғыдан күмәнді екенін анықтау үшін B-нің не істеуі немесе істемеуі керек екенін көрсететін дәлелдерді бағалау қажет.