Кіріспе

Линьи – Қытайдың Шандун провинциясының оңтүстігіндегі префектура деңгейіндегі қала. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, Линьи Шандун провинциясындағы аумағы және халқы бойынша ең ірі префектура деңгейіндегі қала. Линьи шығысында Жжаочжуанмен, солтүстік-шығысында Вэйфанмен, солтүстігінде Цзыбомен, солтүстік-батысында Тайаньмен, батысында Цзининмен, оңтүстік-батысында Цзаочжуанмен және оңтүстігінде Цзянсу провинциясымен шектеседі. Қаланың аты Линьи (临沂) сөзбе-сөз "И өзеніне жақын" дегенді білдіреді. Линьи қаласы, ежелгі Ланья атымен, Ичжоу деп те аталады. Қала Шандунның төбелі Йименг таулы аймағы мен Ишу өзенінің аллювиалды жазығы арасындағы көшігу аймағында орналасқан, рельефі солтүстікте биік, оңтүстікте төмен. Үш негізгі тау жотасы – Ишань, Менгшань және Нишань солтүстікте орналасқан, орталық бөлігінде төбелер, ал оңтүстігінде жазықтар бар. И, Шу және Сурабая өзендері Йименг тауларынан басталып, Шығыс Қытай теңізіне құяды. Қалалық әкімшілік Ланшан ауданындағы Бейжің көшесі, 17-үйde орналасқан. Линьи – ұлттық өркениетті қалалардың үшінші тобына кіретін, Қытайдың үздік туристік қалаларының, Қытайдың бақ қалаларының, санитарлық қалаларының, қоршаған ортаны қорғаудың үлгілі қалаларының және ұлттық орман қалаларының бірі. Қала жақында "Ұлы Линьи, әдемі Линьи, жаңа Линьи" ұранымен И өзені бойындағы Нанфанға дейін кеңейді, қазір Бейченг жаңа аймағы деп аталады. Жаңа мектептер мен демалыс саябақтары да салынды. Бұл даму қалалық әкімшілікті көшіруді қамтитын бірқатар мемлекеттік жобалардың нәтижесінде жүзеге асты, бұл экономиканы сергітеді деп күтілуде. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 11 018 365 адамды құрады, ал 2022 жылғы халық санауы бойынша 10 993 100 адамды құрады, оның ішінде 3 651 868 адам Ланшан, Луочжуан және Хэдун аудандарынан, сондай-ақ Линьи ұлттық жоғары технологиялық аймағынан тұратын құрылыс аймағында тұрады.

Әкімшілік

Префектуралық деңгейдегі Линьи қаласы 12 аудандық деңгейдегі әкімшілік бөлімдерді басқарады, оның ішінде үш аудан және тоғыз аудан. Линьи үш ауданға және тоғыз ауданға бөлінеді, атап айтқанда: Ланьшань ауданы, Наньфан ауданы, Луочжуан ауданы, Инань ауданы, Танчэн ауданы, Ишуй ауданы, Ланьлин ауданы, Фэйсянь ауданы, Пинъи ауданы, Цюнань ауданы, Мэнъинь ауданы және Линьшу ауданы.

Тарих

Линьи қаласының 2400 жылдық тарихы бар. Бұл Чжугэ Лян және Ван Сичжи сияқты көптеген тарихи тұлғалардың туған жері. 1972 жылы осы жерде Сунь Цзының «Соғыс өнері» еңбегі, сондай-ақ бамбукқа жазылған басқа да классикалық шығармалар табылды. Сунь Цзының «Соғыс өнері» қазір Шандоң провинциялық мұражайында қойылған. 1668 жылдың 25 шілдесінде Линьидің солтүстік-шығысында шамамен 8,5 балдық жер сілкінісі болды. Бұл Шығыс Қытайдағы ең ірі тарихи жер сілкінісі және құрлықтағы ең ірі жер сілкіністерінің бірі саналады. Линьи қаласында бірде-бір үй тұрған күйінде қалмады, жер сілкінісінен кейін ашылған жарықтардан қара су ағып шықты деседі. 1938 жылдың көктемінде, Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде, қалада қытай және жапон әскерлері арасында қызу шайқастар болды. Жақын жердегі Тайэрцзюань шайқасындағы армияның жеңісіне шабыттанған азаматтар Линьиді батырлықпен қорғады, бірақ 1938 жылдың 19 сәуірінде жапондық әскерлер қала қабырғаларын бұзып кірді. Қорғаушылар келесі күні 49 шақырым қашықтықтағы даулы аймаққа шегінді.

Қазіргі заманғы даму

Линьи қаласының 2400 жылдық тарихы бар. Бұл Чжугэ Лян және Ван Сичжи сияқты көптеген тарихи тұлғалардың туған жері. 1972 жылы осы жерде алғаш рет Сунь Цзының «Соғыс өнері» еңбегі табылды, ол құрлықтағы ең ірі табылған нұсқалардың бірі. Линьиде ең бір үй де тұрған жоқ, жер сілкінісінен кейін жерде ашылған жарықтардан қара су ағып шықты деседі. 1949 жылғы қазанда Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін әкімшілік-территориялық бөлініс өзгертілді. 2005 жылы Линьи Қытайдың даулы отбасылық жоспарлау саясатын күштеуге байланысты адам құқықтарын бұзу ошағы ретінде халықаралық қауымдастықтың назарына ілікті. Қытай заңнамасына қайшы келетін зорлық-зомбылық және мәжбүрлеу туралы кең таралған айыптаулардан кейін, жергілікті адам құқықтарын қорғаушы Чэнь Гуанчэн жәбірленушілер атынан топтық сотқа шағым түсірді. Қытайдың жергілікті соттары бұл істі қараудан бас тартып, Чэнь Гуанчэнды мемлекеттік қарсылықты қоздыру айыбымен түрмеге қамады. Осы бұзушылықтардың ауырлығы мен кең ауқымына байланысты Линьи белсенділер тарапынан Қытайдың әйелдер құқығын бұзуын сынау үшін пайдаланылуда.

География

Линьи Шандун провинциясының оңтүстігінде, Рижао, Ланшан ауданындағы Рижао және Ляньюньган порттарынан көп алшақ емес жерде орналасқан. Қала G2 Бейжің-Шанхай тас жолымен және Еуразия құрлық көпірі бойында жатыр. Қалалық аймақ көбінесе жазық жерде, ал қала әкімшілік аумағының батысы мен солтүстік-батысындағы жер бедері көбірек тіктеп орналасқан.

Климат

Линьиде муссондық климат басым, жазда жауын-шашын көп, қыстары суық және құрғақ, ал жаздары ыстық және ылғалды болады. Кёппен климат жіктелімі бойынша, ол ылғалды субтропикалық аймақтан (Cwa) ылғалды континенттік аймаққа (Dwa) өту аймағында, бірақ көбінесе субтропикалық аймаққа жатады. Жылдық жауын-шашынның жартысынан астамы шілде және тамыз айларында жауады, ал мұз түспейтін кезең 200 күннен артық.

Экономика

Линьи экономикасы көтерме сауда нарықтарына негізделген. Линьи көтерме сауда қаласы Қытайдағы өз санатында 3-орында тұр, оның жылдық сауда көлемі 40 миллиард юань (~ 5 миллиард АҚШ доллары). Линьи префектурасында 1500-ден астам мамандандырылған ауыл, 80-нен астам мамандандырылған қала және 800-ге жуық өнеркәсіптік ауыл шаруашылығы кәсіпорны дамыған. 2014 жылы префектураның ЖІӨ 369 миллиард юаньды құрады. Басты өнеркәсіптік өнімдер: тоқыма, азық-түлік, машина жасау, электроника, химия, құрылыс материалдары, көмір, дәрі-дәрмек, алтын және фарфор. Машина жасау өнімдері Еуропа, Америка және Оңтүстік-Шығыс Азияға экспортталады. Линьи префектурасының жылдық өндіріс қуаты үш миллион тонна күрделі тыңайтқыштарды құрайды. Қалаға Линьи Циян әуежайы қызмет көрсетеді.

Демография

2020 жылғы жетінші ұлттық санақ бойынша қаланың тұрғындарының саны 11,018,400 адамды құрады, бұл провинция халқының 10,85% -ын білдіріп, провинция бойынша бірінші орынға ие болды. Халықтың жыныс қатынасы 104,66%, ал 65 және одан жоғары жастағы азаматтардың үлесі 14,12% болды. Алтыншы ұлттық санақпен салыстырғанда, соңғы он жылда 979 мың адамға өсім болды, бұл 9,75% құрайды, ал орташа жылдық өсім 0,93% шамасында. Бұл көрсеткіш бүкіл провинция және бүкіл елдегіден сәйкесінше 0,4 және 0,35 пайыздық тармаққа жоғары. Қалада 3,9 миллион отбасылық шаруашылық және 10,666 миллион адам тұрады. Қалалық аудандардағы тұрғындар саны 3,652 миллион адамды құрады, бұл қаланың тұрғындарының жалпы санының 33,14% -ын білдіреді, бұл 2010 жылғы көрсеткіштен 5,8 пайыздық тармаққа артық. Ал тоғыз аудандағы тұрғындар саны 7,366 миллион адамды құрады, бұл қаланың тұрғындарының 66,86% -ын құрайды. Еркектердің саны 5,634 миллион адам, яғни 51,14% -ын құрайды; әйелдердің саны 5,384 миллион адам, яғни 48,86% -ын құрайды. Халықтың жыныс қатынасы 104,66 адамды құрады, бұл бүкіл елдегіден 0,41 пайыздық тармаққа төмен, ал 2010 жылмен салыстырғанда 1,28 пайыздық тармаққа жоғары. 2,585 миллион адам, немесе 23,46% 0-14 жас аралығында; 6,27 миллион адам, немесе 56,91% 15-59 жас аралығында; ал 2,163 миллион адам, немесе 19,63% 60 және одан жоғары жастағылар, оның ішінде 1,555 миллион адам, немесе 14,6% 65 және одан жоғары жастағылар. 65 және одан жоғары жастағы халықтың саны 1,555 миллион адамды құрады, бұл жалпы халықтың 14,12% -ын білдіреді. 2010 жылмен салыстырғанда 0-14 жастағы халықтың үлесі 5,33 пайыздық тармаққа өсті, бұл ұлттық және провинциялық орташа көрсеткіштерден сәйкесінше 5,51 және 4,68 пайыздық тармаққа жоғары, ал 15-59 жастағы халықтың үлесі 10,61 пайыздық тармаққа төмендеді.

Этностық топтар

Линьиде 53 этностық топ бар, олардың басым бөлігі хань тайлылар, 10 608 800 адамды құрайды, бұл тұрғындардың 99,45% -ы; 52 этностық азшылық, 58 300 адамды құрайды, бұл тұрғындардың 0,55% -ы, олардың ішінде Хуэй этносы ең көп, 46 800 адамды құрайды, бұл тұрғындардың 0,44% -ы, ал қалған этностық азшылықтар 11 500 адамды құрайды, бұл тұрғындардың 0,11% -ы.

Медициналық көмек

2022 жылға қарай Линьи қаласында тағы 5 танымал аурухана бар. Линьи халық ауруханасы (Линьи бірінші халық ауруханасы): Бұрын Америка шіркеу ауруханасы деп аталған, ол 1891 жылы құрылған. Бұл Шандоң провинциясындағы алғашқы үш провинциялық деңгейдегі аймақтық медициналық орталықтың бірі, сондай-ақ Шандоң университетінің бесінші клиникалық ауруханасы, Сючжоу медициналық университетінің клиникалық ауруханасы, Ұлттық докторантурадан кейінгі зерттеу станциясы, резиденттерді даярлаудың ұлттық стандартталған базасы, ұлттық инсульт алдын алу және емдеудің озық базасы және клиникалық фармацевттерді даярлаудың ұлттық базасы. Линьи қалалық дәстүрлі қытай медицинасы ауруханасы: Шандоң провинциясы, Линьи қаласы, Ланшан ауданы, Жифанг көшесі, 211-үй мекенжайында орналасқан. Линьи қалалық дәстүрлі қытай медицинасы ауруханасы (TCMH) 1976 жылы құрылған, 78 акр жерді алып жатыр, жалпы құрылыс алаңы 133 000 шаршы метрді құрайды. Бұл медициналық көмек, шұғыл көмек, оңалту, ғылыми зерттеу, оқыту және техникалық басшылықты біріктіретін үшінші деңгейлі қытай дәстүрлі медицинасы ауруханасы. Линьи ана мен бала денсаулығы орталығы: Бұрын Линьи балалар ауруханасы деп аталған, ол 1986 жылы құрылған. Линьи екінші халық ауруханасы: Линьи Ишуй орталық ауруханасы 1945 жылдың ақпанында құрылған, Линьи қаласының муниципалды мекемесі. Линьи қатерлі ісіктер ауруханасы: Бұрын Линьи аймақтық халық ауруханасының онкология бөлімшесі болған, ол 1972 жылы Линьи аймақтық қатерлі ісіктер институты ретінде жекеленді.

Мәдениет орындары

Линьи қаласының басты орталығы – Халық алаңы (Ренмин Гуанчан). Ол 1990 жылдардың басында ескі әскери казарманың орнында салынған. Шамамен шығыстан батысқа дейін, солтүстіктен оңтүстікке дейін созылған. Астында сауда орталығы мен ойын-сауық кешендері орналасқан. Қала орталығынан солтүстікке қарай Ван Шижиге арналған саябақ, Ван Шижидің бұрынғы резиденциясы орналасқан. Ван Шижидің бұрынғы резиденциясы – ұлы каллиграф Ван Шижидің туған жері. Шамалы кіру ақысымен туристер жағымды серуендеп, қытай каллиграфиясын танып білуге мүмкіндік алады. Линьи қаласының орталығында соғысқан мемлекеттер кезеңінен қалған бамбук жолақтарының түпнұсқаларын сақтайтын мұражай бар. Шандоң провинциясының Ланьшань ауданындағы шағын саябақтардың бірі – Ланья бағы, Linxi 11-ші көшесі мен Blossom River South көшесінің қиылысындағы Оңтүстік көшесінің шығыс жағында орналасқан, ауданы шамамен 957 шаршы метрді құрайды. Линьи су ырғағы Ланья – 2022 жылдың қыркүйегінде аяқталған су ойын-сауық орталығы. Оның ауданы 20 000 шаршы футтан асады. Линьидің Жаңа Ланья түнгі қаласы – 2022 жылға қарай Линьи маңында салынатын сауда және мәдени көше. Ішінде өнерлері мен көне ғимараттары бар, осы жердің әр бөлігі Линьи қаласының айрықша белгісі болып табылады.