Лингвистикада мәжбүрлеу – сөз тіркесіндегі мағыналық қателіктерді түзеу процесі. Семантикалық үйлесімсіздіктерді жою, лексикалық мағынаны өзгерту туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тіл білімінде мәжбүрлеу – селектордың және таңдалған элементтің семантикалық қасиеттері арасындағы қақтығыстан туындайтын қайта интерпретация процесіне қолданылатын термин. Каталина Рамирес түсіндіргендей, бұл құбылыс мәжбүрлеу деп аталады, себебі бұл процесс сөз тіркесінің мағыналық аспектілерінде сәйкессіздік болғанда мағынаны лексикалық тіркеске күштеп енгізеді. Бұл терминді семантикалық әдебиетте алғаш рет 1988 жылы Марк Моенс және Марк Стидман қолданды, олар оны «программалау тілдеріндегі типтік мәжбүрлеумен шамалы ұқсастығы бар» деп санады. Пюстеевский (1995:111) генеративтік лексиконның (лексикалық семантикаға формалды композициялық тәсіл) жазбаша шеңберінде мәжбүрлеуді «функция күтетін типке аргументті түрлендіретін семантикалық операция ретінде анықтайды, әйтпесе типтік қатеге әкеледі». Пюстеевскийдің шеңбері бойынша мәжбүрлеу – комплементтік мәжбүрлеу және аспектілік мәжбүрлеуді қамтиды. Комплементтік мәжбүрлеу лексикалық элементтер арасындағы семантикалық мағынаның қақтығысын білдіреді, ал аспектілік мәжбүрлеу лексикалық элементтер арасындағы уақыттық қақтығысты білдіреді. Комплементтік мәжбүрлеудің кең таралған мысалы – «Мен кітапты бастадым» сөйлемі. «Мен бастадым» тіркесі оқиғаны білдіретін келесі комплементті талап ететін селектор болып есептеледі, бірақ «кітап» – оқиға емес, есімдік сөз тіркесі. Сөйтіп, мәжбүрлеудің нәтижесінде «Мен бастадым» «кітапты» қарапайым есімдік сөз тіркесінен сол есімді қамтитын оқиғаға айналдырады, осылайша сөйлем (көбінесе) «Мен кітапты оқуға кірістім» немесе «Мен кітапты жазуға кірістім» деп түсіндіріледі. Мәжбүрлеу – лингвистика саласында, әсіресе семантика және құрылымдық грамматикада кеңінен талқыланатын тақырып. Ол когнитивтік лингвистикада да зерттеледі. Мысалы, Яо Ин Лайдың 2017 жылғы мәжбүрлеудің психикалық өңдеуге тигізетін әсері жөніндегі зерттеуін қарастырайық. Нәтижелер көрсеткендей, аспектілік сөздерді қамтитын тіркестерді (мысалы, «start») түсіну үшін психологиялық сөздерді қамтитын тіркестерге (мысалы, «enjoy» және «love») қарағанда ұзақ оқу қажет болды. Қазіргі уақытта лингвистикада мәжбүрлеуге қатысты дұрыс тәсіл туралы пікірталас жүріп жатыр, оның ішінде жүйелік мәжбүрлеу мен тіл қолданушының мәжбүрлеуі, сондай-ақ семантикалық және прагматикалық перспективалар талқыланып жатыр.
In linguistics, coercion is a term applied to a process of reinterpretation triggered by a mismatch between the semantic properties of a selector and the semantic properties of the selected element. As Catalina Ramírez explains it, this phenomenon is called coercion because the process forces meaning into a lexical phrase where there is otherwise a discrepancy of the semantic aspects of the phrase. The term was first used in the semantic literature in 1988 by Marc Moens and Mark Steedman, who adopted it due to its "loose analogy with type coercion in programming languages.” In his written framework of the generative lexicon (a formal compositional approach to lexical semantics), Pustejovsky (1995:111) defines coercion as "a semantic operation that converts an argument to the type which is expected by a function, where it would otherwise result in a type error." Coercion in the Pustejovsky framework refers to both complement coercion and aspectual coercion. Complement coercion involves a mismatch of semantic meaning between lexical items, while aspectual coercion involves a mismatch of temporality between lexical items. A commonly used example of complement coercion is the sentence "I began the book.” The phrase "I began" is assumed to be a selector which requires the following complement to denote an event, but "the book" denotes a noun phrase, not an event. So, as a result of coercion, "I began" forces “the book" from a simple noun phrase to an event involving that noun, causing the sentence to be interpreted to mean (most likely) "I began to read the book" or "I began to write the book." Coercion is a well discussed topic in the field of linguistics, especially in semantics and construction grammar. It is also explored in cognitive linguistics. An example is Yao Ying Lai’s 2017 study on the effects of coercion on mental processing; results showed that phrases involving aspectual words (such as “start”) required longer reading times to understand than did phrases with psychological words (such as “enjoy” and “love”). Currently, there is debate surrounding the proper approach to coercion in linguistics, including systemic coercion versus language user coercion and a semantic perspective versus pragmatic perspective, among others.