Кіріспе
Бразилиялық әнші-күйші Тим Майя (туған Себастьяно Родригес Майя; 28 қыркүйек 1942 – 15 наурыз 1998) – бразилиялық музыкант, әнші-күйші және кәсіпкер. Ол өзінің ерекше, ирониялық, ашық және қызық музыкалық стилімен танымал болды. Майя жанрлардың кең ауқымында бразилиялық музыкаға үлес қосты, оның ішінде соул, фанк, диско, джаз, рок-н-ролл, ритм-н-блюз, романтикалық балладалар, самба, босса-нова, баиао және бразилиялық халық музыкасы (MPB). Ол бразилиялық музыка сахнасына соул стилін әкелді. Хорхе Бенмен бірге Майя самбалансоны қалыптастырды, ол самба, соул, фанк және рок-н-роллдың үйлесімі болды. Ол бразилиялық музыканың ең ірі тұлғаларының бірі ретінде танылады. Тим Майя көптеген альбомдар жазды және ұзақ мансабында көптеген гастрольдерге шықты. 1998 жылы қайтыс болғаннан кейін оның музыкалық мұрасы әлі де танымал. Оның мансабына арналған театрлық ретроспектива, танымал "Vale Tudo" мюзиклі, алғаш рет 2012 жылы Рио-де-Жанейрода қойылды.
Tim Maia (, born Sebastião Rodrigues Maia; September 28, 1942 – March 15, 1998) was a Brazilian musician, songwriter, and businessman known for his iconoclastic, ironic, outspoken, and humorous musical style. Maia contributed to Brazilian music within a wide variety of musical genres, including soul, funk, disco, jazz, rock and roll, rhythm and blues, romantic ballads, samba, bossa nova, baião and música popular brasileira (MPB). He introduced the soul style on the Brazilian musical scene. Along with Jorge Ben, Maia pioneered sambalanço, combining samba, soul, funk and rock and roll. He is recognized as one of the biggest icons in Brazilian music. Tim Maia recorded numerous albums and toured extensively in a long career. After his death in 1998, his recorded oeuvre has shown enduring popularity. A theatrical retrospective of his career, the popular musical Vale Tudo, was first staged in Rio de Janeiro in 2012.
1950 жылдар
Майя 1942 жылғы 28 қыркүйекте Рио-де-Жанейро қаласының солтүстік жақ сыртындағы Тижука ауданында дүниеге келді. Ол бала кезінен ән жазуды бастады, отызыншы баласы еді. Сол кезде "Tião Maia" деп аталған ол алғашқы әндерін сегіз жасында жазды. Он төрт жасында барабаншы болып, бір жыл бойы жұмыс істеген Os Tijucanos do Ritmo тобын құрды. Ол гитара сабақтарын алды және Тижукадағы басқа балаларға сабақ берді. Достары, Матосо бандасының мүшелері Эрасмо Эстевес пен Роберто Карлосқа сабақ берді. Олар рок-н-роллдың алғашқы үлгілерін тыңдағанды ұнататын. Майя мен Бен екеуі де Ронни Селфтің "Bop A Lena" рок-н-ролл әнін құлшыныспен айтқандары үшін "Бабулина" деп аталды. 1959 жылы Майя АҚШ-қа оқуға барып, бес жыл тұрды. Ол The Ideals вокалдық гармониялық ансамбліне қосылды және "New Love" әнінің мәтінін жазды, ол Мильтон Банананың қосымша перкуссиясымен демо ретінде жазылды. (Майя да 1973 жылы осы әнді жеке орындады). 1969 жылдан кейін, "These Are the Songs" әнін шығарғаннан кейін, ол Elis Regina-мен бірге келесі жылы осы әнді қайта жазды. Сол жылы Майя Polydor/Philips компаниясымен келісімшартқа отырып, "Primavera" атты табысты синглді жазды.
1970 жылдар
1970-ші жылдары Майя американдық соул мен бразилиялық музыканың самба мен байо элементтерімен үйлесімділігін насихаттап, альбомдар жазып, концерттер өткізе бастады. Бұл қозғалыс біртіндеп Рио-де-Жанейроның солтүстік жағындағы жұмысшы табының тұратын аудандарына таралып, 1976 жылы қара харекетімен бірге күшейді. 1970 жылы Майя өзінің алғашқы толық альбомын – «Tim Maia» жазды. Оған «Azul da Cor do Mar», «Coroné Antônio Bento» және «Primavera» сияқты классикалық туындылары енді, және Рио-де-Жанейрода 24 апта бойы хит-парадтардың көшбасшысы болды. Оның алғашқы төрт альбомының барлығы бір атпен шықты. Келесі жылы «Tim Maia» альбомында «Não Quero Dinheiro (Só Quero Amar)» және «Preciso Aprender a Ser Só» сияқты тағы да бірнеше хиттер орын алды. 1973 жылы шыққан төртінші альбомына «Réu Confesso» және «Gostava Tanto de Você» әндері енді. Музыкалық баспагерлердің гонорарды қалай бөліп бергеніне наразы болған Майя өзінің «Seroma» атты жеке компаниясын ашты (оның бірінші, орта және соңғы есімдерінің бас әріптерінен құралған), осылайша табыстың үлкен бөлігін өзіне қалдыруды көздеді. Төртінші альбомынан кейін Майя «Polydor» компаниясынан «RCA Victor» компаниясына ауысты, ол оған қос альбом жазуға мүмкіндік берді. Майя композитор досы Тиберио Гаспардан әндердің мәтінін жазуға көмек сұрағанда, аспаптық бөлімдер дайын болды. Оның үйінде Майя Рационалды мәдениет культі туралы «Universo em Desencanto» («Көңілсіздікке толы әлем») кітабын тапты. Майя осы культке мүше болып, есірткі мен қызыл еттен бас тартып, кітаптағы білім туралы әндердің мәтінін жазуға бел буды. «RCA» компаниясы «Tim Maia Racional, Vols. 1 & 2» альбомдарын жаңадан табылған рухани мазмұны үшін қабылдамады, бірақ Майя олардан басты таспаларды сатып алып, «Seroma Discos» лейблі арқылы альбомдарды тәуелсіз түрде шығарды, ол табысын культпен бөлісетін болды. Алғашқы «Que Beleza (Imunização Racional)» әні эфирде ойналғанмен, сол кезде бұл жазбалар жеткіліксіз таратылуы және рухани мазмұнының радиостанциялар мен Майяның жанкүйерлерін жақындатпауы себепті жақсы қабылдана алмады. Нәтижесінде, әртіс тек Рационалды мәдениет ұйымдастырған шараларда ғана өнер көрсете алды. 1975 жылы Майя культтан шаршап, сатылмаған пластинкаларды жойып, еркін өмір салтына оралды. «Racional» альбомдары қазір классика ретінде танылып, 2005 жылы қайта жарық көрді. 1976 жылы қайта оралғанда Майя «Polygram» компаниясымен келісімшарт жасасты және «Tim Maia» атты альбомды жазды, оған «Rodésia» (родезиялық Буш соғысынан шабыттанған) хиті енді, сонымен қатар ағылшын тілінде жеке альбом шығарды. 1977 жылы Майя «Som Livre» компаниясымен келісімшарт жасасты, онда ол «Verão Carioca» альбомын жазды. 1978 жылы Майя «Warner Bros. Records» компаниясымен келісімшарт жасады және «Tim Maia Disco Club» альбомында дәуірдің диско-дыбысын пайдаланды, одан «Sossego» және «Acenda o Farol» хиттері туды. 1979 жылы Майя «EMI Odeon» үшін «Reencontro» альбомын жазды, бірақ лейблдің жоспарланған жарнамалық шығындары жазуға кеткен ақшамен бірдей болғанына наразылық білдірді. Майя маркетингтік атқарушымен жанжалдасты, ал жауап ретінде «EMI» президенті Майяны жұмыстан босатып, альбомды жарнамасыз және төмен сатылыммен шығарды.
1980 және 1990 жылдар
1980 жылы Майя «Polygram» компаниясы үшін тағы бір, өзімен аттас альбом жазды. Келесі жылы Бразилиядағы ірі жазба компанияларының бәрімен байланыс үзіліп, Майя «Seroma» арқылы «Nuvens» альбомын шығарды, бірақ тиімсіз тарату салдарынан ол сәтсіз болды. Болашақ альбомдарына қаржы жинау үшін Майя «Fevers», «Edu Lobo» және «Chico Buarque», «Ivan Lins» және «Sandra de Sá» әндерінде қонақ ретінде қатысты. «Sá»-мен бірлескен жұмысы «Vale Tudo» әні кейін Майяның жеке хитке айналды. 1983 жылы ол «O Descobridor dos Sete Mares» және «Me Dê Motivo» әндерімен «O Descobridor dos Sete Mares» (Polygram) альбомында танымал болды. 1980-ші жылдардағы оның мансабындағы тағы бір маңызды кезең – «Tim Maia» (1986) альбомы, оның ішінде «Do Leme ao Pontal (Tomo Guaraná, Suco de Caju, Goiabada Para Sobremesa)» хиті бар еді. 1990 жылы Майя «Caetano Veloso» әндер жинағын көріп, редактор «Almir Chediak»-тан өзінің туындылары үшін де сондай жинақ жасауды сұрады. «Chediak» босса-нова классикасынан тұратын мұндай альбомды дайындап жатқан еді, және Майя оның көшірмесін сұрады, бұл оны босса-нова әндерін кавердеуден тұратын «Tim Maia Interpreta Clássicos da Bossa Nova» альбомын өзіндік күшпен шығаруға шабыстады. Бұқаралық ақпарат құралдарында ұзақ уақыт көрінбегеннен кейін, 1991 жылы «Jorge Ben Jor»-дың «W/Brasil» бағдарламасында есімдері айтылғаннан кейін ол қайтадан танымал болды. Сол кезеңде Майя телеарнада көрсетілген жарнама үшін «Lulu Santos»-тың «Como uma Onda» әнін қайта жазып, тағы бір хитке ие болды. Ал «Santos» өзі Майяның «Descobridor dos Sete Mares» әнін жазды. Сонымен қатар, ол ірі жазба компанияларынан бас тартып, келесі альбомдарын «Vitória Régia» арқылы шығарды, олардың ішінде «What a Wonderful World» (1997) – американдық поп/соул классикасы, және әйгілі вокалдық топпен бірлескен «Amigos do Rei/Tim Maia e Os Cariocas» альбомдары бар еді. Семіздікпен және денсаулығы нашар болған Майя 1998 жылдың 8 наурызында Нитерой қалалық театрында өнер көрсетіп жатқанда ауырып қалды. Ол ауруханаға жатқызылып, 15 наурызда сағат 13:03-те (Бразилия уақыты бойынша сағат 16:03-те) қайтыс болды.
Жеке өмір
Майя 1959-1964 жылдары Америка Құрама Штаттарында өмір сүрді. Ол алғаш рет Тарритаун қаласында, Нью-Йорк штатында, әкесінің клиентінің танысының отбасында тұрды. Ол ағылшын тілін үйреніп, сол кезде АҚШ-та бразилиялықтардың аз болғандықтан португал тілін көп қолданбады. 1961 жылы Майя Нью-Йорк қаласына көшті, ал 1963 жылдың соңында үш досымен бірге АҚШ-тың оңтүстігіне саяхаттауды шешті. Флоридаға жеткенше тоғыз штатты аралап, саяхатты қаржыландыру үшін ұрланған көлікпен және ұсақ-көлкі ұрлықтар жасады (оны бес рет тұтқындады). Дейтона Бичте Майя марихуана иелігі үшін соңғы рет қамауға алынды, бұл оның Бразилияға депортациялануына әкелді. Оның үш ұлы болды. Біріншісі – Хосе Карлос да Силва Ногейра (1966 ж.т.). Майя Ногейрамен 15 жасқа келгенде ғана танысты. Майя Ногейраны заңды түрде ұлы ретінде таныған жоқ, бірақ олардың жақсы қарым-қатынаста болғандары айтылады. Майяның қарындасы, ол Ногейра туралы білгеннен кейін, балаға өзінің бірінші үйінде тұруға рұқсат беріп, қаржылай көмек көрсеткенін мәлімдеді. Ногейра 2002 жылы Рио-де-Жанейродағы Барра-да-Тижукада Майяның қайтысынан төрт жыл өткен соң атып өлтірілді. Майяның Мария де Жесус "Гейза" Гомес да Силва деген серігі болды. Бір уақыт бірге тұрғаннан кейін олар ажырасып кетті. Кейін татуласқанда, ол ұл балаға жүкті болды, бірақ баланың әкесі оны өзінің баласы деп мойындаудан бас тартты. Содан кейін Майя баланың асырап алды, ол Марсио Леонардо "Лео" Майя (1974 ж.т.) есімді болды. Кейін Майя мен Гейза үйленіп, тағы бір ұл, Кармело "Телмо" Майя (1975 ж.т.) дүниеге келді. Лео 12 жасқа келгенде Тим Майя мен Гейза ажырасты. Тим Майя 1997 жылдың қазан айында Бразилия Социалистік партиясына (Partido Socialista Brasileiro – PSB) қосылды. Ол 1998 жылғы жалпы сайлауда Рио-де-Жанейродан Федералды Сенатқа сайлану үшін партияға қосылған деген қауесет тарады, бірақ ол осыған дейін қайтыс болды. Шындығында, Майя концерттерге жиі кешігіп келіп, кейде оларды мүлдем өткізіп жіберетін. Ол сондай-ақ концерттердегі дыбыс сапасынан жиі шағымданатын. Оның көптеген концерттерін өткізіп жіберуіне себеп – ол "триатлон" деп атаған нәрсесі болды, ол концертке барар алдында виски, кокаин және марихуананы тұтынудан тұратын. Өмірінің соңында Тим Майя көптеген денсаулық проблемаларымен күресті, олардың ішінде қант диабеті, жедел гипертония, семіздік және өкпе эмболиясы болды. 1996 жылы ол Фурнье гангренасын жедел операция арқылы емдеді.
Мұрасы мен құрмет
Өлгеннен кейін Майяға бразилиялық популярлық музыканың көптеген әртістері құрмет көрсетті; 1999 және 2000 жылдары өткен екі әсем еске алу шарасы CD және DVD форматтарында жарық көрді. Майяның жақын досы Нельсон Мотта 2011 жылы "Vale Tudo – O Som e a Fúria de Tim Maia" атты өмірбаянын жариялады. – олардың музыкалық ретроспективасы "Tim Maia: Vale Tudo" 2012 жылы Рио-де-Жанейрода сәтті театрлық қойылымдарды бастады. Кітап негізінде түсірілген "Tim Maia" фильмі 2014 жылы шықты. 2004 жылы Som Livre "Soul Tim: Duetos" атты өлімнен кейінгі дуэттер альбомын шығарды. Майяның толық дискографиясы, соның ішінде бұрын жарияланбаған "Tim Maia Racional" альбомының үшінші томы, 2011 жылы Editora Abril баспасынан қайта шығарылды. 2012 жылдың қазан айында американдық Luaka Bop лейблі "Nobody Can Live Forever" атты Майяның әндер жинағын шығарды. 2007 жылы TV Globo Майя туралы "Por Toda a Minha Vida" атты арнайы бағдарлама түсірді, ал 2009 жылы Globo телеканалының "Som Brasil" шоуында Майяның әндері орындалды, оларды оның ұлы Лео және Сеу Хорхе сияқты басқа да әртістер орындады. 2012 жылы TV Cultura (Сан-Паулудың мемлекеттік телеарнасы) "Ensaio" музыкалық бағдарламасын шығарды. Өлгеннен кейін "Yo Te Amo" атты жаңа альбом цифрлық платформаларда жарық көрді, ол музыканттың испан тілінде орындалған хиттерін қамтиды және 1970 жылы жазылған түпнұсқа жазбасынан 51 жыл өткен соң ұсынылды.