Варангер аймағы: Норвегияның Финнмарк округіндегі туралқы аймақ, Баренц теңізімен шектеседі. Вадсё, Ботсфьорд, Берлёвог қалалары орналасқан. Географиясы және муниципалитеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Финмарк округіндегі түбек, Норвегия.
Peninsula in Finnmark county, Norway
Варангер түбегі (Varangerhalvøya; ; ) – Норвегияның Финмарк округіндегі түбек. Ол Норвегияның соңғы солтүстік-шығыс бөлігінде, Баренц теңізінің жағалауында орналасқан. Түбектің батысында Танафьорден, оңтүстігінде Варангерфьорден, солтүстігінде және шығысында Баренц теңізі жатыр. Вадсё, Ботсфьорд, Берлёвог, Вардё, Тана және Нессеби муниципалитеттері осы түбекті бөліседі. Нессеби және Тана муниципалитеттерінің бір бөлігі ғана түбекке кіреді, ал қалған бөлігі толығымен түбекте орналасқан. Түбектің көп бөлігінің жер бедері Оңтүстік Норвегияның таулы аймақтарында кездесетіндей палеогендік беткейге ұқсас. Түбектегі палеогендік беткей 200 мен 600 метр теңіз деңгейінен биіктіктегі толқынды жазықтан тұрады. Толқынды жазықтың жоғары бөліктері эрозияға төзімді кварцит сияқты тау жыныстарынан құралған. Төменгі бөліктері әлсіз тау жыныстарынан – тақтатас және сазды тастардан тұрады. Ортаңғы деңгейлерде құмтас жиі кездеседі. Варангер түбегіндегі палеогендік беткейдің кейбір бөліктері – Венд дәуірінің (Соңғы неопротерозой) шөгінді жыныстарының астында жатқан, қайта ашылған тектоникалық қабаттар болып табылады. Палеогендік беткей ортаңғы плиоцен дәуірінен бері 200-250 метрге дейін көтерілген болуы мүмкін. Түбек бойынша төртінші дәуірдің перигляциалдық процестерінен пайда болған жер бедері жиі кездеседі. Ең көп таралғандары – тас шашыраңқы далалары және солифлюкциялық тілімдері. Тас шашыраңқы далалары түбектің солтүстік жартысында, негізінен жазық аймақта кеңінен таралған. Кейбір жерлерде көпбұрышты жерлер кездеседі, бірақ қазіргі заманғы мұз клиндері табылмаған. Екі ежелгі жарық жүйесі түбектің геологиясын үш топқа бөледі, мұнда түбектің солтүстік-шығыс жағы (Солтүстік Варангер аймағы) Trollfjord-Komagelva қисық жарығы арқылы оңтүстік-батыстан бөлінеді, ал оңтүстік-батыс жағы Скандинавиялық Каледонидтердің Балтық қалқанына итерілуі арқылы шамамен солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа дейін бөлінеді. Тұрақты көміртегі изотоптарының қатынасын зерттеу арқылы Båtsfjord формациясының Annijokka мүшесін әлемдегі басқа неопротерозойлық шөгінділермен салыстыруға мүмкіндік болды, бұл оның шамамен 811 миллион жыл бұрын, Bitter Springs көміртегі изотоптық экскуссиясы кезінде қалыптасқанын көрсетеді.
The Varanger Peninsula (Varangerhalvøya; ; ) is a peninsula in Finnmark county, Norway. It is located in the northeasternmost part of Norway, along the Barents Sea. The peninsula has the Tanafjorden to the west, the Varangerfjorden to the south, and the Barents Sea to the north and east. The municipalities of Vadsø, Båtsfjord, Berlevåg, Vardø, Tana, and Nesseby share the peninsula. Nesseby and Tana are only partially on the peninsula, with the rest being entirely on the peninsula. Much of the relief of the peninsula is a paleic surface similar to the one found in the highlands of southern Norway. In the peninsula the paleic surface is made up of an undulating plateau between the altitudes of 200 and 600 m. a. s. l. The higher parts of the undulating plateau are made up by erosion resistant rocks like quartzite. The lower parts are made up by weak rocks like shale and mudstone. At intermediate levels sandstone is common. Some parts of the paleic surface in Varanger Peninsula are a re exposed unconformity that underlie sedimentary rock of Vendian (Late Neoproterozoic) age. The paleic surface might have been uplifted as much as 200–250 meters since middle Pliocene times. Landforms resulting from Quaternary periglaciation are recurrent across the peninsula. Among the most common are block fields and solifluction lobes. Blockfields are most extensive on the northern half of the peninsula, chiefly in the plateau area. Polygonal ground is found in some places, but there are no known modern ice wedges. Two ancient fault systems divide the geology of the peninsula into three groups, where the NE side of the peninsula (North Varanger region) is separated from the SW by the Trollfjord Komagelva strike slip fault, and the SW side is divided approximately NNE SSW by thrusting of the Scandinavian Caledonides over the Baltic Shield. Stable carbon isotope ratio chemostratigraphy has been used to correlate the Annijokka Member of the Båtsfjord Formation with other Neoproterozoic successions around the world, suggesting it was deposited approximately 811 million years ago, during the Bitter Springs carbon isotope excursion.
Климат
Жарты аралдың бір бөлігі, Вардо қаласын қоса (қала жарты аралдың жағалауынан ғимарат аралда орналасқан), бұрын арктикалық тундра климатына ие болған, бірақ 1991-2020 жылдарға жаңартылған климат нормалары бойынша бұл жағдай көбінесе өзгерді. Дегенмен, жарты аралдың көп бөлігі биік орналасқандықтан альпілік тундра болып табылады. Оңтүстік жағалауда, Вадсё қаласын қоса, қайың ағаштарының өсуі үшін жеткілікті жазғы жылу бар.
A part of the peninsula, including the town of Vardø (located on an island just off the coast of the peninsula), earlier had an Arctic tundra climate but with the updated 1991 2020 climate normals, this is mostly gone. However, much of the peninsula is at some altitude and are alpine tundra. On the south coast, including the town of Vadsø, there is sufficient summer heat for birch trees to grow.
Фауна
Арктикалық түлкілер кездеседі, және 2023 жылы 79 балапаны тіркелді. Норвегияның табиғатты басқару дирекциясы жарым аралда Норвегия құрлығында жоғары деңгейде қорғауға алынған арктикалық түлкіні қайта қоныстандыру және қорғау жобасын жүзеге асырып жатыр. Жануарларды табиғатқа жіберумен қатар, ірі әрі күшті қызыл түлкілердің де аулауы жүргізілуде. Жарым аралдың жағалауында көптеген теңіз құстары мекендейді; кейбір арктикалық құстар қыстау үшін жарым аралдың жағалауына келеді.
Arctic fox exist, and 79 cubs were registered in 2023. The Norwegian Directorate for Nature Management has a project on the peninsula for the reintroduction and protection of the Arctic fox, which is critically endangered on the Norwegian mainland. In addition to introducing animals into nature, the larger and stronger red fox is hunted down. There are many species of sea birds along the coast of the peninsula; some arctic species of birds spend the winters along the coast of the peninsula.