Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының көпжақты шарттық келісімі

Конвенция: 146

Босқындар туралы конвенция 1948 жылғы Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясының 14-бабына сүйенеді, ол адамдардың басқа елдерде қудалаудан пана табу құқығын мойындайды. Босқын конвенцияда қарастырылғаннан өзге де құқықтар мен жеңілдіктерге ие болуы мүмкін. Конвенциямен орнатылған құқықтар көбінесе бүгінгі күнге дейін күшін сақтап келеді. Кейбір мамандар 21-ғасырдың босқындық қарым-қатынастарының күрделілігі ұлттық мемлекеттің, экономикалық мигранттардың, халықтың қоныс аударуының, экологиялық мигранттардың және қазіргі заманғы соғыстың өзгеруін ескеретін жаңа келісімді қажет етеді деп санайды. Дегенмен, босқындарды қауіпті елдерге қайтармау принципі (33-бап) сияқты қағидалар бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді, ал 1951 жылғы конвенция мұндай құқықтардың бастауы болып табылады.

Тарих

1951 жылғы құжатқа дейін 1933 жылғы 28 қазанда босқындардың халықаралық мәртебесі туралы конвенция қабылданды, онда Нансен куәліктерін беру, қайтару, құқықтық мәселелер, еңбек жағдайлары, өндірістік оқиғалар, әлеуметтік көмек және қайта құру, білім беру, салық жүйесі және өзаралықтан босату сияқты әкімшілік шаралар қарастырылды, сондай-ақ босқындар мәселелері жөніндегі комитеттер құру көзделген. Конвенция Біріккен Ұлттар Ұйымының арнайы конференциясында 1951 жылғы 28 шілдеде бекітілді және 1954 жылғы 22 сәуірде күшіне енді. Ол бастапқыда 1951 жылғы 1 қаңтарға дейін (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін) Еуропалық босқындарды қорғаумен шектелді, бірақ мемлекеттер осы ережелерді басқа аймақтардан келген босқындарға да қолдануға қатысты мәлімдеме жасауға құқылы болды. 1967 жылғы хаттама уақыт шектеулерін жойып, босқындарға "географиялық шектеусіз" қатысты, бірақ Конвенцияға қатысушы мемлекеттер бұрын жасаған географиялық аумақ туралы мәлімдемелер сақталды.

Тараптар

2020 жылдың 20 қаңтарына қарай Конвенцияға 146, ал Протоколға 147 мемлекет қатысушы болды. Мадагаскар мен Сент-Китс және Невис тек Конвенцияға, ал Кабо-Верде, Америка Құрама Штаттары және Венесуэла тек Протоколға қатысушы болып табылады. АҚШ 1968 жылы Протоколды ратификациялағаннан бастап, 1951 жылғы түпнұсқа құжатта (2-34 баптар) және Протоколға енгізілген өзгертулермен 1-бапта қарастырылған міндеттемелердің көп бөлігін "Елдің жоғарғы заңы" ретінде қабылдады.