Кіріспе

1908 жылы Генри Де Вер Стакпулдың жасөсперімдер романы

"Көк лагуна" – Генри Де Вер Стакпулдың 1908 жылы Т. Фишер Унвин баспасында алғаш жарық көрген жасөсперімдер романы. "Көк лагуна" махаббат, балалық шақтың тазалығы және өркениет пен табиғат арасындағы қақтығыс тақырыптарын зерттейді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Дик және Эммелин Лестрандж есімді екі туыстың басынан өткен оқиғаны баяндайды. Кеме апатынан кейін олар Тынық мұхитындағы аралда кеме асханасының поварымен бірге қалып қояды. Повар Пэдди Баттон балалардың жауапкершілігін өз мойнына алып, оларға өмір сүрудің жолдарын үйретеді және "арта" жидектерінен сақ болу керектігін ескертеді, оларды "есінен оянбайтын жидектер" деп атайды. Екі жарым жылдан соң Пэдди мас күйінде қайтыс болады. Балалар өздерінің тапқырлығымен және аралдың мол мүмкіндіктерімен өмір сүреді. Олар шатырда тұрып, күнде балық аулау, жүзу, інжу-маржан іздеу және аралды зерттеумен айналысады. Уақыт өте келе Дик пен Эммелин жасөспірім шаққа жетіп, бір-біріне ғашық бола бастайды. Адамның жыныстық сезімдерінің күрделігін білмей, олар өсіп келе жатқан физикалық тартымдылықтарын түсінуге және жеткізуге тырысады. Соңында олар жақын қарым-қатынасқа түседі, бұл жануарлар әлеміндегі ұсыну ритуалдарына ұқсас бейнеленеді. Дик Эммелинге қамқорлық көрсетеді, оның әңгімелерін тыңдайды және оған сыйлықтар әкеледі. Бірнеше айдан соң олар қарым-қатынас жасайды және Эммелин жүкті болады. Жұбайлар Эммелиннің денесінде болып жатқан өзгерістерді түсінбейді және бала туу туралы білмейді. Бала туу уақыты жеткенде Эммелин орманға кетеді де, баламен оралады. Олар балаға есім қою қажеттігін түсінеді және оны "Ханна" деп атайды, себебі олар осы есімді сәбиді ғана білген. Дик пен Эммелин Ханнаға жүзуді, балық аулауды, сүңгірлеуді және сазбен ойнауды үйретеді. Олар қатты тропикалық дауылдан және арал өмірінің басқа да қауіптерін бастан өткізеді. Сан-Францискоға оралған Диктің әкесі, Эммелиннің ағасы және қамқоршысы Артур олардың әлі де тірі екеніне сеніп, оларды табуға бел буады. Ол кит аулаушыдан табылған Эммелинге тиесілі балалар шайы жинағын таниды. Артур аралға баруға дайын капитанды табады және олар жолға шығады. Ал Дик, Эммелин және Ханна Пэддимен бірге балалық шақтарында тұрған жеріне қайықпен барады. Эммелин уытты арта өсімдігінен бір бұтақ сындырады, ал Дикки жағада банан кесіп жатыр. Баласымен қайықта отырғанда Эммелин Ханнаның бір ескімен теңізге лақтырғанын байқамайды. Толқын көтеріліп, қайықты лагунаға итеріп жібереді, Эммелин мен Ханна жағаға батып қалады. Дикки оларға жүзіп бара жатқанда, акула оны қуалайды. Эммелин қалған ескімен акулаға соққы береді, Дикке қауіпсіз қайыққа көтерілуге уақыт береді. Олар жағадан алыс емес болса да, ескілерсіз қайтып келе алмайды және акуланың кесірінен оларды судан шығара алмайды. Қайық ағысқа ілігіп, теңізге қарай кетеді, ал Эммелин әлі де арта бұтағын ұстап тұр. Біраз уақыттан соң Артурдың кемесі қайықты кездестіріп, үшеуін есінен танып, бірақ әлі де тыныс алып жатқан күйде табады. Арита бұтағында бір ғана жидек қалған. Артур: "Олар өлді ме?" - деп сұрайды. Капитан: "Жоқ, мырза. Олар ұйықтап жатыр", - деп жауап береді. Аяқталуында олардың қайта тірілуі мүмкін бе, жоқ па, белгісіз.

Тарих

Ұйқысыз түні Стэкпул үңгірдегі адамның өмірі туралы ойға келді. Ол алғашқы адамның күн батуы немесе найзағай сияқты ең қарапайым нәрселерді бағалап, таңғалу қабілетіне қатты тәнті болды. Ол мұны қазіргі заманмен салыстырды, онда дамыған технология осы табиғи құбылыстардың жұмбағы мен сиқырын жойды. Қазіргі адамдар заттардың ғылыми түсіндірмесіне настолько ден қойып, табиғаттың сұлулығы мен ғажайып қасиеттерін бағалау қабілетін жоғалтты. Осылайша, олар бір кезде қуанышқа бөленген қарапайым сезімдерден айырылды. Тәжірибелі дәрігер Стэкпул туу мен өлім жағдайларын көп көргендіктен, бұл оқиғалар оған бұрынғыдай таңғалыс немесе жұмбақ тудырмады. Бұл оны ешқандай нұсқау мен білімге қол жеткізе алмай, оқшау аралда өсуге мәжбүр болған екі кішкентай бала туралы ойлауға итерді. Бұл балалар туу, өлім және дауылдар сияқты табиғи құбылыстарды бастан кешіріп, өмірдің жақсы және жаман жақтарын ешкімнің көмегінсіз сезінетін болар еді. Стэкпул бұл идеяны қызықты деп тапты және оны одан әрі зерттеуге шақырылды. Келесі күні ол "Көк лагуна" романымен жұмыс істей бастады.

Әлістің ғажайыптар еліне арналған оқиғаларымен салыстыру

Автор "Көк лагуна" мен Адам мен Хауа туралы Киелі кітаптағы оқиға арасында уәдейі паралельдер жүргізеді, екі жас кейіпкер – Эмелин мен Диктің әділдігі мен қарапайымдығын ерекше атап көрсетеді. Алайда, автордың Льюис Кэрроллдың "Алисаның ғажайыптар еліндегі оқиғалары" кітабынан да әсер алғаны айқын. Стакпулдің романындағы балалық шақтан жасөспірімдер арасындағы махаббатқа алып келетін повество құрылымы Лонгустың "Дафнис пен Хлоя" және Бернардин де Сент-Пьердің "Пол мен Вирджиния" романдарының ықпалында болуы мүмкін. Кереметтер еліне сілтеме кемеден құтылғандар Палм-три аралына жақындағанда жасалады, бұл Алисаның саяхатына ұқсас оқиғаның басталуы. Эмелин де Алиса сияқты шамамен бір жаста, және олардың таза ниеттері оларды айналасын зерттеуге итермелейді. Эмелиннің жағажайдағы шай кешін ұйымдастыруы және оның бұрынғы үй жануарының Чешир мысығына ұқсауы автордың Кэрроллдың туындыларына жасаған епті сілтемелерінің мысалы. Ұқсастықтар Эмелиннің "Ешқашан оянбас жидектерді" жеуге тырысуымен және Пэдди Баттонның у туралы берген сабағымен жалғасады, бұл Алисаның "Іш мен Менің" бөтелкесімен болған кездесуін еске түсіреді. "Оқу поэзиясы" тарауында да Алисаның Гусеницамен болған әңгімесіне ұқсас оқиғалар бар. Пэддидің құрылыстан түтін тартуы және балалардың оған құмға өзінің атын жазуды үйретуі, Гусеницаның Алисаның кім екенін сұрап, кальянды түтінуімен үйлеседі. Автор романның бойымен таңғажайып, қызығушылық пен ерекшелік туралы басқа да сілтемелерді енгізеді, осылайша Кэрроллдың еңбегіне құрмет көрсетеді. Балалар уақыттың өтуін сезбейді, бұл Қатыгез Шапаның шай кешін еске салады, және физикалық өзгерістерге ұшырайды, мысалы, Алиса биіктейді, ал Эмелин тоқпақтанады. "Шошқа мен бұрыш" романындағы нәрестеге жасалған сілтеме де Диккиді көргенде Ханнаның жұтынуымен байланысты.

Сахна

Көк лагүн (1920 жылдың 28 тамызында ашылды), Базил Дин өндірген. Адаптациясын Норман МакОуэн мен Чарльтон Манн жасады.

Авторлық құқық мәртебесі

Австралияда, Канадада, Жаңа Зеландияда және Оңтүстік Африкада романның авторлық құқығы 2002 жылдың 1 қаңтарында тоқталды. Роман жазылған елде авторлық құқық 2022 жылдың 1 қаңтарында тоқталды.