Кіріспе

Фрэнсис С. Бартоу (6 қыркүйек 1816 – 21 шілде 1861) – лицензия алған адвокаттан саясаткер болған, АҚШ Өкілдер палатасында екі мерзім қызмет еткен және Америка Конфедерациясы Штаттарының саяси көшбасшысы болған тұлға. Бартоу сонымен қатар Джорджия милициясының полковнигі және Америка Азамат соғысының алғашқы айларында 21-ші Оглторп жеңіл жаяу әскеріне қолбасшылық еткен. Бартоу Джорджияның 1-ші округінен Монтгомеридегі Оңтүстік конвенциясына делегат ретінде қатысып, Алабама штатында Америка Конфедерациясының Уақытша Конгресінің құрылтай мүшесі болды. Ол оқшауланудан кейін жергілікті күштерді дайындауға белсенділік танытты, бұл 1861-1865 жылдардағы Америка Азамат соғысына дейін жалғасты. Полковник Бартоу Манассас шайқасының бірінші күнінде қаза тауып, Конфедерация армиясының шайқаста қаза тапқан алғашқы бригада командирі атанды.

Ерте өмір және мансап

Фрэнсис Бартоу 1816 жылдың 6 қыркүйегінде Джорджия штатының Чаттем округінде, Саванна қаласының жанында (бұрынғы Джорджия штатының астанасы), доктор Теодосиус Бартоу мен Фрэнсис Ллойд (Стеббинс) Бартоу отбасында дүниеге келді. Ол Афинадағы Франклин өнер және ғылым колледжінде (Грузия университетінің негізін қалаушы колледж) құқық білімін оқыды. Франклинде Бартоу «Фи Каппа» әдеби қоғамының мүшесі болды және АҚШ сенаторы және Эндрю Джексон әкімшілігіндегі бұрынғы бас прокурор Джон М. Берриеннің шәкірті болды. Бартоу 1835 жылы 19 жасында үздік дипломмен бітірді. Бартоу «Мессерс. Берриен және Лоу» заң фирмасының Саваннадағы кеңсесінде стажерлік өтті. Бартоу жоғары білімін Коннектикут штатындағы Йель құқық мектебінде алып, 1837 жылы Саваннаға оралды. Кейіннен Бартоу Брайан жоғары сотында қызмет етті және Саваннаға оралғаннан кейін көп ұзамай Джорджия штатының адвокатурасына қабылданды. Ол жергілікті жақсы танымал «Лоу және Ловелл» заң фирмасына қосылды, серіктес болып, «Лоу, Бартоу және Ловелл» фирмасын құрды. Бартоу қиын қылмыстық істерді шешудегі шеберлігімен ерекше көзге түсті. 1840 жылы 24 жастағы Бартоу Уиг партиясынан президенттікке үміткер Уильям Генри Харрисонды қолдады. 1841 жылы ол саяси мансабын Джорджия штатының Өкілдер палатасында екі мерзімге сайланып бастады, содан кейін Джорджия Сенатында бір мерзім қызмет етті. 1844 жылы Бартоу өзінің бұрынғы ұстаздарының бірі, сенатор Джон Берриеннің қызы Луиза Грин Берриенге үйленді. 1856 жылы Бартоу АҚШ Конгресіне кандидат болды, бірақ жеңіліске ұшырады. Келесі жылы ол 1856 жылы құрылған Саванна қаласының 21-ші Оглеторп жеңіл жаяу әскерінің капитаны болып сайланды. Ол еріктілерге нұсқаушы болды, олардың көпшілігі жергілікті қоғамдағы белгілі отбасылардың жас мүшелері болды. Құлдық мәселесі бойынша ұлттық дау күшейгенде, Бартоу соғыс болған жағдайда Джорджияның тағдыры үшін алаңдады. Ол штаттың ең ірі құл иелерінің бірі болды. 1860 жылы оның барлығы 89 құлы болды, олардың көпшілігі Чаттем округіндегі Саванна өзені бойындағы плантациясында тұрып, жұмыс істеді. 1860 жылы Авраам Линкольн сайланғаннан кейін, ол одақтан бөліну құқығын қорғау үшін күресті.

Бөлек болу және Форт-Пуласки

Джорджия штатының Бас Ассамблеясы Милледжвиллде Сецессиялық конвенцияға делегаттарды шақырды, ол 1861 жылдың 16 қаңтарында басталды, Бартоу Чатэм округі делегациясынан кандидат ретінде ұсынылды. 1861 жылдың 28 мамырында конвенцияға өкілдерді сайлау өтті, нәтижесінде Бартоу Джон У. Андерсон және А. С. Джонспен бірге делегат болды. Алайда, Бартоу сол күні әскери қызметте болды, өйткені губернатор Джозеф Браун бұрын Форт-Пуласкині (Саванна өзенінің сағасына жақын орналасқан) қайтарып алуға бұйрық берген еді, ол жақында Федералды әскери күштермен бекітілген болатын. Браун бұл міндетті Бартоу мен Оглторп жеңіл жаяу әскеріне тапсырды. Бартоу экспедициясы 15 маусымда фортты сәтті басып алды, бұл үлкен дәрежеде полковник Александр Лоутонның артиллериясының есесінен мүмкін болды. Конвенцияда Бартоу сецессияны жақтаушылардың ең белсенділерінің бірі ретінде көзге түсті. Одақтан дереу шығуды талап ету арқылы, ол Грузияның сецессиялық штаттардың қатарына қосылуына көмектесті. 1861 жылдың 19 қаңтарында делегаттар 208 дауысқа 89 дауыспен Одақтан бөлінуге дауыс берді. Бартоу сол күні Грузияның сецессия жарлығына қол қоюға дауыс берген, бөлінуді қолдаған делегаттардың бірі болды. Жарлыққа ресми түрде қол қою 1861 жылдың 21 қаңтарында Милледжвиллдегі штаттық капитолийдің алдындағы қоғамдық алаңда өтті, онда делегаттар құжатқа салтанатты түрде қол қойды. Бартоу кейіннен 1861 жылдың 4 ақпанынан бастап Монтгомериде, Алабама штатында Конфедерациялық штаттардың Уақытша Конгресінде Грузияны өкілдік етуге тағайындалды. Конгрестің екінші күні Бартоу Әскери комитеттің төрағасы болды. Ол Конфедерацияның алғашқы сұр түсті формасының түсі мен стилін таңдауға көмектесті. Кейінгі сессияда Бартоу Оглторп жеңіл жаяу әскерін Вирджинияға алып, майданға аттанатынын жариялады. Ол кейін былай түсіндірді:

"Халықты осы мақсатқа жетуге шақырғаннан кейін, мен сецессияның барлық салдарына дайын екенімді уәде бердім. Сондықтан мен, құрмет үшін де, одан да маңыздырақ, міндетімді орындау үшін де, бізді қорқытатын қанды салдарларды қабылдауда алдыңғы қатарда болуға міндеттімін." Осы себепті ол мамыр айында Конфедерация армиясына қосылу үшін Конгрестен кетті.

Губернатор Браунмен дау

Бартоу бұл хабарды Грузиядағы әскерлеріне телеграф арқылы жіберіп, жедел жиналыс ұйымдастырды. Бірақ оның жоспарларын губернатор Браун тоқтатты, ол штаттың қарулы күштерін Грузияны қорғауға ғана шоғырландыру туралы бұрынғы шешімін күшінде қалдырған еді. Бартоу Конфедерация Президенті Джефферсон Дэвиске тікелей жүгінді, Техастың Луис Т. Вигфолл жазған, кез келген азаматқа кез келген ерікті әскери күшті тікелей, штаттық делдалдықсыз Конфедерация Президентіне ұсынуға рұқсат беретін жаңа заңды пайдаланды, сондай-ақ ол әскери жетекшіні анықтайтын болады. Дэвис Бартоудың жоспарын дереу мақұлдады және оны жаңа Конфедерация күштерінің бас қолбасшысы етіп тағайындады, Бартоудың Оглторп жеңіл жаяу әскері Конфедерацияның ұлттық соғыс күштеріне ресми түрде қызметін ұсынған алғашқы рота болды. Ашулы губернатор Браун 1861 жылғы 21 мамырда Грузияның барлық газеттерінде қатал хат жариялады. Басқа нәрселермен қатар, ол Бартоудың жоғары лауазымды қамтамасыз ету және полковник атағына көтерілуді көздеу арқылы өзінің даңқын іздегенін айтты. Оның пікірінше, Бартоу соғыстан "жағымды жазғы климатта жалпы мақсатқа қызмет ету үшін" қашқан. Ол Бартоудың ерлері Вирджинияға алып келген мылтықтардың тек жергілікті "халыққа қызмет етуге" арналғанын және губернатордың жергілікті әскери роталарды қарусыздандыруға толық құқығы бар екенін жазды. Сондай-ақ Бартоу бұл заңды бұрыннан-ақ жазып, оны өзінің жоспарларына бейімдеп, Дэвисті Конфедерацияның "тәуелсіз" штаттарының билігін елемеуге мәжбүр еткенін мәлімдеді. Браунның пікірінше, губернатор Конфедерация Конституциясы бойынша Бартоудың тікелей бастығы болған. Ол Конгресс Грузияның құқықтарын шектеуге тырысып жатыр деді. Дегенмен, Бартоу 21 мамырда Саваннаға 106 сарбазын жинап, оларды Вирджиния майданына жеткізу үшін пойыз дайындауға келді. Станцияда қуанышты азаматтар көптеп жиналды, ал жергілікті милиция Бартоудың құрметіне артиллериялық салют жасады. Кету алдында Бартоу көпшілік алдында өзінің ең танымал сөзін айтты: "Мен Грузияны бейнелеуге барамын". 14 маусымда Бартоу Харперс-Ферридегі Дефайанс лагерінен Браунның "әдепсіз хатына" жауап жазды, ол оны [Бартоу] қатысусыз жариялауды дұрыс деп тапқан. Жауабы "Саванна Морнинг Ньюс" газетінде жарияланды. Бартоу өзін қызу қорғады, жеке шабуылдардың әрқайсысына қарсы шығып, қазіргі науқанды тек Джефферсон Дэвистің тікелей басшылығымен жүргізгенін мәлімдеді. Оның басты аргументі "Конфедерация үкіметі ғана бейбітшілік пен соғыс мәселелеріне жауапты және басқыншылық болмаса, әскерлерді шақыру және ұстаудың эксклюзивті құқығына ие", ал губернаторлар "осы әскерлерді шақыруға уәкілеттік алмайды". Браун "мұнда да, [өз] жалпы қатесін жасады, [өз] Грузия штаты деп ойлады – мен осы қателікке келіспеймін".

Манассас

Бартоудың 21-оглеторп жеңіл жаяу әскері, ақыры, Вирджиния штатының Ричмонд қаласына келді, мақсаты – аймақты кез келген одақтық шабуылдан қорғау. 1861 жылдың 1 маусымында Бартоу Вирджинияда, әртүрлі Джорджия округтерінен келген роталардан құрылған 8-ші Джорджия жаяу әскерінің полковнигі болып тағайындалды. Сол күні ол полкті Ричмондтағы Говардс Гроувтағы Бартоу лагерінде алғаш рет жинады. Полк бастапқыда Шенандоа аңғарына жіберілді. Вирджиния Пьемонтынан өтіп, аңғардың солтүстік жағындағы Винчестер қаласына жетті. Орналасқаннан кейін Бартоу Шеннода армиясының 2-бригадасынан жергілікті күштерді қосты. 1861 жылдың маусым айының соңында Бартоу әскерлерін Манассастың шетіне, генерал П. Г. Т. Борегардты қолдау үшін көшіруге бұйрық алды. Олар 19 маусымда жолға шықты, Шенандоа өзенін "багаждарды бекітілген штыктарының ұштарына байлап" кешіп өтті. Пьемонт станциясына жеткеннен кейін полк Манассасқа пойызбен жеткізілді. Бартоу 7-ші және 8-ші Джорджия полктеріне қолбасшылық етті, ал 9-шы Джорджия полкі мен Поуп және Дунканның Кентукки батальондары Пьемонт станциясында қалды және 1861 жылдың 21 шілдесінде қатыспады. Ол әскерлеріне: «Бірақ, жігіттер, есте сақтаңдар, шайқас пен ұрыс – өлім, және таң атқанға дейін біздің арамызда біреулер қаза болуы мүмкін» деді. Келесі күні таңертең Бартоу 7-ші және 8-ші Джорджия полктерін армияның сол жақ флангына аттандырды. Ұрыс басталғаннан кейін екі полк Генри Хаус төбесіне жетті, онда Бартоу қосылды, оның бір сарбазы оның полкі екенін растағаннан кейін: «Жігіттер, бұл қандай полк?» «8-ші Джорджия», – деді жауап. Ол: «Құдай-ау, жігіттер, сендерді көріп қатты қуандым!» деді. Ол өз бригадасын Бригадир генерал Барнард Бидің бригадасымен бірге төбеде орналастырды. Содан кейін Би Мэтью Хиллдегі Эванс бригадасын қолдауға бел буды, себебі Эванс Генри Хиллге кері шегіну ұсынысын қабылдамады. Бартоу 7-ші және 8-ші Джорджия полктерін Би бригадасының оң флангын қолдау үшін майданға шығарды. Бірнеше сағат өткен соң Бартоудың сарбаздары жаудың шабуылынан әлсіреп қалды. Кейде олар толық қоршауға түсіп, оқтардың нысаны болды. Аман қалғандардың бірі кейіннен: «Сегізінші полктің 1000 грузинінің шамамен жартысы қаза тапты немесе жараланды, тұтқындалды немесе жоғалып кетті. Бартоу өз әскерін ұстауға тым ыстық болған ашық билікке алып барды» деп жазды. Бартоу (қазір 400-ден аз адамымен) түске қарай бастапқы орналасқан жеріне қайтуға мәжбүр болды. Ол генерал Борегардтан: «Енді не істеуіміз керек? Айтсаңыз, адам күшінің шегінде болса да, соны істеймін» деді. Борегард Стоун Бридждегі жау позициясына сілтеп: «Осы батареяны үнсіздендіру керек» деді. Бартоу 7-ші полктің қалған бөлігін жинап, тағы бір шабуылға шықты. Генри Хаус төбесінің маңында Бартоудың аты астынан атылып, бір оқ оны жеңіл жарақаттады. Дегенмен ол тағы бір ат мініп, шабуылды жалғастырды. Бірде ол әскерін: «Жігіттер, менің артымнан еріңдер!» деп шақырып, жауға қарай жетеледі және бас үстінде шапқылап тұрды. Сол сәтте оның кеудесіне тағы бір оқ тиіп, жүрегіне кіріп қайтыс болды. Оның сарбаздары айналасына жиналып, оның соңғы сөздерін естіді: «Жігіттер, олар мені өлтірді, бірақ даладан ешқашан бас тартпаңыздар». Жерде жатып, полковник Люциус Гартреллдің құшағында Фрэнсис Бартоу қайтыс болды. Ол Азамат соғысы кезінде қаза тапқан алғашқы бригада командирі болды. (Соғыста қаза тапқан алғашқы генерал-офицер – Конфедерация бригадасының генералы Роберт С. Гарнет, Коррик Фордта, 1861 жылдың 13 шілдесінде.) Амос Раккер мен оның інісі Мұса Бентли, 7-ші полктің екі жеке қызметшісі, Бартоуды соғыс алаңынан алып кетті. Оның қасында танымал хирург Х. В. М. Миллер болды, бірақ ол көмектесе алмады. Бартоудың 7-ші Джорджия полкінің қалған бөлігі оның соңғы бұйрығына бағынып, шабуылды жалғастырды. Одақ әскерлері Бартоудың таңертеңгі шабуылынан әлсірегендіктен шаршауды көрсетті. Конфедерация әскерлері шабуылдарын жалғастырып, ақыры Стоун Бридждегі жау батареясын жойды. Генерал Борегард: «Сендер, грузиндер мені құтқардыңдар», – деді, бірақ «Грузия Рим апталық курьері» газеті: «Полковник Бартоудың грузин полкі дерлік жойылды» деп жазды. Бартоудың өлімі туралы хабарланғаннан кейін Уақытша конгресс «оның есіне құрмет көрсету үшін» сессиясын тоқтатты, деді оның өкілі Т. Р. Р. Кобб. Палата «конфедерацияның ең тиімді кеңесшілерінің бірі қайтыс болғандықтан…» шын ниетпен қайғыға батты. Олар Бартоудың қайтыс болғаннан кейінгі бригада генералы лауазымын растады. 1861 жылдың 27 шілдесінде Бартоудың денесі Чатхэм округіне, Джорджияға жеткізілді. Көпшілік митингісімен бірге Бартоу Лорел Гроув зиратында әскери салтанатпен жерленді. Луиза Берриен Джефферсон Дэвистен көңіл көтеру хаты алды. Оның граниттік ескерткішінде гүл шоғы мен қылыштың астында оның тарихи сөздерінің екеуі жазылған: «Менің Грузияны көрсетуім үшін кетемін» және «Жігіттер, олар мені өлтірді, бірақ даладан ешқашан бас тартпаңыздар».

Манассас шайқас алаңы

Ұрыс аяқталғаннан кейін, Бартов қаза тапқан шамамен жерге Конфедерация әскерлері Саваннада жазылған оның соңғы сөздерімен кішкентай тас белгісін орналастырды: "Құдайым, жігіттер, олар мені ұстады, бірақ ешқашан осы орынды тастамаңыздар". Бұл естелік тасты кейін Одақ әскерлері бір шабуылында алып кетті. (Қазіргі Ұлттық соғыс алаңында сол жерде екі белгі сақталған – ескісі 1903 жылы 7-ші Джорджия ветерандары орнатқан, ал 20-шы ғасырда орнатылған жаңа қола белгі.) 1861 жылдың 4 қыркүйегінде 1000 адамның алдында Манассаста Конфедерацияның алғашқы монументі ашылды, ол Фрэнсис Бартоуға арналған. Мәрмәрден жасалған обелиск 1862 жылы түсініксіз жағдайда ұрланды. 1936 жылы осы қиратушылықты жөнге келтіру үшін Конфедерацияның Біріккен қыздарының Джорджия бөлімшесі сол жерге жаңа белгі орнатты. Бартоудың жаңа монументі жақын жерде, бастапқысынан бірнеше метр қашықтықта орналасқан.

Саваннаның ескерткіші

Соғыс және оның салдарынан жылдар бойы кейінге шегерілгеннен кейін, 1890 жылдың 7 ақпанында Саванна қалалық кеңесі жергілікті туғандары Фрэнсис Бартоу мен Лафайетт МакЛоусты еске алу үшін ескерткіш орнатуға келісім берді. 1902 жылы ашылған олардың екі қоладан жасалған бюсті Чиппева алаңындағы тас тұғырларға орнатылды. Бартоудың бюсті Перри көшесіне қарай оңтүстікке, ал МакЛоустың бюсті солтүстікке қарады. Шамамен 1910 жылы кеңес Чиппева алаңында Оглеторп ескерткішін салуға шешім қабылдады. Сондықтан екі генералдың бюстері Форсайт паркіндегі Конфедерация монументіне көшірілді. Бартоу Саванна қаласындағы Лорел Гроув зиратында жерленген.