Кіріспе
Париж мектебі – 20 ғасырдың басында Парижде жұмыс істеген суретшілер мен көркем ағымдарды білдіретін жинақы термин. 20 ғасырдың Париж мектебі – француз және эмигрант суретшілердің 20 ғасырдың бірінші жартысында Парижде жұмыс істеуін көрсетеді. Париж мектебі жеке өнер қозғалысы немесе мекеме емес, ол 20 ғасырдың басында Париждің Батыс өнерінің орталығы ретіндегі маңыздылығын көрсетеді. 1900-1940 жылдар аралығында қала әлемнің түкпір-түкпірінен суретшілерді тартты және көркемдік белсенділіктің орталығына айналды. Андре Варнодтың қолданған «Париж мектебі» термині, әсіресе француз емес суретшілерден құралған, Монпарнастың кафелерінде, салондарында, бірлескен жұмыс орындарында және галереяларында шоғырланған бұл еркін қауымдастықты сипаттау үшін пайдаланылды. Көптеген еврей текті суретшілер Париж мектебінің маңызды бөлігін құрады және кейіннен Израильдегі өнерге үлкен әсер етті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін бұл атау пост-импрессионизм, пуантилизм және орфизм, фовизм және кубизм сияқты көптеген ынтымақтастықтар мен жаңа өнер ағымдарына қатысқан суретшілерге де қолданылды. Ол кездегі көркемдік құбылыстар Монмартрда болды, онда толыққанды қалыптасқан өнер ортасы бар еді. Бірақ Пикассо кетіп қалды, соғыс барлық суретшілерді шашыратты, ал 1920 жылдары Монпарнас авангардтың орталығына айналды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл атау басқа абстрактілі суретшілер тобына қолданылды.
the 20th century School of Paris
The School of Paris refers to the French and émigré artists who worked in Paris in the first half of the 20th century. The School of Paris was not a single art movement or institution, but refers to the importance of Paris as a center of Western art in the early decades of the 20th century. Between 1900 and 1940 the city drew artists from all over the world and became a centre for artistic activity. School of Paris coined by André Warnod, was used to describe this loose community, particularly of non French artists, centered in the cafes, salons and shared workspaces and galleries of Montparnasse. Many artists of Jewish origin formed a prominent part of the School of Paris and later heavily influenced art in Israel. Before World War I the name was also applied to artists involved in the many collaborations and overlapping new art movements, between post Impressionists and pointillism and Orphism, Fauvism and Cubism. In that period the artistic ferment took place in Montmartre and the well established art scene there. But Picasso moved away, the war scattered almost everyone, by the 1920s Montparnasse had become a center of the avant garde. After World War II the name was applied to another different group of abstract artists.
Ертедегі суретшілер
Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Париждегі эмигранттар тобы постимпрессионизм, кубизм және фаувизм стильдерінде өнер жасады. Бұл топқа кең мағынада Пабло Пикассо, Марк Шагал, Амедео Модильяни және Пит Мондриан сияқты суретшілер кірді. Француз суретшілерінің арасында Пьер Боннар, Анри Матисс, Жан Метцингер және Альберт Глейз болды. Ал тар мағынада Шагал мен Модильяни осы топқа жатты. Пикассо мен Матисс соғысқа дейін аталған мектептің екі жетекшісі (шеф-шэфтері) деп есептелді.
Ла Руш
Париж мектебінің көптеген суретшілері Монпарнасқа жататын Сол жақ жағалаудағы 2 Passage Dantzig мекенжайындағы La Ruche-де тұрды, ол студиялық пәтерлер мен басқа да ғимараттардан тұратын кешен болатын. Бұл ғимаратты табысты мүсінші Альфред Буше салған, ол өнермен айналысатын адамдардың жиналатын ортасын құруды қалаған, онда мұңайған суретшілер тұрып, жұмыс істеп, бір-бірімен қарым-қатынас жасай алатын еді. 1900 жылғы Париж әлемдік көрмесіндегі Medoc Wine Pavilion-нан бөлшектелген материалдардан салынған, онда үлкен терезелері бар 50 шағын студия орналасқан, бұл көп мөлшерде жарық түсіруге мүмкіндік берді, ал жақын жердегі ғимараттар суретшілердің көптігіне арналған тағы 50 студияны ұсынды. La Ruche 1902 жылы француз үкіметінің қолдауымен ашылды. Бұл өнер саласына қосылуға және қолжетімді баспана табуға құштар Париске келген эмигрант суретшілер үшін алғашқы бағыт болды. La Ruche-де тұрған және жұмыс істеген суретшілердің қатарында Амедео Модильяни, Ицхак Френкель, Диего Ривера, Цугухару Фухита, Якоб, Сутин, Мишель Кикойн, Моисей Кислинг, Пинхус Кремен, Оссип Задкин, Жюль Пасин, Марк Шагал, Амшей Нюренберг, Жак Липшиц және тағы да басқалар бар. Бұл термин тез арада танымал болды, көбінесе шетелдік суретшілерді – олардың көпшілігі еврейлер болған – француз өнерінің тазалығына қауіп деп санайтын сыншылар үшін қарапайым тілмен айтылатын сөз болды. «Фовизм» және «Кубизм» терминдерін ойлап тапқан көркемсурет сыншысы Луи Воксель (оның да мағынасы қарапайым емес) иммигрант суретшілерді «француз өнерінің өкілдері болып көрінетін шалақыр славяндар» деп атады. Париж мектебінің суретшілері бірте-бірте шеттетілді. 1935 жылдан бастап Шагал туралы мақалалар өнер басылымдарында (еврей аудиториясы үшін жарияланғандардан басқа) жарияланбады, ал 1940 жылдың маусымында Виши үкіметі билікке келген кезде Париж мектебінің суретшілері Парижде көрме өткізе алмады. Еврей суретшілерінің маңызды бір тобы Париждің еврей мектебі немесе Монпарнас мектебі деп аталды. «Олардың негізгі мүшелерінің басым көпшілігі еврейлер еді, ал француз сыншыларының оларға деген наразылығы 1930 жылдары, сөзсіз, антисемитизммен күшейтілді». Топтың еврей мүшелеріне Эммануэль Мане Кац, Абрахам Минтчин, Чайм Сутин, Адольф Федер, Марк Шагал, Ицхак Френкель Френель, Моисей Кислинг, Макса Нордау және Шимшон Холцман кірді. Париждегі еврей мектебінің суретшілері стильдік тұрғыдан алуан түрлі болды. Луи Маркуссис сияқты кейбіреулері кубистік стильде жұмыс істеді, бірақ көпшілігі формальды құрылымға емес, көңіл-күйді білдіруге бейімділік танытты.
Франция
Яһуди текті суретшілер Париж мектебіне елеулі әсер етті. Париж, өнер әлемінің астанасы, Шығыс Еуропадан еврей суретшілерін тартты, олардың көптегені қуғын-сүргін, кемсіту және погромдардан қашып келді. Көптеген суретшілер Монпарнаста қоныстанды. Бұл қозғалыста бірнеше еврей суретшілері танымал болды: Марк Шагал және Жюль Пасен, экспрессионистер Чайм Сутин және Исаак Френкель Френель, сондай-ақ Амедео Модильяни мен Абрахам Минтчин. Көптеген еврей суретшілері өз жұмыстарында еврей тақырыптарын бейнелегенімен белгілі болды, ал кейбір суретшілердің туындылары терең эмоционалдық күймен сипатталды. Френкель суретшілерді «көшпестілікпен сипатталатын азшылықтың мүшелері, олардың экспрессионизмі эмоционалдық жағынан өте күшті» деп сипаттады. «Париж мектебі» термині 1925 жылы өнер сыншысы Андре Варнод Comœdia журналында қолданды, Варнодтың мақсаты шетелдік суретшілерге, олардың көптегені Шығыс Еуропалық еврейлер болған, ксенофобиялық көзқарасты жоққа шығару болды. Луи Воксель еврей суретшілерін сынаған Le Triangle баспасы үшін бірнеше монография жазды. 1931 жылғы монографиясында ол былай деп жазды: «Жер бетіндегі құрттар сияқты, еврей түсшілерінің шабуылы Парижге, Монпарнас Парижіне төнді. Бұл көштің себептері: орыс революциясы және оның әкелген барлық қайғы-қасіреттері, погромдар, зұлсалыттар, қуғын-сүргін; заманауи француз өнерінің ықпалына тартылған бақытсыз жас суретшілер мұнда пана тапты. Олар жас сыншы «Париж мектебі» деп атайтын құбылыстың бір бөлігін құрайды. Осы метекелердің арасында көптеген таланттар бар». Бұл Париждің еврей мектебінің әлсіреуіне әкелді. Басқалары Еуропадан, көбінесе Израильге немесе АҚШ-қа қашып кетуге тырысты. Бұл құбылыс 1925 жылы Париж мектебінің Исаак Френкель Френельдің Палестинаға оралуымен және оның «Histadrut Art Studio» студиясын ашуымен басталды. Оның шәкірттері Парижде оқуларын жалғастыруға шақырылды, ал тәуелсіздік алғанға дейінгі Израильге оралғаннан кейін олар кездескен Париж мектебінің еврей суретшілерінің ықпалын күшейтті. Сонымен қатар, еврей Париж экспрессионизміне тән, өнер драмалық және тіпті трагикалық болды, бұл еврей жанының азабына байланысты болуы мүмкін. 1930 жылдары бірнеше суретшілер Израильдегі көріністерді импрессионистік стильде және Париждің сұрғылт жарығымен суреттеді, бұл Жерорта теңізінің күшті күнімен салыстырғанда әлсіз болды.
Сафедтің суретшілер ауданы
Галилея тауларында орналасқан Сафед қаласы яһуди дінінің төрт қасиетті қаласының бірі еді. ХХ ғасырдың ортасы мен соңында ол Париж мектебінің суретшілерінің орталығына айналды. Суретшілерді қабаланың романтикалық және мистикалық сипаттарымен тартып алды. 1949 жылы құрылған суретшілер кварталын бастапқыда Моше Кастель, Шимшон Холцман, Ицхак Френкель және басқа суретшілер құрды, олардың көпшілігі Париж мектебінің ықпалында болды немесе оның құрамына кірді. Париж мектебінің ықпалымен сурет салған қауым суретшілері Цфаттың мистикасын бейнелеуге тырысты. Ескі қаланың динамикасы мен руханилығын көрсететін түстермен сурет салу, Мерон тауының үстіндегі отты немесе тыныш батуын салу. Марк Шагалл көшелерде серуендеп, діншіл балалардың портреттерін салды. Осы суретшілердің көпшілігі Сафед пен Париж арасында сапар шекті.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Соғыстан кейін «ұлтшылдық және антисемиттік көзқарастар жоңқаға шығарылды, ал термин Париждегі шетелдік және француз суретшілерін атау үшін көбірек қолданыла бастады».
Париждің жаңа мектебі
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Париждің жаңа мектебі» термині көбінесе тахизм және лирикалық абстракцияға, американдық абстрактілік экспрессионизмінің еуропалық баламасына сілтеме жасады. Осы суретшілердің арасында шетелдіктер де бар, олар CoBrA тобымен де байланысты. Маңызды өкілдері: Жан Дюбуффе, Жан Футриер, Пьер Сулаж, Николас де Сталь, Ханс Хартунг, Волс, Серж Полиаков, Брам ван Велде, Симон Хантай, Жерар Шнайдер, Мария Хелена Виейра да Силва, Зао Ву Ки, Чу Тех Чун, Жорж Матье, Андре Массон, Жан Деготтекс, Пьер Тал Коат, Жан Мессажер, Альфред Манессиер, Жан Ле Моал, Оливье Дебре, Зоран Мушич, Жан Мишель Кулон және Фахрелнисса Зейд, сондай-ақ тағы да басқалар. Олардың көптеген көрмелері Париждегі «Галерея де Франс» галереясында, содан кейін «Май салонында» өтті, онда олардың тобы 1970-жылдарға дейін көрмелер ұйымдастырды. 1996 жылы ЮНЕСКО «Париж мектебінің» 50 жылдығын (1954–1975) тойлады, оған «Париждің жаңа мектебінің 100 суретшісі» жиналды. Көзге көрінетін суретшілер: Артур Эшбахер, Жан Базен, Леонардо Кремонини, Оливье Дебре, Чу Тех Чун, Жан Пиобер, Жан Корто, Зао Ву Ки, Франсуа Барон Ренуар және басқалар. Бұл ірі көрмеде 28 елден келген жүз суретшінің туындылары Париздегі ЮНЕСКО штаб-пәтерінде көрсетілді. Көрменің кураторлары өнер сыншылары Генри Галли Карлс және Лидия Харамбург болды.
Өнер сыншылары
Көркемсурет сыншылары мен белгілі жазушылар Париж мектебінің суретшілері туралы алғы сөздер, кітаптар мен мақалалар жазды, әсіресе Libération, Le Figaro, Le Peintre, Combat, Les Lettres françaises, Les Nouvelles littéraires сияқты мерзімдік басылымдарда. Осы жазушылар мен сыншылардың қатарында Валдермар Джордж, Жорж Эммануэль Клансье, Жан Поль Креспель, Артур Конте, Роберт Бове, Жан Лескур, Жан Кассу, Бернар Дориваль, Андре Варнод, Жан Пьер Пиетри, Жорж Бессон, Жорж Будейль, Жан Альберт Картье, Жан Шабанон, Реймонд Когниат, Гай Дорнанд, Жан Бурет, Реймонд Шармет, Флорен Фелс, Жорж Шаренсол, Франк Элгар, Роджер Ван Гиндертаэль, Жорж Лимбур, Марсель Захар есімдері бар.