Кіріспе

Консорциум импери – екі немесе одан көп императорлардың арасында императорлық билікті бөлісу. Консорциум импери – бұл Рим империясының доминат кезеңінен бастау алатын латын тіліндегі термин. Бұл терминде әрбір император «империумды (билікті) жүзеге асырудағы серік» – consors imperii деп аталады, олар тең дәрежеде немесе бағынышты жағдайда болуы мүмкін. Бағынышты жағдайда болған жағдайда, кіші император көбінесе үлкен императордың тағайындалған мұрагері – міндетті түрде туған баласы емес – және ізбасары болар еді. Теориялық тұрғыда, бұл жүйе үкімет жүргізудің салмағын бөлісуге және билік тізгінін ұштастыруға мүмкіндік берді, себебі осы кезеңдегі бәсекелестік империяның тұрақтылығына қауіп төндірді; бірақ іс жүзінде көбінесе азаматтық соғысқа әкелді. Саяси жағдайды ескеретін болсақ, асырап алу мұрагерлік мәселесін шешудің тағы бір жолы болды (және ол генеалогиялық тұрғыдан «жалған», бірақ саяси тұрғыдан қанағаттанарлық «Асырап алынған императорлар» деп аталатын династияны құруға мүмкіндік берді), бірақ конституциялық тұрғыдан бұл жағдай Республика заң жүзінде жойылмағандықтан, жағымсыз саналды. Осылайша, Принципаттағы монархиялық мұрагерлік, қаншалықты шынайы болса да, ресми түрде мүмкін емес еді, және бұл жағдай доминат кезеңінде де сақталды, императорлардың монархиялық атрибуттарына қарамастан. «Тағайындау» қарапайым асырап алудан гөрі, кемінде сапалық критерийлермен негізделуі мүмкін еді.

Римдік консорциум империялары

Бір императордың ертедегі мысалы, "жалғыз егемен" статусын сақтап, бірақ бір кіші және мұрагерін тағайындаған – Марк Аврелий (161–180 жылдары билеген), ол Луций Верді тағайындады. Император Диоклетиан төрт императордан (екі аға император, Август атанып, әрқайсысы кіші император Цезарь атанып) тұратын күрделі жүйеге тырысты, кейін ол Тетрархия деп аталды. Жаңалықтың мәні – әр императордың империяның төрттен бір бөлігін бірден және тұрақты басқаруы, тек орталық үкіметте ғана емес. Аталған тәжірибе өзінің үмітін ақтамады, себебі мұрагерлік мәселесі шешілмей, керісінше, талас-тартыстар күшейді. Сондықтан төрт императорлық жүйе тасталды, бірақ империяның төрттен бір бөлігі әкімшілік және әскери бөлімдер ретінде – преториандық префектуралар түрінде сақталды. Одан төменгі деңгейдегі епархиялар және Рим провинцияларының саны мен көлемі де өзгеріссіз қалды. 395 жылы Рим империясы түпкілікті түрде екіге бөлінді: Батыс және Шығыс, әрқайсысы егемен императордың басқаруында болды. Әр император екі преториандық префектураны басқарды, олар үкіметте серіктес болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін еді. Аға император мен бірнеше кіші императорлардың ("серіктестік" ұғымы, әдетте, бірақ міндетті емес, оның ұлдары) және Диоклетианның титулатурасы (көбінесе грек тілінде, мысалы, Август үшін Себастос – сөзбе-сөз аударма) Шығыс Рим империясында, яғни Византияда кең таралды. Византия Батыс империясы құлағаннан кейін тағы бір мың жылға созылды.