Кіріспе

Даниялық суретші (1824–1907)

Кристиен Дальсгаард (30 қазан 1824 – 11 ақпан 1907) – даниялық суретші, Кристофер Вильгельм Эккерсбергтің кеш оқушысы.

Ерте өмір және білім

Кристиен Далсгаард 1824 жылғы 30 қазанда дүниеге келген. Ол Ютландиядағы Скиве маңында орналасқан Краббешольм иелігінің иесінің ұлы болды. Ол өнерге қабілеттілігін ерте көрсетті және қолөнер шебері ретінде білім алды. 1841 жылдың көктемінде келген пейзаж суретшісі Нильс Радемахер жас суретшіні ынталандырып, оның ата-анасын ұлының талантына көндірді. Сол жылы ол Копенгагенге сапар шегіп, 1841 жылғы қазан айында Дания Корольдік өнер академиясында (Det Kongelige Danske Kunstakademi) оқуын бастады. 1841 жылғы желтоқсан айында ол суретші Мартинус Рёрбиден жеке сабақтар алды. Бұл сабақтар 1847 жылға дейін жалғасты. 1843 жылы ол академияның бос қолмен сурет салу мектебінде, ал келесі жылы академияның гипстен сурет салу мектебінде оқуын бастады. Жазғы демалыстар мен каникул кезінде ол жергілікті жердің табиғатын, киімдерін және тұрмыс салтын зерттейтін эскиздер жасаумен шұғылданды. Бұл оның өнеріне өмір бойы негіз болды. Ол сонымен қатар жергілікті халық киімдерін жинауды бастады, бұл тағы бір өмірлік қызығушылығы болды. 1844 жылы Дальсгаард өнер тарихшысы Нильс Лориц Хойеннің ықпалына түсті, ол "Скандинавиялық ұлттық өнердің даму шарттары туралы" ("Om betingelserne for en skandinavisk nationalkunsts udvikling") деген тақырыпта атақты лекция оқыды. Хойен суретшілерді Италия сияқты басқа елдерде тақырыптар іздеудің орнына, өз елдерінің халықтық өмірінен тақырыптар іздеуге шақырды (сол кезде бұл суретшінің білімі үшін қажетті талап саналған). Дальсгаард Хойеннің көркемдік идеалдарының адал жақтасы болды және Италияға жасалатын дәстүрлі сапардан бас тартып, үйге жақын тақырыптарға назар аударуды жөн көрді. 1846 жылғы наурыз айында ол профессорлар Кристофер Вильгельм Эккерсберг, Дж. Л. Лунд және Мартинус Рёрбие басшылығымен Академияның модельдер мектебінде оқуын бастады. Ол 1847 жылы Шарлоттенборгтағы көрмеде тұңғыш рет өнер туындыларын көрсетті және кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда, жыл сайын сол жерде көрмеге қатысты.

Өнерге деген мансабым өркендейді

1855 жылы ол туған қаласы Скиведегі шіркеуде алғашқы құрбандық бейнесін (алтарьдық суретін) салды. Келесі жылдары ол тағы бірнеше құрбандық бейнелерін жасады. 1856 жылы «Мормондар елді мекендегі ағаш шеберіне келеді» деген картинасымен үлкен жетістікке ие болды. Миссионерлер Данияға келгеннен кейін алты жыл өткен соң жасалған бұл картина провинциялық шағын үйдің көлеңкелі ішкі кеңістігінде өрнектелген. Адамдар тобы үстелдің айналасына жиналып, миссионердің сөзін тыңдап отыр. Жарық кішкентай терезеден және ашық есіктен кіреді. Бұл – заманауи күнделікті өмірді зерттейтін, интерьерді және адамдардың киімдерін ерекше назармен бейнелейтін туынды. 1871 жылы картина Дания Ұлттық галереясына (Statens Museum for Kunst) сыйға берілді. 1857 жылдың 21 тамызында Хансин Мари Хансенге үйленді. Жаңа үйленген жұбайлар Фредериксбергте үй сатып алды. Олардың таныстарының арасында Константин Хансен, Нильс Лориц Хёйен, Вильгельм Марстранд, П. К. Сковгаард, Вильгельм Кюн, Годтфред Рамп, Фредерик Вермехрен және Юлиус Экзнер болды. Дальсгаард 1859 және 1861 жылдары Академияның Нойхаузен сыйлығын (Neuhausens præmie) алды. 1862 жылы ол Сорё Академиясында сурет салудан сабақ беруді бастады. Іріктелгеннен кейін 1872 жылы Өнер академиясының мүшесі болды. 1878 жылы алғаш рет Париждегі Дүниежүзілік көрмеге қатысты. 1879 жылы «Ол қашан үйге оралады екен?» деген әйгілі картинасын жасайды. Бұл картина оның стиліне тән. Суретте ашық есік алдында тұрған жас әйел бір жаққа қарайды. Бір аяғы есік жақтауында, екіншісі сыртта, жерде. Ішкі кеңістік қараңғы және көлеңкелі. Сыртта күнге шағылысқан егістік көрінісі. Сурет атауы оның ішкі ой-толғанысын көрсетеді. 1890 жылы ол жиырма бір кішкентай Библиялық суреттердің біріншісін аяқтады, бұл жобамен келесі он жыл бойы жұмыс істеді. 1892 жылы Өнер академиясының профессоры болып тағайындалды және Сорё Академиясындағы қызметінен бас тартты. 1907 жылдың 11 ақпанында Сорёде қайтыс болды. 1914 жылы суретшінің жесірі халық костюмдерінен тұратын жинағының бір бөлігін Ұлттық музейге тапсырды. Ол сол жылдың 3 қарашасында Сорёде қайтыс болды. Ұлттық музей жинақтың қалған бөлігін 1921 жылы сатып алды.

Шығармалары

Кристиан Дальсгаард, оның замандастары Юлиус Экзнер мен Фредерик Вермехрен сияқты, негізінен жанрлық суреттер мен Ютландияның далаларындағы ұлттық-романтикалық халықтық сахналарды суреттеді. Ол халық киімдеріне, адамдардың мінез-құлқы мен әдеттеріне, сондай-ақ сәулет және ландшафтқа ерекше назар бөлді. Ол өнер арқылы әңгіме айтушы еді. Оның және оның замандастарының туындылары 1800 жылдардың соңында реалистік сурет өнерінің дамуына жол ашты. Оның туындыларының жинағы Скив өнер мұражайында сақталған. Ал басқа суреттерін Копенгагендегі Дания Ұлттық мұражайы және басқа да мұражайларда кездестіруге болады.