Кіріспе
Норвегиялық демократиялық партиясы (ND) — Норвегиядағы радикалды оңшыл саяси партия, парламентте өкілдігі жоқ. Партия ешқашан Storting-те өкілдік етпеген, бірақ 2002 жылы тәуелсіз депутат Ян Симонсен оған қосылғаннан кейін парламенттік мерзімі 2005 жылы аяқталғанға дейін тиімді өкілдік етілді. 2013 жылы партия 3500 тіркелген мүшесі бар екенін мәлімдеді. 2021 жылдан бастап партияның жаңа басшысы Гейр Угланд Якобсен партияны Ресейді қолдайтын идеологиялық платформаға айналдырды. Клеппеге сәйкес, партияда экстремистер бар.
The Norway Democrats ( , ND) is a radical right political party in Norway without parliamentary representation. The party has never been represented in the Storting except for being joined by independent member of parliament Jan Simonsen in 2002, thus effectively being represented until the parliamentary term expired in 2005. The party claimed to have 3,500 registered members in 2013. The new leader of the party as of 2021, Geir Ugland Jacobsen, has transformed the party into a pro Russian mouthpiece, According to Kleppe there are extremists in the party.
Қор
Партия бастапқыда Демократтар (DEM) деп құрылды және 2002 жылдан 2010 жылға дейін, сондай-ақ 2018 жылдан 2023 жылға дейін осы атаумен танылды. 2010 жылдан 2018 жылға дейін партия Норвегиядағы Демократтар (DiN) деп аталды. Демократтар 2002 жылдың 24 тамызында Ослодағы Лине қонақ үйінде құрылды, негізінен Прогресс партиясының бұрынғы мүшелері, сонымен қатар Еңбек партиясының, Консервативтік партияның, Либералдық партияның және Социалистік солшыл партияның бұрынғы мүшелері қатысты. Сол жылдың қараша айында партия 5200 қол жинады (5000 қол қажет болды) және заңды түрде партия ретінде тіркелді. Жаңа партияның жетекшісі Видар Клеппе партияның халық деңгейінде Андерс Лангеге, Прогресс партиясының алғашқы жетекшісіне ұқсас, омбудсмен рөлін атқаруы керек деп есептеді. Парламент мүшесі Ян Симонсен (2001 жылы Прогресс партиясынан шығарылған) партия құрылған кезде оған қосылғандықтан, 2005 жылға дейін партия Норвегия парламентінде тиімді өкілдік етті (техникалық түрде ол тәуелсіз депутат ретінде отыруға міндетті болды). Жаңа партияның құрамына шағын социал-демократтар да кірді. Кейін Демократтар Отан партиясы және Норвегия халық партиясы сияқты партиялардан жетекші тұлғалар мен мүшелерді өздеріне тартты.
Алғашқы жылдары (2002-2012)
2003 жылдың тамызына дейін Кристиансандағы Демократтар партиясының кеңсесі сегіз рет тоналанды. Алғашқы сайлауларында, 2003 жылғы жергілікті сайлауларда Демократтар 46 муниципалитет пен округте бақ сынасып, округтік сайлауда бүкіл ел бойынша дауыстардың 0,3%-ын жеңіп алды. Олар Кристиансанд қалалық кеңесінде екі өкіл, ал Вест-Агдер округтік кеңесінде бір өкіл иеленді. 2005 жылы Демократтар Прогресс партиясының кеңесшісінің партиядан шығуының нәтижесінде Берген қалалық кеңесінде өкілдік алды. Партия 2005 жылғы парламент сайлауында Норвегия парламентіне жол ашу мақсатымен қызметін жандандырды. Сайлауға дейін партия жетекшісі Видар Клеппе, егер олар терроризмнен анық шегініс танытпаса, Норвегиядағы барлық мешіттерді жабуға шақыру арқылы партияға қолдау көрсетуге тырысты. Партиядан үміткерлер сайлау науқаны кезінде қорқытулар мен шабуылдарға қарсы тұруға мәжбүр болды. Мысалы, Нордланд округының жетекшісі Амунд Гарфорсқа өлім туралы угрозалар келді, ал партия жетекшісі Видар Клеппеге бұрынғы Жұмысшы коммунистер партиясының орынбасары және солшыл ұйымдар SOS Расизм, "Блитц" қозғалысы мен Социалистік жастар ұйымының наразылықтарынан мүшелері физикалық шабуыл жасады. Жоғары деңгейдегі науқан жүргізгеніне қарамастан, Демократтар сайлауда көзге түсе алмады. Демократтар 2007 жылғы жергілікті сайлауда үміткерлер санын көбейтіп, 85 муниципалитет пен округте, сондай-ақ барлық 19 округте қатысты. 2009 жылғы парламент сайлауында Демократтар алғаш рет Норвегияның барлық округтерінде бақ сынады. Партия Норвегия радио және теледидар корпорациясының жұмысына қатысты ЕҚЫҰ-ға шағымданды, себебі партия және барлық 19 округте бақ сынаған басқа парламенттік емес партиялар телеарналарда көрсетілмеді (тек Қызыл партиядан басқа). 2009 жылғы сайлауға бірнеше апта қалғанда Демократтар партиясының кеңсесіне еніп, сайлау науқанына арналған материалдар сақталған компьютер ұрланды. Сайлауда партия дауыстардың 0,1%-ын ғана жинады. Демократтар 2009 жылғы сайлаудың нәтижесіне байланысты мемлекеттік тіркеуін жаңартты және өзін "Норвегиядағы Демократтар" деп қайта тіркеді. Партия 2011 жылғы жергілікті сайлауда 31 муниципалитетте ғана қатысты. Бірақ ол тағы да сегіз муниципалды кеңесшіні жеңіп алды, бұл жолы бес кеңесте (үш кеңесте екі кеңесші), және Вест-Агдер округтік кеңесіндегі өкілдігін сақтап қалды. Кристиансандтағы (Вест-Агдердегі) екі өкілінен басқа партияның барлық муниципалды кеңесшілері Хордаландта сайланды. Сайлаудан кейін партия Кристиансанд пен Стордты басқаратын жергілікті кооперациялардың құрамына кірді.
Қазіргі заман (2012 қазіргі)
Видар Клеппе 2012 жылы көшбасшылық лауазымынан кетіп, оның орнын Кель Арне Селлаг басты. Көшбасшылықтың ауысуы ішкі тартыстар мен отставкаларға әкелді. Селлаг басшы болып тағайындалғаннан кейін он бір апта өткен соң, Демократтар партиясынан шығып, «Модераттар» жаңа партиясын құрды. Оның орнын Элизабет Рю Стренкбо иеленді. 2013 жылы партия Фредерик У. Литлескарені жаңа басшы етіп сайлады. Литлескаре 2014 жылы ішкі саяси емес дауларға байланысты лауазымынан бас тартып, оның орнына Эллен Симонсен міндетті түрде басшылық етті. 2015 жылы Терье Свендсен жаңа басшы болып сайланды. 2016 жылы Ким Стейнар Кьярнер Стрёмберг жаңа басшы болып сайланды, бірақ ол жалған мәлімдеме жасағаны үшін әшкереленіп, партиядан қуылды. Оның орнын Ираннан келген иммигрант Макван Кашейкал басты. 2019 жылғы жергілікті сайлауда партия танымалдылығын арттырып, Кристиансанд қалалық кеңесінде 13,4% дауыспен үшінші саяси күшке айналды. 2021 жылдан бастап партияның жаңа басшысы – ресейлік «RT» пропаганда арнасына үн қосатын Гейр Угланд Якобсен, партияны саяси пікірталаста пророссийлық дауысқа айналдырды. Партия сайты Украинаны «Киев режимі» деп атап, Батысты Украинада соғыс тудыруда деп айыптайды. 2023 жылы партия тағы бір атауын өзгертті және қазіргі логотипі мен атауын қабылдады. Сол жылы партияның негізін қалаушы Видар Клеппе және Кристиансанд пен Оңтүстік Норвегиядағы партияның барлық сайланған өкілдері, Клеппе Украинаға қару-жарақпен көмектесуге қарсы партия шешіміне қарсы шығып, Ресейдің Украинаға басып кіруін сынағаннан кейін партиядан қуылды. Клеппе партияның Путинизммен байланысты болуын қабылдамайтынын мәлімдеді. 2023 жылғы жергілікті сайлауда партия бұрынғы бекінісі Кристиансандта дауыстардың бар болғаны 0,3% -ын алды.
Саяси бейіні
Партияның басты мәселелері – құқық пен тәртіп, қарттар мен мүгедектерге көмек көрсетуді ұлғайту және иммиграция мен пана тілеу саясатын шектеу. 2015 жылдан бастап партия өзін ресми түрде «ұлттық құндылықтарды сақтаушы» партия деп сипаттады. Норвегия демократтары Дания халық партиясы мен Швеция демократтарын өздерінің туысқан партиялары деп есептейді. Бұқаралық ақпарат құралдары мен ғалымдар партияны радикалды оңшыл популистік партия деп сипаттаған.
Заң және тәртіп
Норвегиялық демократтар Норвегиядағы қауыр қылмыстардың соңғы кезде күрт өсуіне себептерді жеңіл жазалау шаралары, либералды иммиграциялық саясат және полиция, соттар мен түрме жүйесіне қаржы жетіспеушілігі деп санайды. Партия бірінші дәрежелі кісі өлтіру үшін жаза мерзімін өмір бойына дейін ұзартуды, ал қалған жағдайларда ең төменгі жаза мерзімдерін көтеруді жоспарлап отыр. Олар бірнеше қылмыс жасаған жағдайда жазаны жеңілдетуге қарсы және әрбір қылмыс үшін жаза мерзімін қосуды ұсынады. Партия екінші рет қылмыс жасағандарға жазаны екі есе, үшінші рет қылмыс жасағандарға үш есе және осылайша арттыруды қалайды.
Иммиграция
Норвегиялық демократтардың басты мәселелерінің бірі – Норвегияға көші-қон, және партия қатаң шектеуші иммиграциялық саясатты қолдайды. Партияның пікірінше, батыс елдеріне жаппай көшіп келу көптеген мәселелерге алып келеді, оларды шешу қиын, соның ішінде әлеуметтік төлемдерге елеулі шығындар мен қылмыс деңгейінің күрт өсуі. Партия Норвегияның либералды құндылықтары "мұсылман жаппай көшіп келуі" қабылданса қауіпке ұшырайды деп санайды. Партия қылмыстық иммигранттарға қатысты қатаң саясатты қолдауды қалайды, мысалы, ұйымдасқан және топтық қылмысқа қатысқан иммигранттарды елдеріне қайтаруға мүмкіндік беруді.
Сыртқы саясат
Норвегия демократтары Норвегияның Еуропалық Одаққа мүшелігіне қарсы және Норвегияның Еуропалық экономикалық аймақтан және Шенген келісімінен шығуын қалайды. Партия ЕЭА-ға мүшелікті еркін сауда келісімімен алмастыруды ұсынады. НАТО мен Біріккен Ұлттар Ұйымында қалуды қолдайтын партия, соңғысы реформалануы керек деп есептейді. Партия еркін сауданы дамытуды қолдайды және мемлекеттік бақылаудағы шетелдік көмекті жоюды көздейді. Партия тек еркін нарық саясатын жүргізетін елдерге ғана көмек көрсетуді жақтайды, бірақ табиғи апаттар, соғыс және ашаршылық жағдайындағы елдерге қолдау көрсетуді жалғастырады. Израильді қолдайтын партия Норвегияның елшілігін "елдің астанасы – Иерусалимге" көшіруді ұсынады.
Сайлау нәтижелері
Сайлау жылы | жалпы дауыс саны | жалпы дауыс үлесі (%) | жеңілген орын саны | +/–
2005 | 2,705 | 0.1 | #13 | 0
2009 | 2,285 | 0.1 | #13 | 0
2013 | 2,214 | 0.1 | #14 | 0
2017 | 3,830 | 0.1 | #14 | 0
2021 | 33,280 | 1.2 | #10 | 0
Жергілікті өкілдігі
2011 жылғы жергілікті сайлаулардың нәтижесі бойынша (0,3% округтік нәтижелер), партия бір округте – Вест-Агдерде (1) және бес муниципалитетте: Кристиансанд (2), Аской (2), Одда (2), Федье (1) және Стордта (1) өкілдік етеді. Партияның негізін қалаушылардың бірі – футбол клубы IK Start-тың бұрынғы бапкері Карстен Йоханнессен, ол содан бері партияның жиі көзге түспейтін кандидаттарының бірі болып келді. 2005 жылғы парламенттік сайлауда демократтар партиясын бұрынғы боксшы Оле Клеметсен және бұрынғы эстрада әншісі Гри Яннике Джарлум қолдады, олар да көзге түспейтін кандидаттар ретінде қатысты. Кәсіби Элвис имитаторы Кьелл Элвис көптен бері Видар Клеппені, содан кейін демократтарды қолдап, 2011 жылы олардың жиі көзге түспейтін кандидаттарының бірі болды. Кантри әншісі Асмунд Амли 2007 және 2011 жылғы жергілікті сайлауларда партияның жиі көзге түспейтін кандидаттарының бірі болды.