Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы саяси партия

Herstigte Nasionale Party (Reconstituted National Party) – 1969 жылы құрылған, қазір жойылған Ұлттық партиядан бөлініп шыққан, қанағаттанбасшылық көзқарасты ұстанған саяси партия. Партия атауы көбінесе HNP деп қысқартылып, Herenigde Nasionale Party еске түсіреді, алайда олар күнделікті тілде Herstigtes деп те танымал болды. Ұлттық партиядан бөлінген басқа топтардан өзгеше, бұл партия әлі де активті, бірақ саяси маңызы жоқ.

Құрылу

HNP 1969 жылы Альберт Герцог (бұрынғы премьер-министр генерал JBM Герцогтың ұлы) премьер-министр Б.Ж.Ворстердің 1970 жылы Оңтүстік Африкаға Жаңа Зеландия регби командасының келуі кезінде маори ойыншылары мен көрермендерінің қатысуына рұқсат беруіне наразылық ретінде құрылған. Ол сондай-ақ Ворстердің Малавимен дипломатиялық қатынастарды қайта жаңартуына және сол елдің Оңтүстік Африкаға қара терілі елші тағайындауына қарсы болды. Атау бұрынғы Herenigde Nasionale партиясының (Бірлестірілген Ұлттық партия) аббревиатурасын бейнелеу үшін таңдалды, бұл партия 1948 жылғы сайлауда Ұлттық партияның атауы болған. Оңтүстік Африканың негізі ретінде кальвинизмді қайта орнатуды көздеген партия толық нәсілдік сегрегацияны және африкаанс тілін жалғыз ресми тіл ретінде қабылдауды жақтады. Жаңа партияның көп бөлігі ауылдық және шағын қалалардағы жұмысшы және төменгі орта тапқа жататын африканерлерден құралды, олар Ұлттық партияның қалалық африканер элитасының мүдделеріне көп көңіл бөлгенін ойлады. Партия 1974 жылғы жалпы сайлауда 50 мандатқа таласты, бірақ реформаторлардың жеңіске жеткен сайлауда көзге түсе алмады. Бұл сайлау кезінде HNP ағылшын тіліндегі баспасөзді бойкоттады, себебі партия осы тілдің қолданылуына қарсы болды. Ол сондай-ақ 1975 және 1976 жылдары үш аралық сайлауға қатысып, өсуді қамтамасыз етті, бұл топ қатысқан екі мандатта Біріккен партиядан оқшау орынға ие болды. HNP 1977 жылғы жалпы сайлауда дауыстардың 3,3% -ын алды, ал 1981 жылы оңшылдардың Ұлттық партияға наразылығы артып, 14,1% -ға дейін өсті, бірақ ешқашан бірде-бір мандат жеңіп алмады және жаңадан келген сайлаушылары көп ұзамай Консервативтік партияны қолдады. Эжен Терре'Бланш HNP мүшесі болған, бірақ 1973 жылы сайлау саясатына берілгендігіне көңілі толмағандықтан партиядан бөлініп кетті. Ол кейіннен әскериленген Afrikaner Weerstandsbeweging ұйымын құрды. Ол сондай-ақ Оңтүстік Африкада ақтардың өз мемлекетін құру идеясын жақтады, ал HNP мұны қажетсіз деп санады.

1980-ші жылдардағы пайда болуы

Жап Марейдің басшылығымен, 1977 жылы зейнеткерлікке шыққан Герцогтың орнын баскан бұрынғы вице-лидер, партия оңтүстік африкалық ақ халық арасында күшті күшке айналды. 1979 жылы оның әлеуеті бірнеше қосымша сайлауларда көрсетілді, онда биліктегі партияның позициясына қауіп төндіргендей болды. 1981 жылғы жалпы сайлауда Бота үкіметіне наразы болған оңшыл африканерлерге бағытталған тырыстың нәтижесінде 14,1% дауыс жинады. Рустенбург сайлау округінде ХНП үміткері қазіргі Ұлттық Парламент депутатын жеңіп, жүздеген дауысқа жақын болды, бірақ бұл жеткіліксіз болды. 1985 жылдың қазан айында партияның бас хатшысы Луи Стофберг Сасолбургте өткен қосымша сайлауда жеңіске жетті, науқаны сайлау округінде аралас жұптың болуына және салық жүйесіне қарсылыққа негізделген. Бұл жеңіс ХНП мен Консервативтік партия арасындағы бұрынғыдан бері құрылған, сәтсіз сайлау альянсы кезінде болды, Андри Треурнихт бұл ХНП-ны Консервативтерге біріктірудің алғашқы қадамы деп мәлімдеді, бірақ Марей бұған қарсы болды. Оның басқа партиялармен бұрынғы жалғыз байланысы 1985 жылы Консервативтік партиямен бірлесіп, П.В. Ботаның аралас некелерге тыйым салу туралы заңды және Аморалдылықты түзету туралы заңды жоюға қарсы шығу болды, бұл екі заң да апартеидтік Оңтүстік Африканың имиджін жақсартуға бағытталған сыртқы реформалардың бөлігі болды, бірақ Треурнихт мұны "көпұлттылық" деп айыптады. AWB ресми саяси қанат құрмағанымен және ХНП-ны ресми түрде қолдамағанымен, оның ұзақ жылдар бойы басшысы болған Юджин Терре'Бланш бұрын ХНП тізімі бойынша сайлауға түскен.

Басқа ұйымдармен байланыс

Халықаралық аренада HNP Еуропадағы ашық оңшыл топтармен бірқатар байланыстар құрды және 1980-жылдары ол Ұлыбританиядағы Сент-Джордж лигасының қаржыландырылуына жауапты болды. Ол сондай-ақ Оңтүстік Африка Ұлттық фронтымен (SANF) тығыз байланыста болды, ол Ұлыбританиядағы Ұлттық фронттың шетелдегі бөлімшесі еді. 1980-1987 жылдар аралығында партия ағылшын тіліндегі ашық оңшыл "Оңтүстік Африка патриоты" журналын қаржыландырды, оны SANF мүшелері Джон Хиддлстон, кейін Алан Харви редакциялады.

Апартеидтен кейінгі кезең

HNP 1991 жылы генерал Констанд Вильюеннің африканерлік халық майданына қосылды, бірақ 1994 жылы көптеген мүшелері Оңтүстік Африканың тұңғыш нәсілдік емес сайлауына қатысудан бас тартқан кезде майдан құлдырады. HNP Вильюеннен алыстап, оның "Азаттық майданы" партиясына қосылмады. Нәтижесінде қазіргі Оңтүстік Африкадағы маргиналды күшке айналды, ақ африкандардың өзін-өзі анықтау құқығы мен Вервордтық апартеидті қайта орнатуды жақтады. Партияның ұраны "Бұл жер – біздің жеріміз" болып табылады. 2004 жылы партия SABC 3 телеарнасына Хендрик Вервордты өлтіруді сатиралық бейнелеген "ID" атты пьесаны көрсеткені үшін ресми шағым түсірді. HNP Верворд пен оның жақтастарын әділетсіз бейнелегенін мәлімдегенімен, шағым Оңтүстік Африканың хабар тарату шағымдар комиссиясы тарапынан қабылданбады. Жап Марейс 2000 жылы қайтыс болды, оның орнын Вилли Марейс басқарды. Вилли Марейс 2007 жылдың желтоқсан айында қайтыс болды, оның орнына Жапи Тиарт келді. Қазіргі басшы – Андри Брейтенбах. Партияның идеологиясы мен тактикасы бойынша екі бөлініс болды: 2004 жылы африканерлік ұлтшыл қозғалысы және 2008 жылы африканерлік халықтық партия.

Идеология

Құрылған кезде HNP ең бастысы – африканерлік өзіндігіне басымдық берді, иммиграцияны сынады, ағылшын тілінің маңыздылығын төмендетуге ұмтылды және апартеидті қолдады. Партия сонымен қатар Оңтүстік Африка қоғамын басып алған материализмге шабуыл жасады және өзін жұмысшы табының африканерлерінің дауысы ретінде көрсетуге тырысты. Ол Ұлттық партияның "либерализміне" жиі шабуылдап, апартеидті бірте-бірте әлсіретіп, ақ емес тұрғындарға тым көп жеңілдіктер берді деп мәлімдеді. Партия африканерлер үшін жеке Волкстаат құру идеясын қабылдамайды, керісінше, бүкіл Оңтүстік Африканы африканерлердің еншісі деп санайды. Олар қара нәсілді халықтың мүдделері бұрынғы қара нәсілділердің туған жерлерінде жеткілікті түрде қамтамасыз етіледі деп есептейді. HNP-де Вервордтық Оңтүстік Африкаға қалай қайта оралуға болатыны туралы нақты жоспар жоқ. Партия сондай-ақ кальвинизмнің Оңтүстік Африканың ұлттық ерекшелігі үшін маңызды екенін баса көрсетеді. Партия Оңтүстік Африкадағы жаңа тәртіпті мойындамайды және қарсылық саясатының бір бөлігі ретінде адамдарды дауыс беруге шақырмайды. Бұл партияға қанша қолдау көрсетіліп жатыр екенін анықтауды қиындатады.

Намибия

Оңтүстік Африка 1988 жылға дейін Намибияны басқарып тұрғанда, партия елде тәуелсіздікке және қара нәсілділердің құқықтарына қарсы күресті. Ол 1978 жылы өткен алғашқы көпұлтты сайлауға қатысып, дауыстардың 1,8%-ын, немесе ақ дауыс берушілердің 10%-ын алды. Сайлаудың нәтижесінде Намибияның Демократиялық Турнхолл Альянсы үлкен жеңіске жетті, бірақ Оңтүстік-Батыс Африка Халық Ұйымы мен Намибия Ұлттық Фронты сияқты негізгі қара нәсілді оппозициялық партиялар сайлауға қатысудан мүшекес болды.

Сайлау нәтижелері

+ Ұлттық жиналыстың сайлау жылы | Жалпы дауыс саны | Дауыстардың жалпы санынан үлесі (%) | Жеңілген орын саны | Рангы
1970 | 53 763 | 3.57% | 0 | 3/4
1974 | 39 568 | 3.6% | 0 | 4/5
1977 | 34 161 | 3.2% | 0 | 4/5
1981 | 192 304 | 14.09% | 0 | 3/4
1987 | 62 888 | 3.1% | 0 | 4/5
1989 | Андрис Брейтенбах | 2010 – қазіргі уақытқа дейін | Қызметтегі