Кіріспе
Неміс тілді елдерде басымдықпен кездесетін академиялық дәреже, сондай-ақ Орталық және Шығыс Еуропада берілетін академиялық дәреже – Диплом (δίπλωμα сөзінен алынған, «диплом» деген мағынаны білдіреді). Бұл дәреже Германия, Австрия және Швейцарияда, сондай-ақ Албания, Болгария, Беларусь, Босния және Герцеговина, Хорватия, Эстония, Финляндия, Польша, Ресей және Украина сияқты басқа да еуропалық елдерде таралған. Франция, Грекия, Венгрия, Солтүстік Македония, Румыния, Сербия, Словения және Бразилияда бұл дәреже тек инженерлерге беріледі.
the academic degree awarded in Central and Eastern Europe
A Diplom (, from δίπλωμα diploma) is an academic degree in the German speaking countries Germany, Austria, and Switzerland and a similarly named degree in some other European countries including Albania, Bulgaria, Belarus, Bosnia and Herzegovina, Croatia, Estonia, Finland, Poland, Russia, and Ukraine and only for engineers in France, Greece, Hungary, North Macedonia, Romania, Serbia, Slovenia, and Brazil.
Тарих
Диплом француз дипломынан (Diplôme de l'ordre impérial de la légion d'honneur) туындады. Ол 1862 жылдан бастап Императорлық француз армиясының ең үздік азаматтары мен сарбаздарын марапаттау үшін Екінші француз империясы кезінде жасалған сертификатты сипаттайды, осы арқылы оларды 1862 жылдан бері Құрмет Легионына қабылдауға итермелейді. Магистр дәрежесі – неміс тіліндегі университеттердегі алғашқы академиялық дәреже болды. Германияда диплом республикалық кезеңге дейінгі уақыттан басталады: 1899 жылдың қазан айында Берлиндегі Пруссия Техникалық колледжінің 100 жылдығына орай Пруссия королі Вильгельм II-нің жарлығымен инженерлік диплом жарияланды. Бұл жарлықтан кейін университет мәртебесін алған Техникалық институттар (Technische Hochschulen) дипломды қабылдады. Кейіннен барлық неміс университеттері ғылым және инженерия салаларындағы дипломды өздерінің академиялық дәрежесі ретінде қабылдады. Шығыс Германияда диплом – бірінші академиялық дәреже болды және медицина немесе құқық сияқты пәндер бойынша да берілді, ал Батыс Германия университеттерінде олар Staatsexamen арқылы аяқталды. Бүгінгі таңдағы күні мұндай дипломдар осы пәндерді оқыған студенттерге әлі де берілуде, бірақ көптеген университеттер тек өтініш бойынша диплом мәртебесін (мысалы, құқықта "Diplom Jurist") ғана тағайындайды. Кейбір университеттер сондай-ақ мұндай студенттерге сұраныс бойынша магистр дәрежесін (мысалы, "Magister iuris") тағайындайды. Болон процесін енгізумен жаңа дипломдар мен магистр дәрежелерін беру сирек кездеседі, себебі олар бакалавр немесе магистр дәрежелерімен алмастырылды. Бұрын берілген академиялық дәрежелер жарамды күшінде қалады.
Франция
"Diplôme" – француз тіліндегі диплом немесе академиялық дәреже сөзі. Француз инженерлік дипломы Diplôme d'Ingénieur деп аталады (көбінесе Dipl. Ing. деп қысқартылады). Француз үкіметі Diplôme d'Ingénieur иелерінің барлығына Францияда ресми түрде мойындалған және заңмен қорғалатын "Ingénieur Diplômé" академиялық атағын да береді.
Германия
Германияда бакалавриат және магистратура енгізілгенге дейін ғылым, инженерия немесе бизнес салаларындағы стандартты диплом – Diplom болып саналды және оны бірнеше жоғары білім беру орындарында алуға болады еді. Университетте алынған дипломды Diplom немесе сирек Diplom (Univ.) деп атаған, бұл оқу бағдарламасы әдетте 4 жылдан 6 жылға дейін (Еуропалық кредиттерді беру және есептеу жүйесі бойынша 240–360 кредит) созылған. Қолданбалы ғылымдар университетінде (Fachhochschule) диплом Diplom (FH) деп аталады және көбінесе төрт жыл (240 ECTS кредиті) уақыт алған. Diplom әдетте жаратылыстану, бизнес, теология және инженерия салаларында берілсе, гуманитарлық, өнер және тілдер студенттері магистр дәрежесін аяқтаған. (Әлеуметтік ғылымдар бойынша диплом университеттен университетке өзгеше болған.) Diplom-ның барлық түрлері әдетте бірінші дәрежелі болып саналған. Дегенмен, Diplom / Diplom (Univ.) Германияда ғылым, бизнес немесе инженерия саласында докторантурадан басқа ең жоғары дәреже болып табылған. Diplom бағдарламаларының ұзақтығы пән мен университеттен тәуелді болған. Әр Германия штатында заңмен белгіленген ресми орташа ұзақтығы (Regelstudienzeit) болған, әдетте төрт жыл Diplom (FH) үшін, ал 4, 4,5 немесе 5 жыл Diplom / Diplom (Univ.) үшін. Ерекше жағдайларда, жоғары оқу орындарына белгілі бір пәндер үшін орташа ұзақтықты ұзартуға рұқсат берілген (HGRP1995 § 26 (3), NHG2007 § 6 (3), HmbHG2001 § 53 (3)). Алайда, Германиядағы көптеген университеттердегі оқу бағдарламаларына байланысты, 4, 4,5 немесе 5 жылдық Diplom / Diplom (Univ.) көбінесе асып кеткен. Бірінші дәрежелі болғанымен, нақты ұзақтығына байланысты, Германияда Diplom / Diplom (Univ.) бакалавр емес, магистратура дәрежесімен теңестірілген және теңестіріледі, бұл Diplom / Diplom (Univ.) үшін ECTS кредиттерімен де көрсетілген. Университетте диплом алған адам, пәніне қарай, мысалы, "Diplom Ingenieur" (инженер дипломы), "Diplom Kaufmann" (саудагер дипломы), "Diplom Biologe" (биолог дипломы) және т.б. деп аталады. Баварияда кейде "(Univ.)" қосымшасы қосылады. Егер диплом Қолданбалы ғылымдар университетінде (Fachhochschule) алынған болса, онда "(FH)" қосымшасын қосу қажет (мысалы, Diplom Ingenieur (FH)). Кейбір сирек жағдайларда, көбінесе ескі заңдарға, Германия штаттарының заңдарындағы шағын айырмашылықтарға немесе көшу ережелеріне байланысты постфикс қосудың қажеті жоқ. Көшу ережелері, мысалы, инженерия саласында немесе Еуропалық Одақтың 2005/36/EC сияқты директивалары, басқа да тиісті біліктіліктері бар белгілі бір шектеулі топтарға Diplom атауын пайдалануға мүмкіндік береді. Университетте диплом алу үшін студенттер екі бөлек оқу кезеңін аяқтауы керек еді. Біріншісі – екі жылдық курстық жұмыс, негізінен (бірақ тек қана емес) кіріспелік сипаттағы курстардан тұратын Grundstudium (негізгі оқу кезеңі). Осы кезеңнен кейін (және осы кезең ішінде) модульдерді тапсыру үшін емтиханнан басқа, студенттер Vordiplom (яғни дипломға дейін) алу үшін әдетте төрт аралық емтихан тапсырған. Екінші кезең, Hauptstudium (негізгі оқу кезеңі) жоғары деңгейдегі курстарда екі жылдық курстық жұмыстан, бірнеше айлық қосымша кезеңнен тұрады, онда диссертация жазылуы керек, содан кейін әдетте төрт қорытынды емтихан тапсырылады. Студенттерге Hauptstudium курстық жұмысына екі жылдан астам уақыт қажет болуы мүмкін. Vordiplom және Hauptstudium курстық жұмысын аяқтау диссертацияны жазуға және қорытынды емтиханды тапсыруға талаптар болды. Алайда, Hauptstudium курстарына түсу әдетте Vordiplom алған студенттерге ғана шектелмеген. Әр университет өзінің ережелерінде қорытынды емтихан мен Vordiplom алу емтихандарының көлемін жеке-жеке белгілеген. Әдетте, әр емтиханда алдыңғы кезеңнің екі түрлі модулінің мазмұны тексерілетін, бұл ауызша немесе сирек жазбаша түрде болуы мүмкін. Көптеген студенттер соңғы емтихан кезеңін аяқтауға шамамен алты ай қажет болды. Тәуелсіз (бірақ қадағалаумен) ғылыми жобадан кейінгі диссертация ресми түрде 3 айдан 9 айға дейін (пән мен университетке байланысты) аяқталуы керек еді. Нидерландыда Diplom / Diplom (Univ.) АҚШ университеттеріндегі бағалаулар әртүрлі. Мысалы, магистратураға түсу үшін Аризона университеті, Орталық Флорида университеті және Висконсин университеті (Мэдисон) (кем дегенде) Vordiplom және қосымша бір жыл оқуды талап етеді. Орегон мемлекеттік университеті мен Оңтүстік Калифорния университеті (FH) және (Univ.) арасында айырмашылық жасамай, Diplom иегерлерін магистратураға қабылдауды қарастырады. Дүниежүзілік білім беру қызметтерінің мәліметінше, неміс дипломы АҚШ-та бакалавр және магистр дәрежесін алғанмен тең. Канадада Diplom / Diplom (Univ.) көптеген университеттерде Канаданың магистратура бағдарламасына түсуге қажетті шарт болып табылады және әдетте Канаданың 4 жылдық бакалавр/Bachelier дәрежесімен және құрметті бакалавр дәрежесімен сәйкес келеді; барлық жағдайда университеттегі құрметті бакалавр дәрежесімен. Данияда төрт жылдық оқудан кейін берілген Diplom (FH) Данияның бакалавр дәрежесімен теңестіріледі, ал кемінде 4,5 жылдық оқудан кейін берілген Diplom / Diplom (Univ.) Kandidatuddannelse дәрежесіне лайық деп есептеледі. Неміс дипломын Данияның бакалавр дәрежесімен шатастырмау керек. Ұлыбританияда Аберистуит университеті, Университет колледжі Лондон және Шеффилд университеті Diplom немесе бакалавр дәрежесін магистратура бағдарламасына түсуге жеткілікті деп санайды. Эдинбург университеті де екі дәрежелінің екеуі де магистратура бағдарламасына түсуге жеткілікті екенін мәлімдейді. Ирландия Республикасында Diplom (FH) бакалавр дәрежесімен теңестірілген, ал Diplom егер оның стандартты ұзақтығы кемінде 4,5 жыл болса, ирланд магистр дәрежесімен теңестіріледі. Норвегияда шетелдік біліктілікті тануға жауапты орган, Норвегия білім беру сапасын қамтамасыз ету агенттігі, Diplom дәрежесін "күрделі" және "шатастыратын" деп сипаттады. Норвегия Статистикалық кеңсесі Diplom / Diplom (Univ.) Норвегияның магистр дәрежесімен салыстырады. Швецияда Швецияның жоғары білім беру ұлттық агенттігі неміс дипломын Швецияның магистр бағдарламасына түсуге жеткілікті деп санайды. 2005 жылы Канаданың Онтарио штатындағы Кингстон қаласында өткен Conceive Design Implement Operate конференциясында Мальмквист және т.б. шведтік инженерлік бағдарламалар Civilingenjör "шамамен магистр ғылымдары немесе Diplom Ingenieur дәрежелерімен тең келетін 4,5 жылдық біріктірілген инженерлік бағдарламалар" екенін мәлімдеді.
In the United States, evaluations by U. S. universities vary. For example, for admission to graduate studies, the University of Arizona, the University of Central Florida and the University of Wisconsin–Madison require (at least) the Vordiplom plus an additional year of study. The Oregon State University and the University of Southern California consider holders of a Diplom (not differing between (FH) and (Univ.)) for admission to graduate studies. According to World Education Services, a German Diplom is equivalent to having earned both U. S. bachelor's and master's degrees. In Canada, the Diplom / Diplom (Univ.) is at most universities the prerequisite to enter a Canadian Master's program, and corresponds generally to a Canadian 4 year Bachelor's/Bachelier degree and an honours bachelor's degree; in all cases to a university Bachelor with Honours degree. In Denmark the Diplom (FH) awarded after four years of tuition is considered as being equivalent to a Danish bachelor's degree, whereas the Diplom / Diplom (Univ.) awarded after at least 4 ½ years of tuition merits a Kandidatuddannelse. The German Diplom must not be confused with a Danish Diplomuddannelse which is equivalent to a bachelor's degree. In the United Kingdom the University of Aberystwyth, the University College London and the University of Sheffield consider both Diplom or a bachelor's degree as sufficient to enter a postgraduate programme. Also the University of Edinburgh states that it considers both degrees as sufficient to enter postgraduate programmes. In the Republic of Ireland, the Diplom (FH) is recognized as being equivalent to a bachelor's honours degree, while a Diplom is considered equivalent to the Irish master's degree if its standard duration was at least 4.5 years. In Norway, the authority in charge for the recognition of foreign qualifications Norwegian Agency for Quality Assurance in Education, called the Diplom degree system as being both "complex" and "confusing". The Norwegian Statistical Office compares the Diplom / Diplom (Univ.) with the Norwegian master's degree. In Sweden, the Swedish National Agency for Higher Education considers a German Diplom as sufficient for the admission to a Swedish Master's program. On the Conceive Design Implement Operate Conference in 2005 in Kingston, Ontario, Canada, Malmqvist et al. stated that, the Swedish Civilingenjör engineering degree programs "are 4½ year integrated engineering programs roughly equivalent to Master of Science or Diplom Ingenieur degrees".
Германиядағы Дипломы мен Болонья дәрежесін салыстыру
Дипломдарды қабылдаудағы айырмашылықтар Еуропалық Одақтың Болонья процесін бастауының және іске асыруының бір себебі болды. Болонья процесінің маңызды бөлігі – Еуропалық Одақтағы жоғары білім беру біліктіліктерінің салыстырмалылығын қамтамасыз ету. Осы процестің аясында Германияда магистратура және бакалавриат дәрежелері енгізілді және жаңа дипломдарды беру іріктеп тоқтатылды. Бұл жағдай неміс академиялық және инженерлік қауымдастықтарында кең қолдау таппады. Бұрын берілген Diplom / Diplom (Univ.) және Diplom (FH) дәрежелері мерзімсіз жарамды болып қалады және олар магистратура немесе бакалавриат дәрежесімен алмастырылмайды. Қазіргі уақытта Германияда жаңа магистратура және бакалавриат дәрежелері бұрынғы Diplom / Diplom (Univ.) және Diplom (FH) дәрежелерімен теңестірілген. Бұл, мысалы, мемлекеттік қызмет, әскери қызмет немесе лицензиялауды қажет ететін мамандықтардағы кейбір мансаптық жолдарға қабылдану үшін маңызды. Сондай-ақ, бұл Diplom (FH) иелері магистратура бағдарламасына қатыса алатынын білдіреді. Бірақ бұл дәрежелердің бірдей екенін білдірмейді, бұл факт аталған сілтемеде жиі бұрмаланып келген. Нақты салыстыру қажет болған жағдайда, ECTS балдары арқылы жүзеге асырылады, олар ретроспективті түрде ескі Diplom / Diplom (Univ.) және Diplom (FH) дәрежелеріне есептеліп беріледі. Мысалы, бұл есептеу Diplom (FH) иесі магистратура бағдарламасына түскім келгенде және магистратураны алу үшін қанша қосымша ECTS балдарын оқу керектігін білуі қажет болғанда қолданылады. Ескі дипломдық оқу бағдарламаларының әрқайсының ерекшеліктері болғандықтан, барлық дипломдар үшін бірдей ECTS мәні немесе салыстыру кестесі жоқ. Алайда, Diplom / Diplom (Univ.) дәрежелері үшін ретроспективті ECTS балдарын есептегенде, олар көбінесе магистратура дәрежесіне сәйкес келетін ECTS балдарының диапазонында болады. Diplom (FH) дәрежелері үшін жағдай өзгеше. Олар көбінесе бакалавриат деңгейінде немесе одан жоғары, бірақ магистратура деңгейінен төмен болады. Рейтинг төменнен жоғарыға қарай келесі кестеде көрсетілген. Шамамен ECTS балдары салыстыру үшін берілген, нақты балдар әртүрлі болуы мүмкін. Неміс академиялық емес дәрежелері ECTS балдары Мысалдар Diplom (BA) – Неміс академиялық дәрежелері ECTS балдары Мысалдар Diplom (DH) – Бакалавр 180–240 Diplom (FH), Diplom I 240 Diplom, Diplom (Univ.), Diplom II, Магистр 300.
Төмендегі кесте ескі дипломдарды (Diplom, Diplom (FH)) және жаңа еуропалық дипломдарды (бакалавр және магистр) алу үшін қажетті оқу мерзімін көрсетеді, шартты мысалдар келтірілген. Болонья процесі кезінде Германияның көптеген штаттарында мектептерде оқу 13 жылдықтан 12 жылдыққа дейін қысқартылды. (Бірақ Саксония және Тюрингия штаттарында гимназиялар Германияның қайта бірігуінен бері 12 жылдан бері өзгерген жоқ.) Сондықтан көптеген диплом алуға ниеттенген студенттер университетте оқуды бастамас бұрын 13 жыл мектепте оқыды, ал қазіргі бакалавр студенттері бір жыл ертерек оқуға түсе алады. (Дегенмен, Рейнланд-Пфальц немесе Шлезвиг-Гольштейн сияқты кейбір штаттарда 12 жылдық білім алған бірінші түлектер 2016 жылға дейін бітірмейді.) Халықаралық салыстыру тұрғысынан, британдық, ирландтық және француздық орта мектеп оқушылары мектепте түстен кейін де оқитынын атап өткен жөн, бұл Германиядағы бұрынғы қосымша оқу жылын толықтыруы мүмкін. 1 жыл 2 жыл 3 жыл 4 жыл 5 жыл 6 жыл 7 жыл 8 жыл Бакалавр (3 жыл және одан көп) (тек Болоньяда) Магистр (тікелей) Докторантура Diplom (FH) 2 семестр Магистр Докторантура Diplom (FH) үздік бағамен қосымша курстар Докторантура Vordiplom Diplom (Universität) Докторантура
Ескерту: Diplom (FH) үшін студент оқу кезінде компанияда міндетті бір-екі семестр өткізуі керек. Бұл семестрлер кестеге енгізілген, сондықтан оқу мерзімі бір-екі семестрге қысқарады. Бакалавриат студенттері үшін де бұл семестрлер кестеге енгізілген. Diplom (Universität) үшін бұл семестрлер кейде кестеге енгізілмейді. Сондай-ақ, Германияда Diplom (Universität) студенті тікелей докторантура бағдарламасына қабылдануы мүмкін (егер қабылдау талаптарына сай келсе). Diplom (FH) студенті докторантура бағдарламасына тікелей қабылдануы үшін үздік бағаға ие болуы керек. 2010 жылдың тамызынан бастап Төменгі Саксонияның жоғары білім беру туралы заңына сәйкес, үздік бакалаврлар осы Германия штатының университеттерінде докторантураны бастауға құқылы. Сонымен қатар, Германияның кейбір аспирантуралық мектептері, мысалы, Саарбрюккеннің компьютерлік ғылымдар аспирантурасы немесе Берлиннің математикалық мектебі, бакалавр дәрежесі мен үздік бағалары бар студенттерді де докторантура бағдарламаларына қабылдайды.
Австрия
Австрияның дипломдық оқу бағдарламасы – бұл бірінші дәрежелі білім, әдетте 2–3 кезеңнен тұрады, оның жалпы көлемі 240–360 ECTS кредиті (шамамен 4–6 жыл). Ол әдетте «Diplomarbeit» (дипломдық жұмыс) тапсырғаннан кейін қорытынды емтиханмен аяқталады. Пәнге байланысты, берілетін дәрежелер Magister/Magistra (мысалы, философия үшін Magister philosophiae) немесе Diplom Ingenieur (инженерлік) болып табылады. Ерекше жағдайларда стоматология және медицина мамандықтары бойынша дипломдық оқулар Doctor medicinae universae (Dr. med. univ.) немесе Doctor medicinae dentalis (Dr. med. dent.) дәрежесіне әкеледі. Көптеген пәндер бойынша дипломдық бағдарламалар Болонья жүйесіндегі жеке бакалавр және магистрлік бағдарламаларының пайдасына тоқтатылды. Дегенмен, Diplom Ingenieur дәрежесі инженерлік мамандықтар бойынша магистрлер үшін әлі де қолданылады. Инженерлік диплом иелері Грекияның Техникалық палатасының емтихандарын алдын ала талаптарсыз тапсыруға құқылы. Сондай-ақ, бұл инженерге қосымша курстарсыз докторантураға түсуге мүмкіндік береді. 2001 жылғы жоғары білім туралы заң қабылданғаннан бері (Ν. 2916/2001, Ν. 3549/2007, N. 4009/2011) Технологиялық білім беру институттары (Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα – TEI) Грекиядағы мемлекеттік жоғары білімнің параллель бөлігін құрайды. Олар жоғары білім беру дипломын (δίπλωμα/πτυχίο ανώτατης εκπαίδευσης) тағайындайды, бұл 4 жылдық (8 семестрлік) бакалавр дәрежесі, неміс Diplom (FH) форматына ұқсас (240 ECTS – ISCED 6). Бағалар 0 мен 10 аралығында, 5 – өткізу шегі. Алайда, бағалау жүйесі білім беру ұйымдары арасында өзгешеліктерге ие болғандықтан, Грекия бойынша көбінесе қолданылатын сипаттамалық баға пайдаланылады. Мысалы, Афина политехникалық университетінде диплом бойынша 5 пен 6,99 арасындағы баға «жақсы» (καλώς), 7,00 мен 8,99 арасындағы баға «өте жақсы» (λίαν καλώς), ал 9,00 және одан жоғары баға «тамаша» (άριστα) деп бағаланады. Патра университетінде бағалар 5-тен 6,49-ға дейін (жақсы), 6,5-тен 8,49-ға дейін (өте жақсы) және 8,5-тен 10-ға дейін (тамаша) құрайды.