Кіріспе

Англияның Шропшир графтығындағы Шрусбери қаласының тарихы кем дегенде 901 жылға дейін жетеді, бірақ оған одан бұрын да қоныстанған болуы мүмкін. Ерте орта ғасырларда қала жүн саудасының орталығы болды, және осы кез оның өркендеу шыңы болды. Өнеркәсіптік революция кезінде қалада салыстырмалы түрде аздаған даму болды, алайда аймақта теміржол көлігі дамығаннан кейін, ол маңызды теміржол қаласы ретінде танылды. Бүгінде қала өзінің тарихи сәулетінің көп бөлігін сақтап қалған.

Қор

2017 жылы Саттон қаласындағы ортағасырлық Қасиетті Әкелер шіркеуінің аумағында неолит дәуіріне, 2000 жылға дейінгі діни құрылысқа қатысты іздер табылды, бұл оны Ұлыбританиядағы ең көне құдайға табыну орны етеді. Шрусбери аймағының 5 ғасырда, жақын орналасқан Вирокониум Корновиорум рим қаласынан келген босқындармен қоныстанғаны болжамдалады, бірақ алғашқы нақты дәлелдер 7 ғасырдың саксондарынан басталады. Шрусбери, шамасы, 8 ғасырда Мерсия саксон билеушілерімен қала ретінде құрылған, оларға Херефорд пен Честер қалаларын байланыстыратын жолдағы Северн өзенінен өтуді бақылау үшін бекітілген бур қажет болды. Ол қазіргі Врокстерден оңтүстік-шығысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан үлкен римдік бекінісі бар Вирокониум Корновиорумды ығыстырды. Өкінішке орай, негізі қаланған күні туралы ешқандай жазба сақталмаған. Шрусбери атауы саксон тілінен шыққан «Скроббсбириг» деген сөзден келген. Өзеннің иірімдерінің ішінде римдік монеталар мен керамикалық бұйымдар табылған, бұл шағын ауылдық қоныс немесе өзен арқылы өтетін жолды көрсетеді. Ағылшын және Уэльс көпірлерінің жанында, қазіргі уақытта, табиғи арқалар болған, олар өзен арқылы өтуге мүмкіндік берген. Уэльс көпірі маңындағы арқа, көпірдің қазіргі орнынан төмен ағысында, Франквеллдегі Су көшесінің өзенмен қиылысатын жерінде болған (осы көше қаланың ең көне көшелерінің бірі болып саналады). Ағылшын көпірі орналасқан жерде Реа бұлағының Севернмен қосылуы кең, беткей сулы аймақты құрайды, одан өту оңай болған. Осы жерде, қазіргі «Колехам бас» көшесі орналасқан жерде, Колехам аралы деп аталатын арал болған. Бұл ерте саксон қонысының болуы мүмкін жері деп есептеледі. Қала туралы ең алғашқы жазба 901 жылға жатады, сол кезде ол қала ретінде сипатталған. Ол кезде ол Мерсия Корольдігінің құрамына кірген және Англо-саксондықтар мен Уэльстегі британдықтар арасындағы маңызды шекаралық бекет болған. Ательстанның (925–939) билік кезінде монеталар шығарылған, бұл қала сол кезде бекітілгенін көрсетеді, себебі заң бойынша монета соғу үшін орын бекітілген болуы керек еді.

Орта ғасырлар

Нормандар Шрусбериде ағаш бекініс салған, бірақ 1069 жылы Уэльс халқы мен Чеширліктердің одағы оны қоршауға алды. Брайан Бретондық және Уильям Фитц Осберн бастаған әскер гарнизонды құтқару үшін жіберілді, бірақ олар келгенге дейін көтерілісшілер қаланы өртеп, шашырап кетті. Вильгельм Жеңімпаздың туысы Роджер де Монтгомери Шрусберидің бірінші графы атанды және 1074 жылы қазіргі Шрусбери қамалы орналасқан жерде қамал салуды бастады, сондай-ақ 1083 жылы аббатхананы құрды. Қамал қорғанысқа ыңғайлы жерде салынды, ол Шрусбериге кіретін жалғыз құрлық жолын бақылап тұрды, ал қаланың қалған бөлігі Северн өзенінің иілімімен қоршалған. Кейіннен елді мекенге қосымша қорғаныс үшін қабырғалар салынды, олардың қалдықтары бүкіл қалада кездеседі, қабырғаның ең айқын қалдықтары өзен бойындағы қала қабырғасы бақтарының жанында сақталған. Шрусберидің орталығы Северн өзенінің иілімінде орналасқан және қала Уэльс шекарасынан 9 миль қашықтықта жатыр. Қала орталығындағы биік төбе иілімнің солтүстік жағында, оның тар жерінде орналасқан, сол төбенің үстінде қамал тұр, бірақ қазіргі қамал 13 ғасырға дейін салынған. Алғашқы қала, мүмкін, тек төбенің шыңында ғана орналасқан, бірақ ол 13 ғасырда оңтүстікке қарай кеңейтілген болуы мүмкін, өйткені қала 1218 жылы қала қабырғаларын салуға арналған төлемді (мураж) алды, бұл Англиядағы бірінші төлем болды. Ол сондай-ақ 1266 жылы «жаңа базарды төсеуге» арналған ең ерте төлемдердің бірін алды, ол Санкт-Алькмунд және Санкт-Жулиана шіркеуінің ауласынан алынып тасталды. Мұнда жақсы сақталған жартылай ағаштан жасалған қара және ақ үйлер көп, олардың ішінде 1500 жылға дейін салынған Бутчер Роудтағы Аббат үйі және Баркер Стриттегі Роули үйі (бір кезде Шрусбери мұражайы мен өнер галереясы орналасқан) бар. Қала 1215 жылы Ұлы Льюэллин бастаған Уэльс күштеріне, ал 1234 жылы қайтадан түсті; екі шабуылдан кейін де қорғаныс күшін арттырды. 1283 жылы Эдуард I Шрусбери аббаттығында парламент өткізді, ол Ұлыбритания парламентінің алғашқы құрамында Халық үйін қамтыды, оның мәжілісі Уэльстің соңғы еркін билеушісі Давид ап Груффидтің тағдырын шешуге арналған. Давидті Шрусбериде жоғары сатқындық үшін өлім жазасына кесті – асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді. Шрусбери орта ғасырдың соңында ұлттық және экономикалық маңызы жағынан ең биік деңгейге жеткені жиі айтылады. Бұл негізінен жүн саудасының орталығы және Уэльс матасын өңдеу орталығы болғандығына байланысты болды. Шрусбери саудагерлері Озвестри базарында тоқылған, толтырылған, бірақ аяқталмаған маталарды, мысалы фриздер мен жазық маталарды сатып алды. Аяқталғаннан кейін олардың көп бөлігі Лондонға сату үшін жіберілді.

XVI және XVII ғасырлар

Кейіннен, Англия шіркеуі құрылғаннан кейін, қалаға Генрих VIII "Шропшир епархиясының" құрамында соборлық қала мәртебесін ұсынған деп есептеледі. Алайда, қала тұрғындары бұл ұсыныстан бас тартып, "қалалардың біріншісі" статусын сақтап қалуды жөн көрді. Осыдан "Мақтаншақ Салопиялық" термині пайда болды, ол Шрусбери қаласын қалай болса солай жақсы көретін тұрғынға қатысты. Нәтижесінде, Ирландия үйі (1575 жылы салынған) және Дрейперлер үйі (1658 жылы салынған) сияқты бірнеше сәнді ғимараттар салынды. Осы кезеңде Эдуард VI тегін мектеп ашуға рұқсат берді, ол кейін Шрусбери мектебіне айналды. Алғашқыда мектеп Касл Гейтс қаласында орналасқан, бірақ 1882 жылы Кингсленд қалашығына көшірілді. Шрусберидің алғашқы тарихын 1616 жылы Уэльстік дәріханашы және Шрусберидің азаматы Оливер Мэтьюс жазды. Бірақ, кейінгі тарихшылар, мысалы Хью Оуэн мен Джон Брикдейл Блейкуэй, оның құрамында "ерекше және бекітілмеген мәлімдемелер" бар екенін айтты. Англия азамат соғысы кезінде қала роялистердің бекінісі болды және тек Сент-Мэри су қақпасы (қазір Сатқын қақпасы деп те аталады) арқылы сатқын кіргізілгеннен кейін ғана парламенттік әскерлердің қолына түсті. Осы кезеңде (1640-50 жылдары) Ричард Бакстер, ағылшын пуритан шіркеуінің жетекшісі (1615 жылы жақын жердегі Роутон қаласында туған), Шрусбериде, сол кездегі Шрусбери мектебінің ғимараттарын пайдалана отырып, Англиядағы үшінші университет құру үшін белсенді түрде күресті, бірақ жеткіліксіз қаржыландыру осы жобаның іске асуына кедергі келтірді. Тарихи тұрғыдан, қала маңызды азық-түлік өнімдерін шығарды, соның ішінде Simnel торт рецептінің ең танымал нұсқасы және Shrewsbury печеньелері (немесе Shrewsbury торттары) – көбінесе лимон хошқысымен дайындалатын печеньелер, олар бастапқыда қала орталығындағы нан пісіру ошағында жасалған.

Өнеркәсіптік революция

Қала өнеркәсіптік революция кезінде Англияның басқа қалалары тәжірибелегендей үлкен өсімді бастан өткерген жоқ, және қалада ірі зауыттар көптеп бой көтерген жоқ. Осыған қарамастан, әлемдегі алғашқы темір қаңқалы ғимарат – Дитерлингтон зығыр фабрикасы 1797 жылы осы қалада салынды. 1830-шы және 1840-шы жылдары қала халқының саны азайды, себебі жақсы көлік инфрақұрылымы мен өнеркәсіптің жетіспеушілігі болды. Бірақ, 19-шы ғасырдың соңына қарай теміржол маңызды жұмыс берушіге айналды, Шрусбери ірі теміржол қаласы болып дамыды. Бүгінгі күні қала әлі де тым өнеркәсіптік дамыған жоқ, және теміржолдар енді бұрынғыдай халықты жұмыспен қамтуда маңызды рөл атқармайды.

ХХ ғасыр

Қала Екінші дүниежүзілік соғыста көбінесе бомбаға түспеді, 1940 жылы Ельсмир жолындағы шағын үйге тиген оқтан бір әйел мен екі немересі қаза болды, сондықтан оның көптеген ежелгі ғимараттары бұрынғы қалпында сақталды және ғимараттарды сақтау жұмыстарының жеткіліксіздігінен және маңызды ортағасырлық ғимараттардың көптеген жағдайларда жоғалуынан басқа, көптеген жаңа құрылыстар болған жоқ, оның ішінде 1960 және 1970 жылдары орта ғасырлық қалаға лайық емес орта ғасырлық ғимараттардың орнына салынған ғимараттар да бар. Қала Суық соғыс кезеңінде маңызды рөл атқарды, 1995 жылы корпус таратылғанға дейін қалада Корольдік бақылаушылар корпусының (HQ 16 Group ROC) аймақтық штабы орналасқан. Холивелл көшесіндегі Аббатханаға жақын орналасқан, қорғалған және атомдық бомбаға төтеп бере алатын Ядролық есеп беру бекінісі 1962 жылы Ішкі істер министрлігі мен Қорғаныс министрлігі бірлесіп салған және 1992 жылға дейін үздіксіз жұмыс істеді, қазір ветеринариялық пункт ретінде пайдаланылуда. Ол "гүлдер қаласы" деп белгілі, ал тағы бір атауы – Салоп (Салопия – округтің басқаша атауы). Шрусберидің валлилік атауы – Amwythig.

21 ғасыр

Қала көптеген ғасырлар бойы қала мәртебесіне ие болды және оны Шрусбери корпорациясы басқарды. 1974 жылдан 2009 жылға дейін екі жергілікті билік органы болды: Шрусбери және Атчам кенттік кеңесі (аудандық деңгейдегі билік) және Шропшир округі кеңесі (округ деңгейі). Бірақ 2009 жылдың 1 сәуірінен бастап қала енді қала мәртебесіне ие емес, ал жалғыз жергілікті кеңес – округтың бірыңғай билік органы болып табылатын Шропшир кеңесі. Осы қайта ұйымдастырудың нәтижесінде қалаға қауымдық бірлестік құрылды және қазір қалалық кеңес жұмыс істейді.