Кіріспе

1590 жылғы шотланд сиқыршылық соттары

Солтүстік Бервик сиқыршылық соттары – 1590 жылы Шотландияның Шығыс Лотиан аймағынан бірнеше адамдардың Хэллоуин түнінде Солтүстік Бервик қаласындағы Сент-Эндрюс Ескі шіркеуінде сиқыршылық жасады деген айыппен өткен сот процесі. Сот екі жылға созылып, 70-тен астам адамды қамтыды. Олардың арасында жоғарыдан сатушылық қылған деген айыппен Ботвеллдің 5-ші графы Фрэнсис Стюарт та болды. «Сиқыршылардың» құпия жиындары қазіргі Солтүстік Бервик порты аумағының бір бөлігі – Ескі Кирк Гринде өткен деген болжам бар. Жауапкерлердің көрсетулері Эдинбургтегі Ескі салық кеңсесінде азаптау арқылы алынды. Осы оқиғалар туралы мәліметтердің бір көзі – 1591 жылғы «Шотландиядан жаңалықтар» атты кітапша. Джеймс VI король 1597 жылы сиқыршылық және некромантия туралы «Деймонология» атты диссертация жазды. Солтүстік Бервик соттары – 16 ғасырдың басынан 18 ғасырдың ортасына дейінгі Шотландиядағы көптеген сиқыршылық соттарының ең танымалдарының бірі болды.

Даниялық байланыс

Бұл Шотландиядағы алғашқы ірі сиқыршылыққа қарсы қуғын-сүргін болды және Дания, Норвегия және Шотландия патшалық үйлеріне қатысты сенсациялық оқиғадан басталды. Король Яков VI Данияның Кристиан IV-нің қарындасы Аннаға үйлену үшін Копенгагенге сапарлады. Шотландияға қайтып келе жатқанда олар қатты дауылға тап болды және жолын жалғастыру үшін бірнеше апта Норвегияда паналауға мәжбүр болды. Осы кезде Германиядағы Трирдегі сиқыршылық соттары туралы Данияда сипатталған және талқыланған мәліметтерге байланысты Данияда сиқыршылық соттарына қызығушылық қайта оянды. Дания флотының адмиралы Педер Мунк, қазынашы Кристофер Валкендорфпен Дания Аннасын тасымалдаған кемелердің жай-күйі туралы пікір келіспеді. Дауылдар Копенгагендегі бір шенеуніктің әйеліне, оны Педер Мунк қорлағандықтан байланыстырылды. 1590 жылдың шілде айында Копенгагенде сиқыршылыққа қатысты сот өтті. Алғашқы даниялық құрбандардың бірі Анна Колдингс болды, ол азаптау кезінде тағы бес әйелдің есімдерін айтты; олардың бірі Хельсингер қаласының бургомистрі Малиннің әйелі еді. Олардың барлығы Анна патшайымның сапарына қауіп келтірген дауылдарды тудыру үшін сиқыр жасағанын және Хэллоуин түнде оның кемесінің түбіне шығу үшін әйгірлерді жібергенін мойындады. Қыркүйек айында Кронборгта екі әйел сиқыршылық жасады деген айыппен өртеліп өлтірілді. Яков Даниядан осы жаңалықты естіп, өз трибуналын құруға шешім қабылдады.

Гейлис Дункан

Шотландиялық сиқыршылар Гиллис Дунканның (немесе Гейлис Дунканның) куәлігі бойынша дауылдармен байланысты болды. Ол Траненттегі Дэвид Ситонның қызметшісі болды, ол оны жалтақтап мойындауға мәжбүр етті. Дункан кенеттен керемет емдеу қабілетін таныта бастады және түндері үйден жасырын шығып жүрді. Ситон онымен бетпе-бет келгенде, ол өзінің жаңа қабілетін және ерекше мінез-құлқын түсіндіре алмады, сондықтан оны азаптады. Ол көптеген азаптауларға төтеп бере алса да, соңғы кезде іздеу әдісі қолданылғанда (іздеу – күдікті сиқыршының кене немесе туа біткен дақ сияқты кемшіліктері ізделіп, содан кейін ол сиқыршының белгісі деп жарияланатын) сиқыршылықты мойындады және көптеген басқаларды да сиқыршылықпен айыптады. 1591 жылғы «Шотландиядан жаңалықтар» атты заманауи памфлетке сәйкес, ол көптеген адамдарды атады, олардың ішінде әйелдер де, еркектер де болды: Хэддингтонда тұратын, олардың арасындағы ең үлкен сиқыршы Агнес Сэмпсон; Эдинбургтағы Агнес Томпсон; Лоутиандағы Солтпанс мектебінің директоры, Доктор Фиан, әйелдер мен еркектер: Джон Кьюнингэм, оның өмірі мен таңғажайып іс-әрекеттері осы әңгіменің соңында толығырақ айтылады. Бұл Гейлис Дункени айыптады, сондай-ақ Лоутианда тұратын Джордж Моттстың әйелі; Роберт Гриерсон, кеме капитаны; және Джанет Бландиландс; Сеатонның қыш құмырашысының әйелі; Бридж Холлистегі ұста, сол аймақтағы және жоғарыда аталған шекараларда тұратын көптеген басқалар. Олардың кейбіреулері қазірдің өзінде өлім жазасына кесілді, ал қалғандары Патша Ұлылығының қалауымен сот үкімін күтіп түрмеде қалды. Дунканның Эуфаме Маккальзеанмен бірге Дунканның тәрбиешісін өлтіруге қатысқандығы да анықталды.

Барбара Наппер

Барбара Нейпир жақсы отбасыдан шыққан және 1572 жылы Джордж Кер есімді кітап сатушыға үйленген. Джордж 1576 жылы Ла-Рошельде қайтыс болды, содан кейін ол Арчибальд Дугласқа үйленді, оның бауыры Роберт Дуглас Коршогиллдің иесі болды. Оның отбасында Джанет Дуглас есімді қызы болды. Гиллис Дункан Барбара Нейперді Ангустың 8-ші графы Арчибальд Дугласты өлімге душар еткені үшін тұтқындады. Арчибальдтың өте сирек кездесетін аурудан қайтыс болғаны хабарланды, сондықтан оны емдеуге ешқандай мүмкіндік болмады. Ол Лангхоупта ауырып, 1588 жылдың 4 тамызында Далкейтке жақын Смеатон қаласында қайтыс болды. Еуфами Маккальзеан, Барбара Нейпер, Агнес Сэмпсон және басқалар «Аткинсонның гаванінде» сиқыршылардың жиынына қатысқан, онда корольді жою үшін шайтанға Джеймс VI-ның бейнесі тапсырылған деп айтылды. Нейпер өзінің денсаулығына көмектесу үшін және оны және күйеуін жұмысқа алған Жан Лион, Ангус графинясымен арақатынасын жақсарту үшін түрлі сыйлықтар сатып алған. Бірақ олар тиімсіз болды, себебі ол жұмысынан айырылды. Сотта Нейпер патшаны сиқыршылық арқылы өлтіруге тырысқан деп айыпталды, бірақ оны тек сиқыршылармен сөз байласудың аз қылмысы үшін кінәлі деп тануға болатын. Джеймс VI канцлерге оның жүкті емесін анықтау үшін дәрігерлерді шақыруды, егер жүкті болмаса, оны өртеп, жұрт алдында ішін ашуды бұйырды. Джеймс VI Bothwell графына қарсы істі күшейту үшін алғашқы үкімді қайта қарауды қалады және «қате туралы сот» жоспарланды. Джеймс VI 1591 жылдың 7 маусымында бұрынғы шешімі үшін жазаға тартылатын қазылар алқасына сөз сөйледі және олар оның пікірлерімен келісті. Оның тағдыры белгісіз, мүмкін ол соңында өртеп өлтірілген болуы мүмкін. Қалалық кеңес оның өлім жазасын орындау үшін от жағуға қажетті материалдарды сатып алды, және олар 1591 жылдың 25 маусымында Эуфами Маккальзеанды өртеп жіберген кезде қолданылды. 17 ғасырдың Даглас отбасы тарихшысы Дэвид Хьюмнің пікірінше, ол босатылған.

Шотландия үкіметінен кешірім

2022 жылдың наурызында Шотландияның бірінші министрі Никола Стерджен 16, 17 және 18 ғасырлардағы әйелдерді колдовство жасады деген айыппен қуғындағандары үшін кешірім сұрады. Шотландия үкіметі бұрын ешқашан кешірім сұрамаған.

Танымал мәдениет

Шекспир өзінің "Макбет" трагедиясында бірнеше түсініктерді, соның ішінде сиқыршылардың мойындаған рәсімдерін және шотландтық ортаны қабылдады немесе оларға ықпал етті. Жарияланған оқиғалардың күшті ықпалымен пьеса король Джеймстің "Деймонология" еңбегінен кейін бірнеше жыл өткен соң жарық көрді. Келісімдерден көптеген цитаталарды алған үш сиқыршы өз сиқырларын бірдей тәсілмен орындады: "кемелерді қирату үшін желді көтеру мақсатымен теңізге құйылу". Сот процестері мен оларға әкелген оқиғалар 1971 жылы Молли Хантердің "Отыз үшінші мүше" атты жасөсперімдерге арналған тарихи романында көркемделіп суреттелген. Хеви/дум метал тобы Cathedral-дың "North Berwick Witch Trials" (Солтүстік Бервик Сиқыршылар Соты) атты әні бар, ол 2005 жылы шыққан "The Garden of Unearthly Delights" (Жерден тыс ләззаттар бағы) альбомында ұсынылған. Дегенмен, әннің мәтінінде шағын қате бар, себебі Джеймс Солтүстік Бервик сиқыршылар соты кезінде Англия королі болған жоқ. Диана Габалдонның "Аутлендер" романдары сериясында Геиллис Дункан есімді жиі кездесетін кейіпкер бар, ол сиқыршылық жасады деген айыппен сотталып, жазаланды. Телевизиялық бейімделуде оның рөлін Лотте Вербек сомдады. Дебора Харкнесстің "Түннің көлеңкесі" (All Souls сериясының 2-кітабы), Шотландияда болмаса да, Солтүстік Бервик сиқыршылар соты туралы айтады және соттар кітаптағы кейбір сюжеттік желілерді және оқиғаларды құру үшін пайдаланылады. Сонымен қатар, екі басты кейіпкер, Диана мен Мэтью, кітаптың басында 1590 жылғы Хэллоуин түнінде Елизавета Англиясына сапар шегеді. 2023 жылы Наоми Келсидің жарық көрген тұңғыш романы "The Burnings" (Өртеулер) Солтүстік Бервик сиқыршылар сотын Гейлис Дункан және Джон Вемисске үйленген, Дания ханшайымы Аннаның күтімшісі болған Маргарет Винстаррдың көзқарасынан бейнелейді.