Кіріспе

Канадалық қан қызметі (Canadian Blood Services) – Канада үкіметінен тәуелсіз коммерциялық емес қайырымдастық ұйымы. 1998 жылы Квебек провинциясынан басқа, Канаданың барлық провинциялары мен аумақтарында Канаданың қан қызметі ретінде құрылды. Федералды, провинциялық және аумақтық үкіметтер өзара түсіністік туралы меморандум арқылы оны құрды. Канадалық қан қызметі – Канаданың денсаулық сақтау жүйесінің бөлігі болып табылады және қазіргі уақытта Канаданың провинциялық және аумақтық үкіметтері биологиялық өнімдерді өндіруге қаржылай қолдау көрсететін жалғыз ұйым. Екі ұйым да қажеттілік туғанда қан өнімдерін бөлісу үшін тығыз жұмыс істейді және ақпарат, түсініктер мен деректерді үнемі алмасады. Қан беруден уақытша немесе толығымен бас тартуға бірнеше себеп болуы мүмкін, мысалы: тамырға есірткі салу, белгілі бір кезеңдерде Ұлыбританияда тұру, ЖИТС-ке бейім елдерден келу және ЖИТС-ке шағу қаупі жоғары әрекеттерге қатысу. Канадалық қан қызметі ақысыз ерікті донорлық үлгіден ақшалай сыйлықтарға негізделген коммерциялық үлгіге көшуі үшін сынға ұшырады.

Транс жеке тұлғалардың қан тапсыруы

Бұрын транс донорларды іріктеу процесі ұлттық критерийлер енгізілгенге дейін нақты емес еді. 2016 жылдың 15 тамызында Канаданың қан қызметі трансгендер адамдарға қатысты жаңа талаптарды қолдануға кірісті. Осы критерийлерге сәйкес:

Төменгі жынысқа қатысты жынысын растау операциясын жасаған донорлар операциядан кейін үш ай бойы қан тапсырудан шеттетіледі. Олар үш айдан кейін расталған жынысы бойынша тексеріледі. Төменгі жынысқа қатысты жынысын растау операциясын жасатпаған донорлардан туған кездегі жынысына сәйкес сұрақтар сұралады және осы критерийлерге сүйене отырып, олар қан доноры болуға немесе уақытша тоқтатылуға жарамды болады. Канаданың қан қызметінің транс донорлар үшін екі негізгі тәуекел факторы:

Қан құюмен байланысты жедел өкпе зақымдануы (TRALI) қаупі, әсіресе транс еркектерде. Бұрын жүкті болған донорлардың қан плазмасында TRALI-ді тудыруы мүмкін антиденелер болуы ықтимал, бұл сирек кездеседі, бірақ өлімге әкелуі мүмкін. Бұл тәуекелді азайту үшін TRALI қаупі бар донорлардан алынған плазма ақуызы тікелей пациенттерге құйылмайды, оның орнына плазма ақуызын өндіру үшін қолданылады.

Ұсынылатын қызметтер

Канадалық қан қызметі төрт негізгі бағытта қызмет көрсетеді: қан, плазма, шеміршек жасушалары, мүшелер мен тіндер. Толық қанды жинау жоғарыда аталғандардың арасында ең жылдам процесс болып табылады және жылына 850 000-нан астам бірлік жиналады, бұл Канадалық қан қызметі ұсынатын басты қан жинау қызметі. Қан донорынан бір рет қан тапсыру кезінде шамамен 450 мл қан алынады. Бұл әдеттегі донордың жалпы қан көлемінің он пайызына жуық.

Қан

Канаданың қан қызметі қан мен қан өнімдерін жинап, тексеріп, өндіреді. Канадалық қан қызметі елдегі науқастардың қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін провинциялық және аумақтық үкіметтермен де бірлесіп жұмыс істейді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Канадада елдің қажеттілігін толық қамтамасыз ету үшін жеткілікті плазма жиналмаған. Канадалық қан қызметі жинаған плазманың көлемі иммуноглобулинге деген сұраныстың бар болғаны 13-14% ын ғана қанағаттандырады. Шешуші жасушаларды (стемдік жасушаларды) өндіру үшін көбелек қан жиналып, одан кейін көбелек қан банкіне сақталады. Канадалық қан қызметі басқа халықаралық донорлар тізімдері желісінің бір бөлігі болып табылатын ересектердің шешуші жасушаларын (стемдік жасушаларын) беруге дайын адамдардың ұлттық тізімін де жүргізеді. Адам лейкоциттік антигенін анықтау – донор мен шешуші жасушаны (стемдік жасушаны) қабылдаушы арасындағы ең жақсы сәйкестікті қамтамасыз ету үшін ұсынылатын қызмет.

Таяқша қан банкі

Таяқша қан - нәресте дүниеге келгеннен кейін кіндік және плацентада қалған қан. Таяқша қанда көптеген дің жасушалары бар, және ол бірнеше генетикалық ауруларды, қан ауруларын және иммундық жетіспеушіліктерді емдеуге қабілетті. Ол сексеннен астам ауру мен дертті емдеуде пайдалы, соның ішінде лейкемия, лимфома және дөңгелек қан клеткалы аурулар бар. Трансплантациядан кейін донордан алынған, сау деп табылған дің жасушалары пациенттің сүйек кемігі мен иммундық жүйесіндегі зақымдалған дің жасушаларын алмастырады. Осы міндеттен кейін, Канаданың қан қызметі алғашқы «Барлық канадалықтар үшін» қайырымдалық науқанын өткізді, осы арқылы бастапқы мақсатын асып, 12,5 миллион доллардан астам қаражат жинады. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Канаданың дің жасушалар тізіліміндегі шамамен 440 000 донордың бар болғаны отыз бір пайызы этникалық тұрғыдан әртүрлі, ал аралас нәсілділерді қарастырғанда бұл көрсеткіш үш пайызға дейін төмендейді.

Органдар мен тіндер

Канадалық қан қызметі мүшелер мен тіндерді донорлық және трансплантация қауымдастығымен тығыз жұмыс істейді, бұл провинциялар арасындағы мүшелерді бөлісуді жеңілдетуге және осы саладағы ұлттық жүйенің тиімділігін арттыруға көмектеседі. Бұл кәсіби білім беру ресурстарын ұсыну, озық тәжірибелерді әзірлеу және тарату, халықтың хабардарлығын арттыру, деректерді талдау және есеп беру арқылы іске асырылады. 2008 жылдан бері федералды, провинциялық және аумақтық үкіметтер Канадалық қан қызметін және олардың мүшелер мен тіндерді донорлық және трансплантация жүйесімен айналысатын жұмысын қолдауға 70 миллион доллардан астам инвестиция жасады. Бүйрек жұптастыру бағдарламасы Канадалық қан қызметі мен Канаданың тірі бүйрек донорлығы және бүйрек трансплантациясы бағдарламаларының бірлескен басқаруында жүзеге асырылады. Әдетте, донорлар үйлесімді болған жағдайда, досы немесе туысы үшін донор болғысы келеді, онда бүйрек жұптастыру бағдарламасы қолданылмайды. Дегенмен, егер олар донорлық жасар адамды таба алмаса, бүйрек жұптастыру бағдарламасын пайдалануға болады. Бүйрек трансплантациясын күтіп отырғандар мүшелерді трансплантациялау тізімінің шамамен 78% құрайды. 2017 жылы шамамен 3379 канадалық бүйрек трансплантациясы күту тізімінде тұрды.