Дискурс қауымдастықтары: анықтама мен эволюциясы

Кіріспе

Дискурстық қоғамдастық – ортақ құндылықтар мен болжамдар, сондай-ақ осы мақсаттар туралы қарым-қатынас жасау тәсілдері ретінде түсінілетін дискурстар жиынтығын бөлісетін адамдар тобы. Лингвист Джон Свалес дискурстық қоғамдастықтарды "мақсаттары мен міндеттері бар және осы мақсаттарға жету үшін коммуникацияны пайдаланатын топтар" деп анықтады. Дискурстық қоғамдастықтың мысалдары ретінде белгілі бір академиялық журналды оқитын және/немесе оған үлес қосатын адамдар, немесе Мадонна жанкүйерлерінің электрондық пошта тізіміне мүше болып тіркелгендерді келтіруге болады. Әр дискурстық қоғамдастықтың не айтуға болатыны және қалай айтуға болатыны туралы жазылмаған ережелері бар: мысалы, журнал "Дискурс – ең керемет ұғым" деген мақаланы қабылдамайды; ал электрондық пошта тізімінің қатысушылары Мадоннаның соңғы әніне фрейдиандық талдау жасауды қабылдауы немесе қабылдамауы мүмкін. Көптеген адамдар күнделікті түрде әртүрлі дискурстық қоғамдастықтардың ішінде және арасында қозғалады. Дискурстық қоғамдастықтың өзі материалдық емес болғандықтан, оны олардың жұмыс істейтін форумдар арқылы көру оңайырақ. Гипотетикалық журнал мен электрондық пошта тізімі форумның мысалы ретінде, немесе "дискурстық қоғамдастықтың жұмыс істеуінің нақты, жергілікті көрінісі" ретінде қарастырылуы мүмкін.

Онлайн-дискурстық қауымдастықтарды дамыту

Дискурстық қоғамдастықты әлеуметтік желі ретінде қарастыруға болады, ол белгілі бір коммуникативтік мақсаттарды бөлісетін қатысушылардан құрылған. Цифрлық дәуірде әлеуметтік желілерді дискурстық қоғамдастықтың өз тармақтары ретінде қарастыруға болады. Онлайн-дискурстың пайда болуы төрт кезең арқылы жүзеге асырылады: бағдарлану, тәжірибе, өнімділік және трансформация. Беркенкоттердің сөзінше, «дискурстық қоғамдастықтар мүшелері арасындағы коммуникация арқылы өзін-өзі анықтап, қайта анықтай береді», цифрлық әлемнің үнемі өзгеруіне орай. Джон Свалес ортақ «мақсаттардың» дискурстық қоғамдастықтың шешуші белгісі екенін мойындағанмен, «қоғамдық дискурстық қоғамдастықта» ортақ мақсаттар болмайтынын, ал жалпылама «академиялық дискурстық қоғамдастықта» мағыналы жағдайда мақсаттар мен жанрлардың ортақ болмауы мүмкін екенін де атап өтті. Свалес пікірінше, осы себепті «дискурстық қоғамдастық» термині қазірде когнитивтік антропологиядан алынған «практикалық қоғамдастық» терминімен алмастырылуда. Практикалық қоғамдастық «өзара байланыс» және «ортақ іс-қимыл» арқылы нақты анықталады, бұл оны дискурстық қоғамдастықтың кеңінен қабылданған түсінігінен ерекшелендіреді. Практикалық қоғамдастыққа жұмыс жүргізу кезінде келіссөздер жасау және ортақ мақсатқа жету үшін ортақ ресурстарды пайдалану қажет. Виртуалды дискурстық қоғамдастық, «жеке қатынастардың желісін құру үшін жеткілікті адамдар осы қатынастарды ұзақ уақыт бойы сақтап, жалғастырғанда» басқа дискурстық қоғамдастықтан ерекшеленеді. «Дискурстық қоғамдастық термині мәтіннің таралу желілеріндегі біртектілік, симметриялық қатынастар мен ынтымақтастыққа баса назар аудару арқылы нақты емес және дұрыс емес деп сынға ұшырады». Дискурстық қоғамдастықтағы әлеуметтік жиынтықтар мақсатты түрде немесе қателікке байланысты даулы болуы мүмкін. Дискурстық қоғамдастықтың мүшелері дискурстық билік, құқықтар, үміттер мен шектеулер ретінде қызмет ететін тағайындалған немесе сақталған рөлдерді иеленеді. Онлайн-дискурстық қоғамдастықта мәтіндер гетерогенді топтарда таралады, мысалы, мұғалімдер әкімшілерге, ғалымдарға, әріптестерге, ата-аналарға және студенттерге жазады. Мәтіндердің таралуы құжаттардың таралуы арқылы бұрыннан болмаған қоғамдастықтардың топтарын құрайды. «Осы және басқа да әлеуметтік күрделіліктер мәтіннің таралу желілеріндегі қатынастарды сипаттау үшін, сондай-ақ жанрлардың осы әлеуметтік жиынтықтардағы іс-қимылдар мен қатынастарды қалай реттейтінін сипаттау үшін, жанр мен іс-қимылдың әлеуметтік-мәдени теорияларымен қамтамасыз етілгендей, көбірек нюанстар мен әртүрлі әлеуметтану лексикасының қажеттігін көрсетеді».

A discourse community can be viewed as a social network, built from participants who share some set of communicative purposes. In the digital age, social networks can be examined as their own branches of discourse communities. A genesis of online discourse is created through four phases: orientation, experimentation, productivity, and transformation. Just as the digital world is constantly evolving, "discourse communities continually define and redefine themselves through communications among members", according to Berkenkotter. Although John Swales felt that shared "goals" were definitive of discourse community, he also acknowledged that a "public discourse community" cannot have shared goals, and more significantly a generalized "academic discourse community" may not have shared goals and genres in any meaningful sense. According to Swales this may be why the term "discourse community" is now being replaced by "community of practice", which is a term from cognitive anthropology. A community of practice is defined clearly as having a "mutual engagement" and "joint enterprise" which separates it from the more widely accepted implications of a discourse community. A community of practice requires a group of people negotiating work and working toward a common goal using shared or common resources. Virtual discourse communities become a separate entity from any other discourse community when "enough people carry on those public relationships long enough to form webs of personal relationships in cyberspace". "The term discourse community has been criticized in being imprecise and inaccurate, by emphasizing the uniformity, symmetrical relations and cooperation within text circulation networks." Social collectivities within a discourse community can be interpreted as controversial whether by design or mistake. Members of the discourse community take on either assigned or maintained roles which serve as discursive authority, rights, expectations and constraints. Within an online discourse community text oftentimes circulate in what can be considered to be heterogeneous groupings, as teachers write to audiences of administrators, scholars, colleagues, parents and students. The circulation of texts form groups of communities that might not otherwise existed prior to being untied by the circulation of documents. "These and other social complexities suggest a more subtle and varied sociological vocabulary is needed to describe the set of relations within text circulation networks as well as to describe the ways genres mediate the actions and relations within these social collectivities, such as that provided by sociocultural theories of genre and activity."

Мәдениет

Дискурстық қауымдастықтар әртүрлі тілдік және мәдени ортадан келген адамдардың қатысуымен ғана шектелмейді. Бұл адамдар сол дискурстың стандарттарына бейімделе бастайды. Дегенмен, бір дискурстық қауымдастыққа қатысу ортақ мақсатқа ұмтылатын басқа топтарға қатысуға кедергі келтірмейді. Кейбір жағдайларда, нақты стандарттар бойынша, басқа стандарттардың дискурстық араласу іздері көрініс беруі мүмкін. Еррик пен Гилберт дискурстың ықпалының маргиналданған студенттердің шеттетілуін қалай күшейтетінін талқылайды. Олардың зерттеулері мектеп саясаты мен тәжірибелерінің көптігіне байланысты туындаған наразылықты көрсетеді, бұл саясаттар кейбір студенттердің дауысын естіртуге кедергі келтіріп, негізгі оқу бағдарламасын қалыптастыруда төмен деңгейдегі студенттердің үлесін азайтады. Бұл студенттерге сыныпта өз ойларын білдіруге аз мүмкіндік берілді, ал білдірген жағдайда да, оларға тек белгілі бір көзқарас пен пікір бойынша басқа біреудің сөзін қайталауға ғана рұқсат етілді. Еррик пен Гилберт ренішпен былай деді: "Үйдегі дискурс пен сыныпта қолданылатын академиялық дискурс арасында үйлесімділікке қол жеткізуге тырысқан жоқ, бұл басқа зерттеулерде де проблемалық екені дәлелденген".

Қатынасты терминдер

Дискурстық қауымдастықтар жанрлық талдау саласында зерттеледі. Бұл салаға байланысты терминдерге Миллердің «реторикалық қауымдастығы» және Ятс пен Орликовскидің қауымдастыққа емес, коммуникацияға баса назар аударатын «ұйымдық коммуникация жанрлары» жатады.

Заманауи реторикалық қауымдастықтар туралы Зэппен және авторлар тобы былай деді: «Осылайша, қазіргі реторикалық қауымдастық – ортақ сенімдер мен құндылықтармен біріккен адамдар жиынтыры емес, керісінше, бұл адамдардың бір-бірімен байланысуына және шектеулі немесе жергілікті сенімдер қауымдастығын құруына мүмкіндік беретін қоғамдық кеңістік немесе форум». Бұл факторды ескеру дискурстық қауымдастықтарда демократиялық жүйенің қалыптасуын көрсетеді және зерттеушілер бұл құбылысты «Жауапты әңгіме» деп атады, бұл қауымдастықтардың әртүрлілігін көрсетеді. Дискурстық қауымдастық термині 2000 жылдардың басында ғалымдар арасында жиі қолданылмай бастады, оның орнына «практикалық қауымдастық» термині қолданылатын болды. Суэйлс дискурстық қауымдастықтардың ортақ мақсаттары болатынын, бірақ академиялық қауымдастықтардың мағыналы ортақ мақсаттары жоқ екенін айтты.