Кіріспе

Дустердің алғашқы ұсынылған алмастырғышы "Сперри Вигиланте" болды, ол жаңа SPAAG-тің негізі ретінде ұсынылған алты стволды 37 мм Гатлинг пулеметін білдірді. Қару өте қуатты болғанымен, 1950 жылдардың соңында армия барлық пулеметке негіделген жүйелердің ескіргеніне шешім берді. "Дастерге" келесі ұсынылған алмастырғыш – амбициялы MIM 46 Mauler зымырандық жүйесі болды. Mauler 9 зымырандық сыйымдылығы бар контейнерді M113 бронетранспортерінің шассиіне орнатты, сонымен қатар нысананы табу және оны қадағалау радарларымен жабдықталды. Mauler толық автоматты түрде атыс басқару жүйесімен жабдықталған, операторлар жай ғана нысананы таңдап, "ОК" түймесін басатын болды. Ол төмен ұшатын, жоғары жылдамдықты нысаналарға кез келген бұрыштан шамамен 8 километрге дейінгі қашықтықта жауап бере алатын еді. Дегенмен, Mauler өнер деңгейінен асып кеткенін көрсетті және әзірлеу кезінде шешілмейтін проблемаларға тап болды. Жақын арада қызметке енгізілмейтінін түсінгеннен кейін, 1963 жылы ол технологиялық демонстрациялық бағдарламаға төмендетілді және ақырында 1965 жылы толығымен жойылды. Тиімді әуе шабуылына қарсы жүйе әлі де болмағандықтан, армия "Чапараль Вулкан әуе қорғанысы жүйесі" ретінде бірлесіп жұмыс істеуге арналған екі уақытша жүйені әзірлеуді бастады. M163 VADS M61 Vulcan пушкасын, M113 шассиін және қарапайым нысананы табу есептегіші бар толық оптикалық атыс басқару жүйесін біріктірді. Жақын маңдағы нысаналарға қарсы "бірден ату" үшін жарамды VADS жүйесі тек пушкаға арналған шағын қашықтықты өлшеу радарымен жабдықталған, оның атыс қашықтығы үлкен іздеу радарына қажеттілік тудырмады. VADS MIM 72 Chaparral зымырандық жүйесімен бірлесіп жұмыс істеуге арналған, ол AIM 9 Sidewinder зымыранын M113 шассиінің күрт өзгертілген нұсқасымен біріктірді. Chaparral-дың AIM 9D зымырандары тек құйрықпен қууға қабілетті болды, бірақ 8 километрге дейінгі қашықтықты ұсынды. Сонымен қатар, толық оптикалық атыс жүйесін пайдалана отырып, Chaparral операторына зымырандарды нысанаға бір уақытқа "бекітуді" талап етті, бұл оның жылдам қозғалатын нысаналармен күресу қабілетін шектеді. Екі көлік те AN/MPQ 49 Forward Area Alerting Radar (FAAR) жүйесімен толықтырылуы мүмкін болды, бірақ бұл жүйе Gama Goat көлігімен сүйреліп, майдан желісіне жақын қолдануға болмайтын еді. Кеңес Одағы бастапқыда АҚШ-тан қалып қойды, бірақ 1970 жылдары Ми-24 тікұшағына (НАТО-да "Hind" деп аталды) 9К114 Штурм зымыранын енгізу КСРО-ға теңдестік деңгейін ұсынды. Ұшақтардан айырмашылығы, шабуылдық тікұшақтар жасырын орында тұрып, нысаналарын таңдауға мүмкіндік алды. Олар "көтеріліп", зымыранды ұшырып, зымыран нысанаға тигеннен кейін дереу жасырын орынға қайтатын. Жылдам әрекет ететін сыммен басқарылатын немесе радио командалық зымырандарды қолдану ұрыс уақытын ең аз деңгейде ұстауды қамтамасыз етті, өйткені "бекіту" уақыты болмады немесе өте аз болды; оператор жерден көтерілгеннен кейін дереу атып жіберді, содан кейін зымыранның ұшу жолын нысанаға қарай реттеді. Осы ұшақтарға қарсы Vulcan/Chaparral комбинациясы тиімсіз болды. Vulcan нысанаға жеткілікті жылдамдықпен ден қоя алатын, бірақ оның 20 мм пушкасының тиімді қашықтығы 9К114-тен әлдеқайда қысқа болды. Chaparral-дың "Hind" тікұшағына қарсы күресуге жеткілікті қашықтығы болғанымен, ұзақ "бекіту" кезеңі "Hind" тікұшағының Sidewinder зымыраны жетіп келмес бұрын нысанаға тиіп, жасырынуына мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Chaparral-да қолданылған Sidewinder зымырандары қозғалтқыш газдарына бағытталды және тікұшақтарға қарсы шектеулі мүмкіндіктерге ие болды. 1970 жылдардың соңында АҚШ армиясы Vulcan/Chaparral жүйесінің тиімсіздігі ғана емес, басқа да проблемалармен күресіп жатты. Олар сол кезде жаңа M1 Abrams және M2 Bradley көліктерін енгізу процесінде болды, олардың жолдан тыс өту қабілеті күрт жақсарған. M113 шассиіне орналасқан Vulcan және Chaparral олардың жылдамдығына жете алмады, бұл жаңа көліктерді жылдам қозғалатын майданға шабуылға ұшыратуы мүмкін еді. Соңында, Кеңес Одағы ZSU 23-4 "Шилка" SPAAG жүйесін кеңінен енгізді, ол Таяу Шығыста пайда болғаннан кейін алаңдаушылық тудырды. Сириялық SA-6 батареясынан атыстан қашуға тырысқан Израиль ұшқыштары төмен ұшып, тікелей Шилканың әсер ету аймағына түсті. Бірнеше ұшақ жоғалып немесе зақымдалды. "Шилка" заманауи SPAAG жүйесінің заманауи ұшақтарға қарсы тиімді екенін дәлелдеді.

ДИВАД

Осы себептердің барлығы үшін армия "Advanced Radar directed Gun Air Defense System" (ARGADS) деп аталатын жаңа қару жүйесін жасады. Бұл жүйе Вулканның жылдам әрекет ету қабілетін Чапаральдың ұзақ қашықтығымен үйлестіріп, оларды жауынгерлік жағдайда жаңа танктермен бірге жылдамдауға мүмкіндік беретін шассиге орналастырды. Олар бұрынғы FLIR/лазерлік талаптарды да ескерді. Кейіннен жүйе "Дивизиялық әуе қорғанысы" (DIVAD) деп аталды. Сол кезде АҚШ әскери саясатының көп бөлігі АҚШ Әуе күштерінің қақтығыс кезінде тез әуе үстемдігіне қол жеткізіп, оны сақтап қалуға бағытталған болатын. Осыған сәйкес, армия бұрын әуеге қарсы қару-жараққа салыстырмалы түрде төмен басымдық берген. Бұл оларға сынақтар мен сынаулар арқылы жетілуге уақыт берді. DIVAD жүйесінің жағдайында қауіп өте қауіпті және жылдам дамып жатқандықтан, армия дәстүрлі әзірлеу кезеңін өткізіп, бірнеше "дайын" бөлшектерді пайдалану арқылы тікелей өндіріске көшуге шешім қабылдады. Полковник Рассел Паркер 1977 жылғы наурыз айында Сенаттың Қарулы Күштер Комитеті алдында куәлік беріп: "Біз бұл біршама дәстүрден тыс тәсіл әзірлеу уақытын қысқартуға мүмкіндік береді деп күтеміз, осылайша ең алғашқы пайдалану күніне қол жеткізіледі, бірақ жоғарырақ, бірақ қабылданатын тәуекелдермен, өндірушіге белгіленген баға бойынша кепілдік беру шарты бойынша кемшіліктерді түзетуді талап етеді", - деді.

Қатысушылар

DIVADs байқауына бірнеше компания қатысты. Sperry Rand компаниясы өзінің ескі Vigilante зеңбірегіне негізделген жүйені ұсынды, ол НАТО-да кеңінен қолданылатын Oerlikon KDA сериясының 35 мм оқ-дәрісін атуға бейімделген. Зеңбірек ұшаққа қарсы қолдану үшін минутына 3000 оқ, ал жердегі нысаналарға қарсы қолдану үшін минутына 180 оқ атып, 1464 оқтықтан берілетін. Алюминий мұнараның үстінде Sperry компаниясынан екі радар және IFF жүйесі орналасқан. General Electric компаниясы A 10 Thunderbolt II ұшағынан алынған 30 мм GAU 8 Avenger зеңбірегін орнатуға арналған кішкентай мұнарасы бар нұсқасын ұсынды. Ол бұрынғы FAAR радарын бейімдеу арқылы іздеу/қадағалау жүйесін қамтыды, бірақ кейін жақсартылған жүйені де ұсынды. Raytheon неміс Flakpanzer Gepard зеңбірегінің голландтық нұсқасындағы мұнарасын пайдалануды ұсынды. Мұнараның көп бөлігі, соның ішінде екі 35 мм Oerlikon KDA зеңбірегі, түпнұсқа Gepard зеңбірегімен бірдей болды, бірақ Hollandse Signaalapparaten радарлары мен Oerlikon Contraves атыс басқару компьютері қолданылды. Raytheon мұнараның Leopard 1 үшін жасалғанымен, кейбір өзгерістермен M48 зеңбірегіне де орнатылатынын көрсетті. General Dynamics ұсынған жүйеде де екі Oerlikon KDA зеңбірегі болды, бірақ олар Gepard зеңбірегіндегідей мұнараның екі жағына емес, жаңа алюминий мұнараға қатар орнатылды. Оларды автоматты немесе жартылай автоматты режимде атуға болады, ал біріктірілген атыс жылдамдығы 600 оқтықтан тұратын дүңгіршеден минутына 1100 оққа жетеді. Радар және атыс басқару жүйелері олардың Phalanx CIWS жүйесінен алынған, қадағалау радарі зеңбіректермен қатар мұнараның алдыңғы бөлігіне, ал іздеу радарі мұнараның үстіне орнатылған. Мұнарада қолмен нысана алу үшін дербес тұрақтандырылған оптикалық көзқарастар және лазерлік қашықтық өлшегіш те болды. Дегенмен, Bofors 40 мм L/70 зеңбірегі де әлемдік деңгейде танымал болды және 1950 жылдардың ортасында НАТО стандартына айналды. Сонымен қатар, FACC 40 мм зеңбірегі үшін жақындық сенсоры бар оқ жасады, бұл нысананы жою ықтималдығын арттырды, ал оқ кішкентай ұшаққа қарсы платформаларға қарағанда үлкен жарылғыш зарядты немесе салмақты тасыды. Бұл факторлар DIVAD зеңбірегінің негізгі қолданылу сценарийінде маңызды болады, яғни Варшава шартының қарсыласы болып табылатын кең аумақтық операцияларда.

Даму

1978 жылдың 13 қаңтарында General Dynamics және Ford компанияларына 1980 жылдың маусымында Форт-Блисске жеткізілетін XM246 және XM247 прототиптерін әзірлеу шарты берілді. Екі компания да прототиптерін жоспар бойынша Солтүстік Макгрегор сынақ алаңына жеткізді, содан кейін тікелей салыстыру сынақтары басталды. Атыс екі айға кейінге шегерілді, себебі «Форт-Блисс» сынақ полигонына келген прототиптер техникалық тұрғыдан жетілмеген еді». DT/OT II сынақ сериясында олар екі F-86 Sabre истребителін, бес UH-1 Huey тікұшағын және жиырма бір кішкентай дронды атып түсірді. 29 айлық бірінші кезең сынағынан кейін Фордтың үсынысы 1981 жылдың 7 мамырында DIVADs конкурсының жеңімпазы деп танылды және әртүрлі көлемде жеткізілімдер үшін 6,97 миллиард долларлық дамыту және бастапқы өндіріс шарты жасалды. Бұл шешім даулы болды, себебі General Dynamics-тің үсынысы сынақтар барысында Фордтың дизайнынан тұрақты түрде басымдық танытты, ең көп есеп бойынша он тоғыз «жою» нәтижесіне қарсы тоғыз. RAM D (сенімділік, қолжетімділік, техникалық қызмет көрсету және беріктік) сынақтары 1981 жылдың қарашасынан 1982 жылдың ақпанына дейін жүргізілді. Алғашқы үлгілердің бірі латрина желдеткішіне «тұйықталып», оның қайта оралуын аз маңызды жылжымалы нысана деп қате қабылдады. «Вашингтон Монтли» басылымы бұл оқиға туралы жариялап, «Defense Week» журналының тілшісі Майкл Даффи осы мәселені жариялағандығын мәлімдеді. Алайда, армиядағы бағдарлама жетекшісі оң көзқараспен қарады. Генерал-майор Малони: «ДИВАД батареясы – сегіз жүйе және бір қосалқы, 1984 жылдың 1 қарашасында Форт-Блисте сынақтарға дайындалу үшін іске қосылды, толық жүйелік мүмкіндік үшін 90% сенімділікті көрсетуде. Жүйелер уақыттың тағы 2% -ында нашарлаған жағдайда жұмыс істей алды және 8% жұмыс істемейтін деңгейге ие болды». Ол кейінірек «оқ-дәріде бағдарламалық қамтамасыз ету және электрондық қарсы шаралармен әлі де проблемалар бар, бірақ менің сезімімше, бұл кезеңдегі көптеген қару жүйелерінен нашар емес еді» деді. Сынақтар 1984 жылдың соңында өтті. Нәтижелер өте нашар болды. Оқ-дәрі тікелей ұша алмайтыны анықталғаннан кейін, сынақтарды ұшып бара жатқан нысаналарға ауыстырды. Радар тіпті осы нысананы да анықтай алмады, себебі қайтарым тым әлсіз болды. Бұл «проблеманы» шешу үшін сынақшылар дрондарға радарлық рефлекторларды қоса бастады, соңында төртін қосуға тура келді. Бұл жағдайды жариялаған Истербрук бұл жағдайды бос тұрақ ортасында, стейкпен жабылған жалғыз тұрған адамды табуға мәжбүр етілген қан итінің қабілеттерін көрсетумен салыстырды. Жүйе дронды анықтады, содан кейін ұзақ атыс салғаннан кейін дрон жолдан шықты. Бақылаудан шыққаннан кейін, қауіпсіздік офицері оны қашықтан басқару арқылы жойды. Бұл баспасөз тарапынан «жалған» нәтижелерді жасауға тырысу ретінде қабылданып, «әрекетсіз алдау» деп сипатталды. Осы сәттен бастап, әрбір сынақ сәттілігі жалған деп есептелді. OT&E оқ-дәрі бастапқыда көрсетілгендей миссияны орындай алатынын қорытындылады, бірақ сынақтар сонымен қатар жүйенің айтарлықтай сенімділік проблемалары бар екенін көрсетті, олардың көпшілігі әуе шабуылына қарсы радар жүйесін жердегі рөлге бейімдеуге тырысудың нәтижесінде туындады. «Сержант Йорк» өндірісінің көп бөлігі әуе күштерінің бомбалау полигондарында нысана ретінде пайдаланылды. Алайда, біреуі сержант Алвин С. Йоркқа арналған мемлекеттік тарихи паркте (Палл Молл, ТН), біреуі АҚШ армиясының Юма сынақ алаңындағы Вахнер Э. Брукс тарихи көрмесінде (AZ), тағы біреуі Дэнвиллдегі AAF мұражайында (Вирджиния), біреуі Миннеаполистегі Форт Снеллинг әскери мұражайында (қазір жабық), ал тағы біреуі Арканзас штатының Солтүстік Литтл-Рок қаласындағы Арканзас Ұлттық гвардиясы мұражайында сақталады.

Өкілдік

M247 сержант Йорк "Пентагон соғыстары" фильмінде еске алынды, онда ол, Paveway лазерлік басқарылатын бомба сияқты басқа армия жобаларымен бірге, сынақтардағы сәтсіздігі үшін, салған ұзақ және қымбат еңбектерге қарамастан, қатаң сыналып жатыр.

Анықтамалар мен ескертулер

Филип Тревитт, "Қар брондалған соғыс машиналары", Просперо кітаптары, 1999 (екінші басылым?).