Кіріспе
Голландиялық саудагер және банкир Исаак де Пинто (10 сәуір 1717 – 13 тамыз 1787) – португалдық сефардтық еврей тегінен шыққан голландиялық саудагер және банкир, Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына негізгі инвесторлардың бірі, сонымен қатар еврейлердің азаттығы және мемлекеттік қарыз мәселелеріне ден қойған ғалым және философ. Пинто көбінесе француз тілінде, ал бір рет португал тілінде жариялаған. Тарихшы Ричард Попкиннің сөзіне сәйкес, Пинто "Мозе Мендельсоннан бұрын 18-шы ғасырдағы еуропалық мәдениеттің бағытында жұмыс істей алған және өзін-өзі көрсете алған санаулы еврейлердің бірі болды".
Isaac de Pinto (10 April 1717 – 13 August 1787) was a Dutch merchant and banker of Portuguese Sephardic Jewish origin who was one of the main investors in the Dutch East India Company, as well as a scholar and philosophe who concentrated on Jewish emancipation and national debt. Pinto published mainly in French and once in Portuguese. According to historian Richard Popkin, Pinto "was one of the very few Jews of the eighteenth century, before Moses Mendelssohn, able to operate and express himself in the mainstreams of European culture."
Өмір
Пинтоның брит-миласы 1717 жылғы 18 сәуірде болды; мұның мағынасы, ол 10 сәуірде дүниеге келген және 1730 жылы бар-мицва рәсімін өткізген. 1734 жылғы 29 желтоқсанда 17 жастағы Пинто Рейчел Нуньес Энрикеске үйленді; олардың балалары болған жоқ. 1748 жылы Пинто IV Вильгельм Оранжға көмектесіп, Берген-оп-Зумдегі француздарды жеңу үшін оған ақша жіберді немесе қарыз берді. Ол бұл ісінің орнына еврей саудагерлеріне көшеде киім, тұздық немесе балық сатуға тыйым салатын шараларды жоюды сұрады. Ол гильдияларды еврейлерге ашуды және ең кедейлерін Суринамға жіберуді ұсынды. 1750 жылы ол Голланд Ост-Индія компаниясының президенті болып тағайындалды. 1755 жылы оны Ұлы Фридрих Нидерланды арқылы инкогнито сапармен келді; олар бірге Геррит Браамкампқа барды. Пинтоның білімі кең болды, бірақ ол жазуды тек соңғы қырық бес жасқа келгенде бастады, ол өзінің дінбауырларын Вольтерге қарсы қорғап, танымал болды. 1762 жылы Амстердамда «Сәндік туралы эссе» атты еңбегін жариялады. Сол жылы Пинто «Еврей ұлтының қорғаны» немесе «Сыни ойлар» атты еңбегін шығарып, оның қолжазбасының көшірмесін тікелей Вольтерге жіберді. Антуан Гюне өзінің «Португалиялық, неміс және поляк еврейлерінен Вольтерге хаттар» атты еңбегінің басына «Қорғаны» қайта басып шығарды. 1761 жылы Исаак пен оның ағасы Арон 1759 немесе 1761 жылдары британ үкіметіне шамамен 6 миллион гильдер қарыз бергенінің нәтижесінде банкрот болды; оның ағасы Нюве-Херенграхттағы үйін сатты. Пинто Парижге көшіп, онда Джеймс Кокберн, лорд Герфорд, Маттеус Лестевенон, Дэвид Юм, Джон Рассел, 4-ші Бедфорд герцогы және Дени Дидромен кездесті. Содан кейін ол Гаагаға көшіп, Ланге-Вурхуттағы сарайда тұрды; жас Вольфганг Амадей Моцарт пен оның әпкесі Наннерль өнер көрсеткен кезде, ол отбасымен бірге сарайға шақырылды. 1767 жылы ол Лондонға барып, лорд Бьютпен кездесіп, Париж шарты (1763) бойынша кеңесі үшін зейнетақы алды, өйткені британдықтар оның ұсынысы арқылы Үндістандағы француздарға ықпал етті. 1768 жылы Пинто Дидроға «Du Jeu de Cartes» туралы хат жолдады. Оның «Айналым және несие туралы трактаты», онда ол көптеген адамдарды Англия банкротқа жақын емес екеніне сендірді, 1771 жылы Амстердамда жарияланды. Пинто Рейналдың «Еуропалықтардың екі Үндістандағы философиялық және саяси тарихы» (The Philosophical and Political History of the Two Indies) атты жаһандық отарлау туралы кітабы жарық көргеннен кейін Рейналға қарсы шықты. Ол Юммен, Виван де Мезагпен және Мирабомен келіспеді. Оның трактаты екі рет қайта басылды, сонымен қатар оны Филип Фрэнсис (саясаткер) ағылшын тіліне, ал Пруссияның қаржы министрі Карл Август фон Струэнзе неміс тіліне аударды. Оның «Материалистерге қарсы аргументтер» еңбегі 1774 жылы Гаагада жарық көрді. Сондай-ақ, ол Жан-Поль Маратты баспалдақтан итеріп, үйінен кетуге бұйрық берген. 1776 жылы ол Америка революциясына қарсы жазды; алайда Бостон шай кешіне қолдау көрсетті. 1780 жылдары ол Нидерланд Республикасының Франциямен одақтасуына қарсы жазды, бірақ бұл одақ кейіннен Фонтенбло шартында (1785) жүзеге асты.
Мұра
Пинтоның жазбаларына түрлі авторлар, оның замандастары да, кейінгілері де пікір білдірген. Олардың бірі Карл Маркс, Пинтоны – өзі сынға алған еркін нарықтық либерализмнің көрнекті жақтаушысы деп есептеген. Голландияның қаржы жүйесін мақтағаны үшін оны "Амстердам қор биржасының Пиндары" деп аяусыз сынайды.