Испан инквизициясының тұңғыш бас инквизиторы Томас Торквемада
Tomás de Torquemada
Томас Торквемада (1420-1498) – Испан инквизициясының тұңғыш бас инквизиторы. Кастилия мен Арагонның діни тазалығын сақтауға күш салды, еврейлер мен мұсылмандарды қабылдауға ықпал етті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испанияның бас инквизиторы (1420–1498)
Grand Inquisitor of Spain (1420–1498)
Томас де Торкемада (14 қазан 1420 – 16 қыркүйек 1498), сондай-ақ Томас Торкемада деп те аталады, Кастилиялық доминикандық монах және Киелі Офис Трибуналының (әйтпесе испан инквизициясы) бірінші бас инквизиторы болған. Испан инквизициясы – 1478 жылы құрылған шіркеулік прелаттардың тобы, оларға Кастилия мен Арагонның жаңадан құрылған корольдік одақтарындағы жерлерде «католиктік діни ортодоксалдылықты сақтау» деген біршама белестік міндет жүктелген. Бұл жаңадан құрылған патшалық одақтың жерлері қазір Испания Корольдігі деп танылады. Қуғын-сүргінге байланысты сол кездегі Кастилия мен Арагондағы мұсылмандар мен яһудилер католицизмге көшуді әлеуметтік, саяси және экономикалық тұрғыдан тиімді деп санады (Конверсо, Мориско және Маррано терминдерін қараңыз). Яһудизмнен сырттай ғана ауысқандардың (яғни, жасырын яһудилердің) болуын католик монархтары өздерінің мемлекеттеріндегі діни және әлеуметтік өмірге қауіп деп қарады. Осының нәтижесінде, өзінің конверсо тегінен шыққандығы айтылатын Торкемада, 1492 жылы еврейлерді Кастилия мен Арагон тажыннан қуған Альгамбра жарлығының басты қолдаушыларының біріне айналды. Жазықтардан жауап алу үшін азаптауды қолдануы және кінәлі деп танылғандарды өртпен жазалауды жақтауы себепті Торкемаданың есімі қатыгездік, діни төзімсіздік және фанатизммен байланыстырылды. Торкемаданың қызмет еткен кезеңінде өртке өртенгендердің саны шамамен 2000-ға жуық деп есептеледі.
Tomás de Torquemada (14 October 1420 – 16 September 1498), also anglicized as Thomas of Torquemada, was a Castilian Dominican friar and first Grand Inquisitor of the Tribunal of the Holy Office (otherwise known as the Spanish Inquisition). The Spanish Inquisition was a group of ecclesiastical prelates that was created in 1478, and which was charged with the somewhat ill defined task of "upholding Catholic religious orthodoxy" within the lands of the newly formed union of the crowns of Castile and Aragon. The lands of this newly formed royal union are now known as the Kingdom of Spain. In part because of persecution, Muslims and Jews in Castile and Aragon at that time found it socially, politically, and economically advantageous to convert to Catholicism (see Converso, Morisco, and Marrano). The existence of superficial converts from Judaism (i. e., Crypto Jews) was perceived by the Catholic Monarchs as a threat to the religious and social life in their realms. This led Torquemada, who himself was believed to have had converso ancestors, to be one of the chief supporters of the Alhambra Decree that expelled the Jews from the Crowns of Castile and Aragon in 1492. Owing to the use of torture to extract confessions, and his advocacy of burning at the stake for those declared guilty, Torquemada's name has become synonymous with cruelty, religious intolerance, and fanaticism. The number of burnings at the stake during Torquemada’s tenure has been estimated at about 2,000.
Ерте өмір
Торкемада 1420 жылғы 14 қазанда Кастилия Корольдігіндегі Вальядолидте немесе жақын маңдағы Торкемада ауылында дүниеге келген. XV ғасырдағы хроникашы Эрнандо дель Пулгар, Торкемаданың замандасы және өзі конверсо, Томас де Торкемаданың інісі, белгілі теолог және кардинал Хуан де Торкемада конверсо тегінен шыққан деп жазды. Торкемада Фердинандтың жеке амбицияларын басып, оның рухани кеңесшісі де болды.
Torquemada was born on 14 October 1420 either in Valladolid, in the Kingdom of Castile, or in the nearby village of Torquemada. The 15th century chronicler Hernando del Pulgar, a contemporary to de Torquemada and himself a converso, recorded that Tomás de Torquemada's uncle, Juan de Torquemada, a celebrated theologian and cardinal, was of converso descent. Torquemada subdued Ferdinand's own ambitions and became his confessor also.
Инквизицияның Киелі Кеңесінің құрылуы
Торкемада мараньолар мен морисколарды Испанияның игілігіне қауіп төндіретін күш деп терең күдіктенді, олардың діни ықпалының артуымен және Испаниядағы экономикалық күштерімен бірге. Арагон тажында доминикан инквизиторлары 14-шы және 15-ші ғасырлардың көп бөлігінде дерлік үнемі жұмыс істеді. Фердинанд патша мен Изабелла патша Испанияда инквизиция жүргізу үшін Киелі Офис құруға Рим папасы Сикст IV-ге өтініш жасады. Папа олардың өтінішін қабылдап, 1478 жылдың соңында Иманды тарату жөніндегі Киелі Офисті құрды. Папалық бұйрық монархтарға инквизиторларды тағайындауға толық құқық берді. Рим патшалық тағайындалымдарды ресми бекіту құқығын сақтап қалды. Генри Чарльз Лиа Испанияның Кастилия және Арагон инквизициясы Фердинандтың бірлескен билігінің барлық кезеңінде оның тікелей басшылығында болғанын атап өтті.
Torquemada deeply suspected the Marrano and Morisco as a menace to Spain's welfare by both their increasing religious influence and their economic power in Spain. The Crown of Aragon had Dominican inquisitors almost continuously throughout much of the 14th and the 15th centuries. King Ferdinand and Queen Isabella petitioned Pope Sixtus IV to grant their request for a Holy Office to administer an inquisition in Spain. The Pope granted their request and established the Holy Office for the Propagation of the Faith in late 1478. The papal bull gave the sovereigns full powers to name inquisitors. Rome retained the right to formally appoint the royal nominees. Henry Charles Lea observed that the Spanish Inquisition in both Castile and Aragon remained firmly under Ferdinand's direction throughout the joint reign.
Бас инквизитор
Рим папасы 1482 жылдың басында Испания корольдіктеріне бірнеше инквизитор тағайындады, олардың ішінде Торкемада да болды. Бір жыл өткен соң ол Испанияның Бас инквизиторы болып тағайындалды және 1498 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қалды. 1484 жылы Торкемада корольдік мойындаушы қызметін Диего Дезаға тапсырды, ол доминикан болды және кейіннен Бас инквизитор болып Торкемаданың орнын басты. Келесі жылы Севильяда өткен жалпы жиналыста Торкемада инквизиторлардың тергеулеріне басшылық ететін жиырма сегіз дін бабын жариялады. Оның басшылығымен өткен он бес жылда Испан инквизициясы Севильядағы жалғыз трибуналдан екі ондаған қасиетті кеңселер желісіне дейін өсті. Бас инквизитор ретінде Торкемада испан инквизициясын қайта ұйымдастырды (алғашқыда 1478 жылы Кастилияда құрылған), Севилья, Хаэн, Кордова, Сьюдад-Реаль және (кейін) Сарагосада трибуналдар құрды. Оның мақсаты – Испанияны адамгершілікке қарсы идеялардан тазарту болды. Испандық шежіреші Себастьян де Ольмедо оны «еретиктердің балғасы, Испанияның нұры, өз елінің құтқарушысы, өз орденінің мақтанышы» деп атады. 1492 жылдың 31 наурызындағы Альгамбра жарлығымен шамамен 40 000 еврей тек жеке мүліктерімен Испаниядан қуылды. Испанияда қалу үшін шамамен 50 000 еврей христиан дініне өтті. Олардың көпшілігі, ескі христиандардың басым көпшілігі «маррандар» деп атайтын, еврей дәстүрлерінің кейбірін жасырын сақтап жүрді. Олар инквизицияның басты нысаналарының бірі болды, бірақ ол өзін сынағандарды да қуғынға түсті. Рим папасына осылай көптеген шарапат өтініштері жіберілді, нәтижесінде папа Торкемаданың қатаңдығын біліп, инквизиция өкілдерін үш рет Римге шақырды. Сонымен қатар, Изабелла мен Фердинанд қасиетті кеңселерге жұмсалатын ақшаның көптігіне қатты алаңдап, папаға наразылық білдірді. Бірақ Торкемаданың билігі оны кем дегенде 1494 жылға дейін лауазымында ұстап тұрды. Торкемада Бас инквизитор болған кезеңде испан инквизициясының құрбандарының саны туралы әртүрлі есептер бар. Королева Изабелланың хатшысы Эрнандо дель Пулгар оның билігінің барлық кезеңінде, Торкемаданың өлімінен кейін де 2000 адам өлім жазасына кесілгенін жазды.
The Pope went on to appoint a number of inquisitors for the Spanish Kingdoms in early 1482, including Torquemada. A year later he was named Grand Inquisitor of Spain, which he remained until his death in 1498. In 1484, Torquemada relinquished his role as royal confessor to Diego Deza, a Dominican who would eventually succeed him as Grand Inquisitor. The following year, at a general assembly in Seville, Torquemada promulgated the twenty eight articles of faith that would be used to guide the inquisitors' investigations. In the fifteen years under his direction, the Spanish Inquisition grew from a single tribunal at Seville to a network of two dozen Holy Offices. As Grand Inquisitor, Torquemada reorganized the Spanish Inquisition (originally based in Castile in 1478), establishing tribunals in Sevilla, Jaén, Córdoba, Ciudad Real and (later) Saragossa. His quest was to rid Spain of heresy. The Spanish chronicler Sebastián de Olmedo called him "the hammer of heretics, the light of Spain, the savior of his country, the honor of his order". Under the Alhambra Decree of March 31, 1492, approximately 40,000 Jews were expelled from Spain with only their personal possessions. Approximately 50,000 other Jews received Christian baptism to remain in Spain. Many of them, derogatorily dubbed "Marranos" by the Old Christian majority, secretly kept some of their Jewish traditions. They were among the chief targets of the Inquisition, but it also pursued anyone who criticized it. So many clemency petitions were sent to Rome that the Pope became aware of Torquemada's severity, and he called the Inquisition's representatives to Rome three times. In addition, Isabella and Ferdinand were so concerned at the quantity of money that was being diverted to the Holy Office that they too protested to the Pope. But Torquemada's power kept him in his position until at least 1494. There are various estimates of the number of victims of the Spanish Inquisition during Torquemada's reign as Grand Inquisitor. Hernando del Pulgar, Queen Isabella's secretary, wrote that 2,000 executions took place throughout the entirety of her reign, which extended well beyond Torquemada's death.
Өлім
Соңғы жылдары Торкемаданың денсаулығы нашарлағандықтан, 1494 жылғы маусым айында Папа Александр VI төрт көмекші инквизиторды тағайындады, олар Торкемадаға Инквизицияны басқаруда көмектесуі керек еді. Ресми түрде, бұл Папаның көмекшілерді тағайындауы Торкемаданың «денсаулығының нашарлауымен» байланысты болғанымен, көптеген тарихшылар Папаға Торкемаданың талмайтын ынтасы туралы көптеген шағымдар жеткені осы Папаның «көмекші инквизиторларды» тағайындауының нақты себебі болуы мүмкін деп санайды. Өзінің миссиясына деген сенімі еш төмендемеген, бірақ нақты биліктен айырылған Торкемада 1494 жылы Авила қаласындағы Сент-Томас-Аквина монастырына зейнетке шықты, көбінесе монастырдан тек патшалық отбасыға қызмет ету үшін шығып, тағы да қарапайым діншінің өмірін сүрді. 1498 жылы ол әлі де Бас инквизитор лауазымын атқарып тұрғанда, соңғы жалпы жиналысын өткізді, онда Испанияда Инквизицияның жалғасуын қамтамасыз ету үшін жаңа ережелер жасалды. Бұл ережелер Инквизицияға қатысты шағымдар түскен кейбір әкімшілік бұзушылықтарды шектеуге бағытталған. Он бес жыл бойы Испанияның Бас инквизиторы болғаннан кейін, Торкемада 1498 жылғы 16 қыркүйекте монастырда қайтыс болды және сол жерге жерленді. Оның қабірі 1832 жылы, Инквизиция толыққанды таратылғанға екі жыл қалғанда, тоналды. Оның сүйектері ұрланып, авто-де-фе рәсімі сияқты, діни ғұрыппен өртеліп тасталды деген қауесет бар.
During his final years, Torquemada's failing health caused Pope Alexander VI to appoint four assistant inquisitors in June 1494 to assist Torquemada with the administration of the Inquisition. While officially, this papal appointment of assistants appeared to be due to Torquemada's 'failing health', many historians believe that the numerous complaints reaching the Pope about Torquemada's relentless zeal may have been the true cause for this papal appointment of 'assistant inquisitors'. With his faith in his mission undiminished, but stripped of any real power, Torquemada retired to the monastery of St. Thomas Aquinas in Ávila in 1494, typically leaving the monastery only to attend to the royal family, and once again living the simple life of a friar. In 1498, still holding the office of Grand Inquisitor, he held his last general assembly, where new rules were formulated to assure the continuation of the Inquisition in Spain. These rules attempted to curb some of the administrative abuses for which complaints had been lodged against the Inquisition. After fifteen years as Spain's Grand Inquisitor, Torquemada died in the monastery on 16 September 1498 and was interred there. His tomb was ransacked in 1832, only two years before the Inquisition was finally disbanded. His bones were allegedly stolen and ritually incinerated in the same manner as an auto da fé.