Кіріспе

Эдисонада – данышкер жас өнертапқыш және оның өнертабыстары туралы ойдан шығарылған әңгімелер жанры. Бұл қосалқы жанр Виктория және Эдвард дәуірлерінде басталып, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ең жоғары танымалдылыққа ие болды. Осы сияқты туындыларға қатысты басқа да терминдерге ғылыми романдары жатады. Бұл термин 1993 жылы Джон Клют пен Питер Николлз еңбегі «Ғылыми фантастика энциклопедиясында» енгізілді. Бұл атақты өнертапқыш Томас Эдисонның есімімен байланысты эпоним, «Робинзонад» термині Робинзон Крузодан туысқандай қалыптасқан.

Мысалдар

Жас ересектер әдебиетіндегі жанрдың ең алғашқы мысалы ретінде Эдвард С. Эллистің 1868 жылғы «Даланың бу машинасы» романы қарастырылады, онда ойдан шығарылған өнертапқыш Джонни Брейнерд суреттеледі. Франк Рид сериясы алғаш рет 1876 жылы Гарри Энтон және «Аты-жөні жоқ» псевдонимдерімен жазған Гарольд Коэн (1854–1927) еңбегі ретінде жарық көрді. Алғашқы туындысы – «Франк Рид және оның далалық бу машинасы». Төрт томнан кейін серия Луис Сенаренс жазған «Франк Рид кішінің оқиғалары» атты туындылармен «Аты-жөні жоқ» псевдонимімен жалғасты. Огуст Вилье де Л’Иль Адамның 1886 жылғы «Болашақ Ева» романында Томас Эдисонға әйел андроиді құрастыру міндеті тапсырылады. Филип Ридтің «Том Эдисон кіші» атты әңгімелер жинағы 1891 және 1892 жылдар аралығында жарияланды. «Том Эдисонның электрлік есегі немесе даланың құлпыратын кереметі» (1892) – Франк Рид сериясының ерте туындыларының пародиясын білдіреді. Джек Райт сериясын Луис Сенаренс жазған. Кейіпкер алғаш рет 1891 жылы пайда болды және 121 әңгіменің негізгі тақырыбы болды, бұл жанрға ептілік пен ерекшелік үлкен үлес қосты. Том Свифт сериясының жасөспірімдерге арналған кітаптары – бұл жанрдың дамуы, бұл туындылар арзан басылымдардан кейін жарық көрді. «Ғарыш қарлығашы» (The Skylark of Space) – алғашқы ғарыш операсы саналады, ол роман жанрына ауысудан бұрын эдизонада ретінде басталады. Ғылыми фантастика авторы Лоренс Дахнерстің «Ғарыш-уақыттағы үзіліс» романы – кедей, бірақ математикалық қабілеттері жоғары студент туралы заманауи эдизонада, ол уақытты шағын, тасымалданатын кеңістікте тоқтатудың жолын табады.