Кіріспе

Рим құдайы Меркурийдің символы – Меркурийдің таляриясы (tālāria) немесе Герместің қанатты сандалдары (πτηνοπέδῑλος, ptēnopédilos немесе πτερόεντα πέδιλα, pteróenta pédila) – қанатты сандалдар, грек хабаршысы Гермес құдайының (римдік баламасы Меркурий) символы. Олардың Гефест құдайы жасаған, шірімейтін алтыннан құйылған және құс сияқты жылдам ұшуға мүмкіндік бергендігі айтылады.

Этимология

Латын тіліндегі tālāria, tālāris сөзінің көпше түрі "тобыққа қатысты" дегенді білдіреді. Римдіктердің осыдан "қанатты сандал" мағынасын қалай тудырғаны нақты белгісіз, мүмкін қанаттар тобыққа бекітілген, не сандалдар тобыққа байланған болуы мүмкін.

Куәліктер

Ежелгі грек әдебиетінде Гермес сандалдарын ең алдымен Гомер (ἀμβρόσια χρύσεια; ambrósia khrýseia, "өлімсіз / құдайлық және алтын") атап өткен, бірақ оларды "қанатты" деп сипаттамаған. Қанатты сандалдар туралы сипаттама алғаш рет Гераклдің қалқаны поэмасында (б.з.д. 600 – 550 ж.ш.) кездеседі, онда πτερόεντα πέδιλα (pteróenta pédila), яғни "қанатты сандалдар" деп айтылады. Гомердің Гермеске арналған кейінгі (б.з.д. 520 ж.) гимнінде сандалдардың қанатты екендігі нақты айтылмаған, бірақ олар оған Аполлонның малын ұрлағанда із қалдырмауға мүмкіндік берді. Бір бағалау бойынша, б.з.д. 5 ғасырында қанатты сандалдар Гермес құдайының жиі кездесетін (бірақ міндетті емес) атрибуттары болып саналды. Гермеске арналған XXVIII Орфикалық гимндерде (б.з.д. 3 ғасыр – б.з. 2 ғасыры) де қанатты сандалдар туралы айтылады. Персей Медузаны өлтіруге көмектесу үшін Гермес сандалдарын киеді. Эсхилдің айтуынша, Гермес оларды оған тікелей берген. Дұрыс расталған нұсқада Персей оларды көрінбейтін бас киім мен кибисис (сақа)мен бірге Грейлерден алуы керек.

Латын тіліндегі дереккөздер

Талярия термині Овидий I ғасырда, ал одан бұрын әртүрлі латын авторлары (Цицерон, Вергилий сияқты) шамамен сегіз рет қолданған. Бұл термин көбінесе "қанатты сандал" деп түсіндіріледі және негізінен құдай Гермес/Меркурий немесе Персей батыры киген аяқ киімді сипаттау үшін қолданылады.

Ортағасырлық түсінік

Жылдам жүгіруші Аталанта киген талярияның (Овидий, Метаморфозалар X.591) жағдайында, кейбір аудармашылар бұрын оларды аяқ киім деп мойындаудан жалтарды және оларды "тобыққа дейін жететін ұзын көйлек" деп қарастырды, бұл тенденция 14 ғасырда Планудеспен басталды. Бұл түсіндірме 17 ғасырда Николаас Хейнсиус түсіндірмесімен қолдау тапты және 19 ғасырда Льюис пен Шорттың сөздігінде осы нақты үзіндіге енгізілді. Бірақ бұл "көйлек" түсіндіруге қарсы "еңсерілмейтін" дәлелдер бар, себебі Овидий бұрынғы мәтіндерде Аталантаның жаяу жарысқа түсу үшін киімін шешкенін нақты айтады. Сонымен қатар, Энеиданың (Imtheachta Aeniasa) және Трояның құлауының (Togail Troí) ортағасырлық ирланд нұсқаларында Меркурий "құс қанатының жамылғысын" немесе "қауырсыннан тігілген плащты" киеді, бұл Вергилий сипаттаған Меркурийдің таляриясынан шыққан. Уитли Стокс (1881) көне скандинав мәтіндерінің fjaðrhamr (қауырсыннан тігілген плащ) туралы параллельді көрсетті.

Танымал мәдениетте

Рик Риорданның «Перси Джексон және Олимпиада құдайлары» сериясында талярия – Гровер Андервуд киетін кроссовкалар. «God of War III» ойынында Кратос, Елші Құдайдың аяқтарын кесіп, Герместің аяқ киімін күштеп алып қояды. «Terraria» ойынында ойыншы Гермес аяқ киімін алуға мүмкіндік алады, ол ойыншының қозғалыс жылдамдығын арттырады. Американдық Goodyear Tire and Rubber Company компаниясының логотипі – Меркурийдің (Гермес римдік түрі) қанатты сандалдары. Бразилиялық футбол командасы Paysandu Sport Club логотипінде талярий бейнеленген. «The Legend of Zelda: Link's Awakening» ойынындағы Пегасус аяқ киімі талярияның негізінде жасалған.