Афонсу Длакама: Мозамбик саяхатшысы және РЕНАМО көшбасшысы
Afonso Dhlakama
Афонсу Длакама (1953-2018) – Мозамбик саяхатшысы, RENAMO қозғалысының басшысы. Мозамбик азамат соғысындағы рөлі, FRELIMO үкіметіне қарсы күресі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мозамбик саясаткері (1953–2018)
Mozambican politician (1953–2018)
Афонсу Марсета Макачо Дхлакама (1 қаңтар 1953 – 3 мамыр 2018) – мозамбик саясаткері және РЕНАМО партиясының жетекшісі. РЕНАМО – мозамбик азамат соғысында ФРЕЛИМО үкіметіне қарсы күрескен антикоммунистік партизан қозғалысы. Соғыс аяқталғаннан кейін бейбіт келісімге қол қойылып, 1990-жылдардың басында оппозициялық саяси партияға айналды. Дхлакама Софала провинциясының Мангунде қаласында дүниеге келген.
Afonso Marceta Macacho Dhlakama (1 January 1953 – 3 May 2018) was a Mozambican politician and the leader of RENAMO, an anti communist guerrilla movement that fought the FRELIMO government in the Mozambican Civil War before signing a peace agreement and becoming an opposition political party in the early 1990s. Dhlakama was born in Mangunde, Sofala Province.
Мозамбик азаматтық соғысы
РЕНАМО-ның бірінші басшысы Андре Масангайсса 1979 жылы Мозамбик үкіметінің әскерлері тарапынан өлтірілгеннен кейін Дхакама көшбасшы болды. 1984 жылға қарай Дхалакама РЕНАМО күштерінің бас қолбасшысы және басқару органы – 12 мүшелі атқару кеңесінің төрағасы болды. РЕНАМО басшысы ретінде Дхакама партизандық стратегиялар арқылы ФРЕЛИМО үкіметін тұрақсыздандыруға тырысты. Оның басшылығымен РЕНАМО өзінің ең қуатты кезеңіне жетті, елдің үлкен бөлігін, әсіресе солтүстік аймақтарын бақылап, ірі қалалардың сыртында кез келген жерде шабуылдар жасауға қабілетті болды. РЕНАМО күресі кезінде АҚШ, Португалия, Бразилияның оңшыл әскери режимі сияқты кейбір батыс елдердегі консервативті топтардан қолдау алды, ең бастысы – Родезия мен Оңтүстік Африканың ақ нәсілді үкіметтерінен. Олар үшін ФРЕЛИМО Мозамбикті басқаруы, өз елдеріндегі бүлікші қозғалыстарды қолдауына байланысты мақсатқа айналды. RENAMO күштерінің үштен бірі 18 жасқа толмағандардан тұрғаны анықталды. Қолға түскен адамдарды РЕНАМО бақылауындағы аумақтарда әкімшілік немесе мемлекеттік қызметтерде жұмыс істеуге мәжбүр етті. РЕНАМО үшін жұмыс істеуден бас тарту ауыр жазалаумен немесе тіпті сол жерде атқылап өлім жазасымен қорқытылды, бұл FRELIMO тарапынан да қолданылды. Ерекше қатыгездікке толы әрекет – қашқан ата-аналарының артында қалған балаларды мүгедектендіріп өлтіру болды.
After RENAMO's first leader, André Matsangaissa, was killed by Mozambican government forces in 1979, Dhlakama became leader. By 1984, Dhalakama was both commander in chief of RENAMO's forces and head of the governing body, the 12 member executive council. As leader of RENAMO Dhlakama sought to destabilise the FRELIMO government through guerilla strategies. Under his command RENAMO reached the peak of its power, controlling large parts of the country, especially in the north and being able to carry out raids virtually anywhere outside the major cities. In its fight RENAMO was supported by conservative circles in some western countries, including the United States, Portugal, the Brazilian right wing military regime, and most importantly by the white led governments of Rhodesia and South Africa to whom FRELIMO ruled Mozambique was a target due to its support of rebel movements within their countries. It is estimated that one third of RENAMO forces were under 18. Abducted people also had to serve RENAMO in administrative or public service functions in the areas it controlled. Refusing to work for RENAMO would be punished by heavy beating or even on the spot execution as were flight attempts, though this was also used by FRELIMO. One particularly gruesome practice was the mutilation and killing of children left behind by escaped parents.
Саяси қызмет
Дхакама Мозамбикте өткен үш көппартиялық президенттік сайлаудың барлығында РЕНАМО кандидаты ретінде қатысты. 1994 жылы ол қазіргі президент және ФРЕЛИМО кандидаты Хоаким Чиссаноға 53,3%-қа 33,7% есебімен жеңілді. 1999 жылғы президенттік сайлауда ол 47,7% дауыс алды, ал Чиссано 52,3% дауыс жинады. 2004 жылғы желтоқсанда өткен президенттік сайлауда ол ФРЕЛИМО кандидаты Армандо Гебузадан жеңілді, ол дауыс берушілердің 63,7%-ын, ал ол 31,7%-ын алды. Сайлауды бақылаған халықаралық сарапшылар Ұлттық сайлау комиссиясының (CNE) сайлауды толыққанды әділ және ашық өткізбегенін сынады. Олар сайлау органдарының үстемдік партия FRELIMO-ға тиесілі көптеген ауыр кемшіліктерін тізімдеді. Мемлекеттік кеңес құрылғаннан кейін, президентке кеңес беруге міндеттелген орган, Дхакама оппозиция жетекшісі ретіндегі рөліне байланысты кеңеске енгізілді; ол және кеңестің басқа мүшелері 2005 жылдың 23 желтоқсанында ант берді. Ол кеңестегі өзінің орнын ұлттық тұрақтылық үшін қабылдағанын мәлімдеді. Дхакама 2007 жылдың 10 маусымында Мапутода автокөлік апатына ұшырады. РЕНАМО өкілі жарақаттардың жеңіл болғанын хабарлады. РЕНАМО Давиз Симангоның жаңа партия құрып кеткенінен әлсірегенімен, Дхакама 2009 жылдың 22 шілдесінде Нампула провинциясында өткен партия съезінде басқа кандидат Рожерио Франсиско Жоаодан жеңіп, тағы бес жылға РЕНАМО жетекшісі болып қайта сайланды. Ол 2009 жылдың қазан айында өткен президенттік сайлауда РЕНАМО партиясынан кандидат болды.
Dhlakama has competed as the RENAMO candidate in all three multiparty presidential elections held in Mozambique. In 1994, he was defeated by incumbent president and FRELIMO candidate Joaquim Chissano by a margin of 53.3% to 33.7%. He received 47.7% of the vote in the 1999 presidential election with Chissano capturing 52.3%. In the December 2004 presidential election, he was defeated by FRELIMO candidate Armando Guebuza, who received 63.7% of the vote to his 31.7%. International observers to the elections criticised the fact that the National Electoral Commission (CNE) did not conduct entirely fair and transparent elections. They listed a whole range of serious shortcomings by the electoral authorities that benefited the ruling party FRELIMO. Upon the creation of the Council of State, a body tasked with advising the President, Dklahama was included on the Council due to his role as leader of the opposition; he and the other members of the council were sworn in on 23 December 2005. He said that he accepted his seat on the council for the sake of national stability. Dhlakama was injured in a car crash in Maputo on 10 June 2007. A RENAMO spokesman described the injuries as minor. Although RENAMO was apparently weakened by the defection of Daviz Simango, who formed a new party, Dhlakama was re elected for another five year term as RENAMO leader on 22 July 2009 at a party congress in Nampula Province, defeating another candidate, Rogerio Francisco Joao. He was RENAMO's candidate in the October 2009 presidential election.
Соғыс қатерлері
Дхакама РЕНАМО-ның қарулы күштерін қайта құру және елді "өртке салу" арқылы бірнеше рет қорқытты. 2011 жылы ол РЕНАМО үкіметті биліктен құлату үшін "революция" дайындап жатқанын және осы мақсатта жаңа казармалар салғанын мәлімдеді. 2012 жылдың қазан айында Дхакама Горонгосадағы Каса Банана маңындағы РЕНАМО-ның бұрынғы штаб-пәтеріне көшіп, бірнеше жүз жартылай қаруланған ізбасарлары үшін оқу лагерін құрды. Ол саяси талаптары орындалмаса, елді қиратумен қорқытты. Дегенмен, жергілікті баспасөз бұл қауіпті тағы бір алдау деп есептеді, Дхакаманың кез келген маңызды көтеріліс бастауға шамасы бар-жоғына күмәнданды. 2013 жылдың сәуір айында РЕНАМО содырлары Мозамбиктің орталық қаласы Мусунгэдегі тәртіпсіздікке қарсы полиция штаб-пәтеріне шабуыл жасады. Төрт полицей және бір азамат қаза болды, ал он әскери қызметкер ауруханаға түсті. Полиция мәліметінше, шабуылдың басшысы да қаза тапқан. Шабуылдаушылар күні бұрын полицияның РЕНАМО лагеріне жасаған шабуылында тұтқындалған 15 әріптесін босатуға тырысты. Полиция лагерде заңсыз әскери оқу жүргізілгенін мәлімдеді. РЕНАМО өкілі "Біздің демобилизацияланған сарбаздарымыз кез келген шабуылға тек шабуыл болған жерде ғана емес, бүкіл елде, соның ішінде Мапутода да жауап қайтарады" деді. Дхакама кейіннен полиция бекетіне шабуыл жасауға өзі бұйрық бергенін растады. 2013 жылдың 17 қазанында күдікті РЕНАМО партизандары РЕНАМО-ның бекінісі Горонгоса маңындағы әскери патрульді тосқауылға алып, жеті сарбазды өлтірді деп жергілікті БАҚ хабарлады. Одан кейін қақтығыстар жалғасты, ал жауап ретінде 21 қазанда FADM күштері бірнеше күнге созылған шайқастан кейін Сатунжира базасын басып алды. РЕНАМО өкілі Фернандо Мазанга үкіметтік күштер базаны ауыр қарумен (артиллериямен) атқылағанын және Дхакама базадан қашып кеткенін мәлімдеді. РЕНАМО мәлімдемесінде базаны басып алу 1992 жылғы бейбіт келісімді бұзғаны айтылды.
Dhlakama repeatedly threatened to reestablish RENAMO's armed forces and to let the country "burn". In 2011 he stated that RENAMO was preparing a "revolution" to rid the government from power and establishing new barracks for this purpose. In October 2012 Dhlakama relocated to RENAMO's former headquarters near Casa Banana in Gorongosa and set up a training camp for several hundred partially armed followers. He threatened to destroy the country if his political demands were not met. However, the local press considered this threat to be another bluff, doubting that Dhlakama had the means to start any serious insurrection. In April 2013, Renamo militants attacked the riot police's headquarters in the central Mozambican town of Muxungue. Four policemen and a civilian were confirmed dead, while ten servicemen were hospitalised. According to the police, the leader of the attackers was also killed. The attackers were trying to free fifteen of their comrades who had been arrested in a police raid on a Renamo camp the day before. Police claimed that Renamo was conducting illegal military training at the camp. A Renamo spokesman pronounced that "Our demobilised soldiers will retaliate against any attack and not only in the location where it occurs, but across the entire country, including [ ] Maputo." Dhlakama later confirmed that he had personally ordered the attack on the police post. On 17 October 2013, suspected RENAMO guerrillas ambushed a military patrol near Gorongosa, RENAMO's stronghold, killing seven soldiers, according to local media. Further clashes followed and, in response, on 21 October, FADM forces captured Sathunjira base after days of combat. RENAMO spokesman Fernando Mazanga claimed that the government forces had shelled the base with heavy weapons (artillery), and that Dhlakama had fled the base. A RENAMO statement said that the capture of the base put an end to the 1992 peace deal.
2014 жылғы бейбіт процесс
2014 жылдың 5 қыркүйегінде Дхакама мен президент Гебуза екі жылдық тұрақсыздық ахуалды тоқтату мақсатында бейбіт келісімге қол қойды. Келісімге РЕНАМО күштерін әскерге интеграциялау және сайлау бақылау комиссиясын реформалау кірді. Бірақ, РЕНАМО-ның 2014 жылғы президенттік сайлау нәтижелерін қабылдамауынан, бейбіт келісімді іске асырудағы қиындықтардан және үкіметтік күштердің РЕНАМО-ны қарусыздандыру әрекеттеріне қарсылық көрсеткеннен кейін, Дхакама 2015 жылдың тамызында бейбіт процестен бас тартты. Осыдан кейін үкімет пен РЕНАМО күштері арасында қайтадан қақтығыстар орын алды. Дхакама үкімет тарапынан оған қастандық жасауға екі рет әрекет жасалғанын мәлімдеді.
On 5 September 2014 Dhlakama and president Guebuza signed a peace deal in an effort to end the two year period of instability. The deal included integration of RENAMO forces into the army and a reform of the election oversight commission. However, after RENAMO's refusal to accept the 2014 presidential elections, problems in the implementation of the peace deal and after continued efforts by government forces to disarm RENAMO met resistance, Dhlakama broke off the peace process in August 2015. Since then there have been renewed clashes between government and RENAMO forces. Dhlakama claimed there were two attempts by the government to assassinate him.
Өлім және соққы
2018 жылдың 3 мамырында Дхлакма Горонгосада жүрек талмасынан қайтыс болды. РЕНАМО-ның атын атамаған лауазымды тұлғасы осыны растап, Дхлакманың қайтыс болғанға дейін ауруға шалдыққандығын мәлімдеді. Дхлакма қайтыс болған кезде РЕНАМО конгресі оның орнын басатын адамды сайлау үшін нақты күн белгілей алмады.
On 3 May 2018, Dhlakma died in Gorongosa after suffering a heart attack. An unnamed official in RENAMO acknowledged this and also stated that Dhlakma had been ill prior to his death. At the time of Dhlakma's death, the RENAMO Congress was unable to fix a date to vote on a successor.