Кіріспе
Төменгі Канаданың заңгері, журналисі және саясаткері Денис Бенджамин Вигер (dəni bɛ̃ʒamɛ̃ viʒe; 19 тамыз 1774 – 13 ақпан 1861) – 19 ғасырдағы Төменгі Канаданың саясаткері, заңгері және газет баспашысы, екі жылдан астам уақыт Канада провинциясының бірлескен премьер-министрі қызметін атқарған. Патриоттық қозғалыстың жетекшісі, ол француз-канадтық ұлтшыл болғанмен, сеньорлық жүйе және Католик шіркеуінің Төменгі Канададағы мәртебесі тұрғысынан әлеуметтік консерватор еді. Вигер жақсы қарым-қатынасы бар орта таптың отбасында өскен. Заңгерлік білім алған ол жер сатып алып, біртіндеп Монреальдің ірі жер иелерінің біріне айналды. Өмірінің көп бөлігін мемлекеттік қызметте өткізіп, көбінесе туысы, жалынды ұлтшыл Луи Жозеф Папиномен бірге жұмыс істеді. 1808 жылдан 1829 жылға дейін ол Төменгі Канаданың сайланған заң шығарушы жиналысының мүшесі болды, ал 1829 жылдан 1838 жылға дейін Төменгі Канада Парламентінің жоғарғы палатасы болған тағайындалған заң шығарушы кеңестің мүшесі болды. 1838 жылғы Төменгі Канада көтерілісі кезінде түрмеге қамалған ол кейіннен 1841 жылы Канада провинциясының заң шығарушы жиналысына сайланды. 1843 жылдан 1846 жылға дейін провинцияның бірлескен премьері болды, бұл оның бұрынғы партиялық әріптестерінен сыни пікірлерге ұшырауына себеп болды. Кейіннен ол Канада провинциясының заң шығарушы кеңесіне тағайындалып, 1848 жылдан 1858 жылға дейін қызмет етті. Өмірінің соңғы жылдары Вигер Монреальде тыныш өмір сүрді, оның төңірегінде жақсы жинақталған кітапханасы болды. Ол қонақтарды қабылдауды ұнатты, ал оның шарап қоймасы Монреальдегі ең жақсыларының бірі деп есептелді. Ол 1861 жылы 86 жасында қайтыс болды.
Denis Benjamin Viger (dəni bɛ̃ʒamɛ̃ viʒe; August 19, 1774 – February 13, 1861) was a 19th century politician, lawyer, and newspaper publisher in Lower Canada, who served as joint premier of the Province of Canada for over two years. A leader in the Patriote movement, he was a strong French Canadian nationalist, but a social conservative in terms of the seigneurial system and the position of the Catholic church in Lower Canada. Viger came from a well connected middle class family. Trained as a lawyer, he invested in land and gradually became one of Montreal’s largest landowners. He held public office for most of his adult life, often working alongside his cousin, Louis Joseph Papineau, a fiery nationalist. From 1808 to 1829, he was a member of the elected Legislative Assembly of Lower Canada, then from 1829 to 1838 he was a member of the appointed Legislative Council, the upper house of the Parliament of Lower Canada. Imprisoned during the Lower Canada Rebellion in 1838, he was subsequently elected to the Legislative Assembly of the Province of Canada in 1841. From 1843 to 1846, he served as a joint premier of the province, which triggered criticism from his former party colleagues. He was later appointed to the Legislative Council of the Province of Canada, serving from 1848 to 1858. In his later years, Viger lived quietly in Montreal, surrounded by his well stocked library. He remained fond of entertaining, and his wine cellar was said to be one of the best in Montreal. He died in 1861, at the age of 86.
Жас шағы мен отбасы
Вигер Монреаль қаласында Денис Вигер мен Перин Шарль Шерье отбасында дүниеге келді. Шерье отбасының қызы Перин, саудагер және нотариус болған Франсуа Пьер Шерьедің қызы болған. Вигерлер отбасы өркендеп келе жатқан орта таптың бір бөлігі еді. Дени Бенжаминнің әкесінің әкесі, Жак Вигер, аяқ киім жасаушы болған. Денис Бенжаминнің әкесі Денис Вигер бастапқыда ағаш ұстасы болып жұмыс істеді, кейін шағын құрылыс жобаларына қатысып, содан кейін ағылшын нарықтарына калий тұзын сату бизнесін дамытты. Денис Вигер 1796 жылдан 1800 жылға дейін Төменгі Канада Заң шығарушы Ассамблеясында Монреаль Шығыс сайлау округін өкілдік етті. Денис Вигердің екі бауыры, Жак Вигер мен Жозеф Вигер де Ассамблея мүшелері болды. Жактың ұлы, Жак Вигер (Денис Бенжаминнің туысы), Монреальдің алғашқы мэрі атанды. Тағы бір туысы, Луи Мишель Вигер, «Banque du Peuple» банкінің негізін қалаушы серіктестерінің бірі болды. Дени Бенжамин анасы арқылы Шерье және Папино отбасыларымен туысқандық байланыста болды: болашақ «Parti patriote» партиясының жетекшісі Луи Жозеф Папино оның туысы болды, сондай-ақ Монреальдің болашақ епископы Жан Жак Лартиг та оның туысы еді. 1801 жылы Дени Бенжаминнің ата-анасы оның туысы Коме Серафин Шерьерді, анасы қайтыс болғанда үш жаста болған, өз отбасына қабылдап, тәрбиеледі. Коме Серафин кейіннен Ассамблеяға сайланды. 1808 жылы Вигер Мари Амебль Фортьеге үйленді. Олардың бір баласы 1814 жылы нәресте кезінде қайтыс болды. Мари Амебль, тері саудасымен айналысқан, иеліктері бар сеньор Пьер Фортьедің қызы еді. Осы неке арқылы Вигер беделді аристократиялық топқа енді. 1815 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Мари Амебль оның мүлігінің мұрагері болды, бірақ мүлік 25 жыл бойы сот дауларына ұшырады. Мари Амебль әкесінің Бизард аралындағы иелігін 1842 жылы ғана толыққанды алды, ол Монреаль аралдарының бірі еді. Өмірі бойы Мари Амебль қайырымдылық қызметімен айналысып, мұқтаж жандарға көмек қолын созды. Ол «Institution pour les Filles Repenties» мекемесінің негізін қалаушысы және Монреальдегі Католикалық жетімдер үйінің президенті болды.
Заңгерлік мансап, журналистика және жер иелену
Вигер 1799 жылы заңгерлік қызметке қадам басты. Заң саласында білікті және идеалист болғанымен, оған харизма мен жеке сәйкес келу қасиеттері жетіспеді. Уақыт өте келе ол қаржылық тұрғыдан жақсы жағдайға ие болды, бірақ оның қаншасы заңгерлік тәжірибесінен, ал қаншасы жерге салған инвестицияларынан түскені әлі анық емес. Ол жер мен үйлерді өзі сатып алды, ал 1823 жылы ата-анасынан үлкен жер иелігін мұраға алды, соның арқасында Монреальдегі ең ірі жер иелерінің біріне айналды. Бір кезде ол өзінің туысы, Монреаль епископы Жан Жак Лартигке жаңа ғимарат салу үшін жер учаскесін сыйға берді. Бұл сыйға берілген жердің оның басқа да жер иеліктеріне жақын орналасқандығы туралы қастандық әңгімелер тарады, бұл олардың құнын арттыруы мүмкін еді. Вигер белгілі бір дәрежеге жеткен заңгер болған кезде, ол заң студенттерін қабылдады. Оның шәкірттерінің бірі – болашақ премьер-министр Огюстен Норберт Морин. Вигермен бірге жұмыс істеген кезінде Морин қосымша ақша табу үшін латын тілі мен математиканы оқытты. Вигер заң қызметкерлеріне жомарт емес еді.
1808-1829 жылдар аралығында Заң шығарушы Ассамблеяның мүшесі
1804 жылы 30 жасында Вигер Монреальдегі мандатқа үміткер болып, сайлау саясатына қатысты, бірақ сәтті болмады. Төрт жыл өткен соң, 1808 жылы Монреаль-Батыс округінен Төменгі Канаданың Заңнамалық Ассамблеясына сайланды және 1809 жылы қайта сайланды. Ол 1810 және 1814 жылдары Лайнстер округінен сайланды, содан кейін 1816 жылдан 1827 жылға дейін Кент округінен үзбей сайланды, 1829 жылы Төменгі Канаданың Заңнамалық Кеңесіне тағайындалғанға дейін. «Парти канадиен» сайланған Заңнамалық Ассамблеяның үкіметке деген бақылауын арттыруға, ал тағайындалған Заңнамалық Кеңестің және, соңғы ақырда, британ үкіметі тағайындаған губернаторлардың билігін әлсіретуге ұмтылды. Олар әртүрлі уақытта әртүрлі тактикаларды қолданды. Бедар басшылығымен партия Ассамблеяның мемлекеттік қаржыны бақылаудағы жетіспеушілігін сынады. Стюарт Заңнамалық Кеңес пен Атқарушы Кеңесте қызмет атқарған бірқатар судьяларға қатысты импичмент процесін бастады. 1815 жылы Папино спикер болғаннан кейін, ол француз канадалықтарының бақылауы үшін ұлттық дәлелдерді дамытумен қатар қаржылық тактиканы да жалғастырды. Ол сондай-ақ мемлекеттік қаржыны халық бақылауына қатысты алаңдаушылықтарын бөліскен, Папиномен тығыз байланыста болған Джон Нилсон сияқты ағылшын тілінде сөйлейтін саясаткерлерге қолдау көрсету жұмыстарын жүргізді.
Лондонға баратын делегациялар
1822 жылы Төменгі Канаданың көптеген саяси топтарын біріктірген мәселе туындады. Ұлыбритания үкіметі Төменгі Канада мен Жоғарғы Канаданы бір провинцияға біріктіруді ұсынды. Папино мен Вигер бұл ұсынысқа қарсылық ұйымдастырды, жергілікті комитеттер бірігуге қарсы петицияларды қабылдау үшін жиналды. Вигердің белсенділігі соншалықты күшті болды, осыдан кейін бірігуге қарсылық "Вигершілдік" деп аталды. Папино мен Нилсон британ үкіметіне бірігуге қарсылықты жеткізу үшін Лондонға елшілер ретінде жіберілді. Олар сәттілікке жетті, ал бірігу туралы ұсыныс тоқтатылды.
Заң шығарушы кеңестің мүшесі
Келесі жылы, 1829 жылы Вигер Төменгі Канада Парламентінің жоғарғы палатасы – Заң шығарушы Кеңеске тағайындалды, бірақ 1831 жылға дейін өзінің орнына отырмады. Ол Кеңесте маңызды рөл атқармады, себебі сол жылы Заңнамалық Ассамблея мүшелері, Заң шығарушы Кеңестің наразылығына қарамастан, оны Ассамблеяның Ұлыбританиядағы өкілі етіп тағайындады. Ол 1831 жылдан 1834 жылға дейін онда болды, бірақ бұрынғы делегациядағыдай сәттілікке ие болмады. Сондай-ақ, оның туысы Луи Мишель Вигердің ірі инвестор болған «Банк дю Пэпл» банкінің патриоттарға қару-жарақ сатып алу үшін қаржы жіберіп отырғаны туралы күдіктер туды. Денис Бенжамин Вигердің Банкпен байланысы қандай болғаны белгісіз, алайда екі тарихшы – Фернан Уэльет және Андре Лефорт, Вигердің Банк директорларымен тығыз байланыста болғанын болжайды; ол Банк шығарған он долларлық банкноттарда бейнеленген. Банк соңында көтеріліске қаржы бергенін ресми түрде жоққа шығару қажеттігін сезінді. Вигер және оның «Минерва» газеті патриоттарды ықпалды түрде қолдағаны анық. Мысалы, 1837 жылдың жазында оның туысы, Монреаль епископы Лартиг, патриот партиясының радикализмге бет бұруын айыптайтын епископтық хат жариялады. Вигер өз кезегінде «Ла Минерва» газетінде епископты қатты сынаған редакторлық мақала жариялады, епископтың хатын Патриот қозғалысына генерал-губернатордың сын-ескертпесінің екінші басылымымен теңестірді. 1837 жылдың қарашасында «La Minerve» газеті уақытша жабылып қалғаннан кейін, оның орнын патриоттарды және тәуелсіздік мүмкіндігін қолдаған тағы екі газет басты: «La Quotidienne» (1837-1838) және «Le Temps» (1838). Франсуа Лематр (кейіннен «Frères chasseurs» ұйымының мүшесі) екі газеттің де редакторы болғанымен, Вигер олардың екеуіне де иелік еткен деген күдік болды. Вигер сондай-ақ Папиноға британдық билікті құлату үшін американдықтардан, сондай-ақ мүмкін үнді халықтарынан да көмек күтуге болатынын жеткізді.
Біріктіруге қарсылық
Төменгі Канададағы бүлік пен 1837 жылы Жоғарғы Канадада (қазіргі Онтарио) болған ұқсас бүліктерден кейін британ үкіметі екі провинцияны бірыңғай провинцияға біріктіруге шешім қабылдады, бұл туралы Лорд Дерхэм өз есебінде ұсынған болатын. Британ Парламенті қабылдаған 1840 жылғы Одақ заңы екі провинцияны және олардың жеке парламенттерін таратып, бүкіл провинция үшін жалғыз Парламенті бар Канада провинциясын құрды. Бұл Парламент сайланған Заң шығарушы Ассамблеядан және тағайындалған Заң шығарушы Кеңестен тұрды. Бастапқыда генерал-губернатор үкіметте маңызды рөл атқара берді. 1840 жылы түрмеден босатылғаннан кейін Вигер ұсынылған одаққа қарсы күреске белсенді түрде кірісті, ол бұл одаққа жиырма жыл бұрын ұсынылған кезде де қарсы болған еді. Қазір 60 жасқа жуып, саяси өміріне толы тәжірибелі саяхатшы және «Ибраһим» атымен танылған Вигер, одақ ұсынысы француз канадалықтарын ассимиляциялауға және олардың мәдениетін жоюға бағытталған деп алаңдады. Ол әсіресе жаңа Парламентте француз тілін қолдануға тыйым салған қағиданы сынады. Сондай-ақ ол жаңа Канада провинциясын Жоғарғы Канада мен Төменгі Канаданың барлық қарыздары үшін жауапты ететін қағиданы да сынға алды: Жоғарғы Канаданың мемлекеттік қарызы Төменгі Канаданың қарызынан көп болғандықтан, бірақ біріктірілген қарызды төлеу жаңа провинцияның барлық тұрғындарына бірдей жүктелер еді. 1841 жылы өткен алғашқы жалпы сайлауда Вигер жаңа Заң шығарушы Ассамблеяға сайлануға түсті. Ол одаққа қарсы үгіт жүргізіп, Ришелье округінде одақтас үміткерді жеңіп, сайланды. Ол Нильсонмен қайтадан бірікті, ол бүлікке ұштаған радикализм кезінде Папинодан бөлініп кеткенімен, Вигердің одаққа қарсылығын бөлісті. Нильсон да Ассамблеяға сайланды. Екеуі де одаққа қарсы болған Төменгі Канададан жиырма мүшеден тұратын француз канадалық тобының жетекшілеріне айналды. Жаңа Парламенттің алғашқы отырысында француз канадалық тобы одаққа қарсы дауыс берді.
Жауапты үкімет және генерал-губернатор
Бірінші Парламенттің барлық мерзімі бойында сайланған Заң шығарушы жиналыс пен тағайындалған генерал-губернатор арасындағы билік теңгерімі туралы пікір таластар болды. Парламенттің бірінші сессиясында Вигер мен Нилсон басқаратын француз канадалық тобының мүшелері генерал-губернатор лорд Сиденхэмге қарсы болды, ол жауапты үкімет тұжырымдамасына қарсы тұрды және колонияның губернаторы ретінде өзі үкімет басшысы екенін, ал сайланған лауазымды тұлғалар оған көмектесетінін мәлімдеді. Вигер Канада батысынан шыққан реформаторлардың көшбасшысы Роберт Болдуинмен бірлесіп, атқарушы биліктің әрекеттерін тексеруде Заң шығарушы жиналыстың рөлін бекітетін бірқатар қаулылар ұсынды. Соңғы нұсқасы Сиденхэмнің жақтастары тарапынан жұмсатылса да, бұл қаулылар жиналыстың жауапты үкімет тұжырымдамасы бойынша алғашқы мәлімдемесі болды. Бір жыл өткен соң, Болдуин министрлік сайлауда жиналыстағы өкілдігінен айырылғанда, Вигер оған жиналысқа қайта оралу мүмкіндігі үшін өзінің орнынан бас тартуды ұсынды. Ақырында, Канада шығысындағы тағы бір орыннан депутат кетіп, Болдуин Римуски округін өкілдік етуге сайланды. 1841 жылы Сиденхэм күрт қайтыс болды және оның орнына генерал-губернатор ретінде сэр Чарльз Багот келді, ол келісімге келуге бейім болды. Ол француз канадалық тобынан Луи Ипполит Лафонтенді және Канада батысынан Роберт Болдуинді Атқару кеңесін басқаруға тағайындады. Олар Заң шығарушы жиналыста айтарлықтай қолдауға ие болды. Алайда, 1843 жылы Баготтың орнын басса генерал-губернатор сэр Чарльз Меткалф, ол Атқару кеңесімен кеңескенімен, әсіресе мемлекеттік лауазымдарға тағайындау кезінде тәуелсіз әрекет ете алатынын мәлімдеді.
Канада провинциясының бірлескен премьер-министрі
Лафонтейн-Болдуин министрлігінің отставкасынан кейін генерал-губернатор Меткалфтың Атқару кеңесінде тек бір мүше қалды – провинциялық хатшы Доминик Дейли. Меткалф Лафонтейн мен Болдуинды қабылдамау және жауапты үкімет идеясын қабылдамау үшін кең ауқымды министрлік құруға тырысты. Ол Болдуин мен Лафонтейнге қарсы бірнеше жетекші саясаткерлерді іздегенімен, олар бірлесіп министрлік құруға келісе алмады. Желтоқсан айында Меткалф Вигерді Канада Батысынан келген консервативті тори Уильям Дрейпермен бірге бірлескен премьер-министр лауазымына көндірді. Келесі тоғыз айда Атқару кеңесінде тек үш мүше болды. Ассамблеяның оның саясатына қарсы күшті қарсылығын ескере отырып, генерал-губернатор Меткалф Парламентті белгісіз мерзімге жабық деп жариялады. Бірінші Парламент ешқашан қайтадан шақырылмады. Вигерді бұрынғы партиялық серіктестері жауапты үкіметке және француз канадалықтарына жаулыз генерал-губернатордың басшылығымен қызмет етуі үшін қатты сынға алды. Кейбір бұрынғы Parti Patriote әріптестері оны опасыздық жасады деп айыптады. Ол сондай-ақ Жоғарғы Канада көтерілісін басқарған Уильям Лайон Маккензидің сынауына ұшырады. Сол кездегі саяси сарапшылар мен кейінгі тарихшылар Вигердің генерал-губернатор Меткалфтың басшылығымен билікке келу шешімін түсіну қиын деп тапты. Бір теория бойынша, Вигер Канаданың біріккен провинциясы ыдырап, Төменгі Канада толық тәуелсіздікке ие болады деп сенді. Ол Лафонтейннің Болдуинмен және реформаторлармен толыққанды одақ құруға тырысқанын қабылдамады, өйткені ол мұның соңғы бөлінуді кешіктіретініне сенді. Ол Меткалф пен Дрейпермен жұмыс істеуге дайын болды. Осы уақытта ол «қос көпшілік» тұжырымын ұсынды: Атқару кеңесі әр бөлімде көпшілікті білдіретін мүшелерден құрылуы керек және Ассамблеядағы заңдар екі бөлімнің көпшілігінің қолдауына ие болуы керек. Вигер мен Дрейпер қарапайым консервативті министрлік құруды көздеген көрінеді, бірақ оларға қолдау табу қиын болды. Лафонтейн француз канадалықтары тобының басшылығын нығайтқан, сондықтан Дрейпер-Вигер министрлігіне қосылғысы келгендердің саны аз болды. Вигердің жалғыз жетістігі – оның туысы Денис Бенжамин Папиноны (әлі де жер аударылуда болған Луи Жозеф Папиноның кіші інісін) Таж жерлерінің комиссары лауазымына тарту болды. Бұл тағайындау тағы да патриоттардың сынауына ұшырады, олар Папино отбасын француз канадалықтарының мүддесіне опасыздық жасады деп айыптады. 1844 жылдың қазан айында, Парламенттің соңғы отырысынан бері бір жылға жуық уақыт өткен соң, Меткалф жалпы сайлауды жариялады. Канада Шығысында аз қолдауға ие болған Дрейпер-Вигер министрлігі тіпті сол қолдауды да жоғалтты. Вигер Ришелье округінде бұрынғы көтерілісшілердің көшбасшысы, қазір Лафонтенді қолдап, елден оралған Вольфред Нельсоннан жеңілді. Сол кезде рұқсат етілгендей, Вигер Монреаль округінің екінші округінде сайлауға қатысты. Ол да Андре Жобеннен жеңілді. Вигер 1845 жылға дейін Ассамблеяда орынсыз қалды, ол Үш өзен округінде өткен қосымша сайлауда жеңіске жеткенше. Министрлікке мүше болмаған, бірақ оны қолдаған Нилсон да, Остин Кувилльер сияқты басқа да қолдаушылар жеңілді. Вигердің туысы Денис Бенжамин Папино Канада Шығысынан сайланған министрліктің жалғыз мүшесі болды. Дрейпер-Вигер министрлігі тағы бір жыл билікте болды, бірақ аз көпшілікпен. Оны генерал-губернатордың қолдауы және Ассамблеядағы Канада Батысынан Дрейпердің көпшілігі қолдады. Ақырында, 1846 жылдың 17 маусымында Вигер Атқару кеңесіндегі лауазымынан кетті. Оның орнын оның туысы Денис Бенжамин Папино Канада Шығысынан премьер-министр болып алмастырды. Алайда Вигердің саясатқа деген қызығушылығы азайып барады. Оның соңғы сөзін 1849 жылы айтқан, ол жаңа Лафонтейн-Болдуин министрлігі ұсынған даулы көтеріліс шығындары туралы заңға қарсы шықты. Заң жобасы Канада Шығысындағы көтеріліс кезінде мүлкіне залал келтірген адамдарға өтемақы төлеуді мақсат еткенмен, ол провинциялық үкімет үшін тым қымбат екенін айтты. Газеттерге жазған мақалаларында Вигер сеньорлық билікті жоюға қарсылық білдірді, бұл Лафонтейн енгізген ірі жер реформасы болды. Вигер оны иелік етуші таптың меншік құқықтарын тонау деп сынға алды. Ол сондай-ақ Канада провинциясын АҚШ-қа қосуды ұсынған Монреаль аннексия манифестіне қарсы мақалалар жазды. Монреаль газеті Вигердің өлімінен кейін оның өмірін «оның отандастары үшін еркін үкіметтің игіліктерін қамтамасыз етуге деген ниетімен» сипаттады. Монреаль Батыс Аралдық Біріктірілген Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер орталығы Денис Бенжамин Вигер атындағы орталықты басқарады, психосоциалдық, медбикелік, фармацевтикалық, медициналық және оңалту қызметтерін ұсынады. Ол Шеррье көшесінде, Л’Иль-Бизар, Монреальде орналасқан, Денис Бенжамин Вигер сарайының жанында. Шеррье көшесінде, Иль-Бизар, Монреальде зейнеткерлерге арналған тұрғын үй және күтім орталығы, CHSLD Денис Бенжамин Вигер де бар.