Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Александр Грибоедовтің жырмен жазылған комедиясы
Alexander Griboyedov's comedy in verse
"Ақыл-ойдың қасіреті" (немесе "Ақылдың зарлы халі", "Ақылдың кесірі", "Ақылдың соңғы шегі" деп те аударылады) – Александр Грибоедовтің Наполеон соғысынан кейінгі Мәскеу қоғамын сатиралық бейнелейтін жырмен жазылған комедиясы. Пьесаны 1823 жылы елді мекенде және Тифлисте жазған, бірақ цензура сахнаға қоюға рұқсат бермеген. Оның тек бір бөлігі ғана 1825 жылғы альманахта жарияланды. Алайда, автор пьесаны "барша Мәскеуге" және "барша Санкт-Петербургке" оқып берді, сондай-ақ оның көптеген көшірмелері таратылды, сондықтан ол 1825 жылы жарияланғанмен тең болды. Бірақ, автордың өлімінен кейін 1833 жылға дейін, маңызды қысқартулармен ғана толыққанды жарияланды, ал толық нұсқасы 1861 жылға дейін жарияланбады. Бұл пьеса совет мектептеріндегі орыс әдебиеті сабақтарында оқуға міндетті болды және қазіргі Ресейде және басқа да орыс тілді елдерде алтын қазына саналады. Пьеса орыс тілінде көптеген мақал-сөздердің пайда болуына себепкер болды, оның ішінде пьесаның өзінің атауы да бар.
Woe from Wit (Lang ru, also translated as "The Woes of Wit", "Wit Works Woe", Wit's End, and so forth) is Alexander Griboyedov's comedy in verse, satirizing the society of post Napoleonic Moscow, or, as a high official in the play styled it, "a pasquinade on Moscow." The play, written in 1823 in the countryside and in Tiflis, was not passed by the censors for the stage, and only portions of it were allowed to appear in an almanac for 1825. But it was read out by the author to "all Moscow" and to "all Petersburg" and circulated in innumerable copies, so it was as good as published in 1825; it was not, however, actually published until 1833, after the author's death, with significant cuts, and was not published in full until 1861. The play was a compulsory work in Russian literature lessons in Soviet schools, and is still considered a golden classic in modern Russia and other minority Russian speaking countries. The play gave rise to numerous catchphrases in the Russian language, including the title itself.
Тіл
Пьеса классикалық комедия мектебіне жатады, оның негізгі алғы шектері Мольерде. Денис Фонвизиндей, Грибоедов сюжетке қарағанда кейіпкерлерге және олардың әңгімелеріне көбірек мән береді. Комедия құрылымы шалаң, бірақ әңгімелесуде және кейіпкерлерді сомдауда Грибоедов теңдесіз және бірегей. Әңгімелер рифмаланған өлең түрінде, өзгермелі ұзындықтағы ямбтік жолдарда жазылған, бұл метрді Ресейге фаблистер Лафонтеннің бос өлеңінің (vers libre) баламасы ретінде енгізген, ал Иван Крыловтың шеберлігімен одан да жетілдірілген. Грибоедовтың әңгімелесуі – үздіксіз шеберлік пен қабілеттің көрсетілісі. Ол әрқашан мүмкін емес нәрсені іске асыруға тырысады және оған жетеді: күнделікті сөздерді қарсылық метрикалық формаға сығып салу. Грибоедов қиындықтарды әдейі көбейтуге ұмтылғандай. Мысалы, ол замандастарының ішінде күтпеген, дыбысты, әдемі рифмаларды қолданған жалғыз адам болды. Оның өлеңіндегі қаталдық пен бұрыштылық оқырманға ақынның қаншалықты қиындыққа тап болғанын және оларды қалай жеңгенін үнемі еске салады. Метрикалық форманың шектеулеріне қарамастан, Грибоедовтың әңгімелесуі әңгімелесудің табиғи ырғағына ие және кез келген қара прозадан гөрі оңай түсініледі. Ол зиялылыққа, сан алуандыққа және мінезге толы, ал кезеңнің ең жақсы орыс тіліндегі әңгімелердің нағыз энциклопедиясы. Комедияның әр екінші шумағы тілге айналды, ал Грибоедовтың мақал-мәтелдері Крыловтың мақал-мәтелдерімен шайқасады. Эпиграмма, жауап, қысқа және ақылды ой үшін Грибоедовтың орыс тілінде теңдесі жоқ.
The play belongs to the classical school of comedy, with principal antecedents in Molière. Like Denis Fonvizin before him and like the founders of the Russian realistic tradition after him, Griboyedov lays far greater stress on the characters and their dialogue than on his plot. The comedy is loosely constructed but in the dialogue and in the character drawing Griboyedov is supreme and unique. The dialogue is in rhymed verse, in iambic lines of variable length, a meter that was introduced into Russia by the fabulists as the equivalent of La Fontaine's vers libre and that had reached a high degree of perfection in the hands of Ivan Krylov. Griboyedov's dialogue is a continuous tour de force. It always attempts and achieves the impossible: the squeezing of everyday conversation into a rebellious metrical form. Griboyedov seemed to multiply his difficulties on purpose. He was, for instance, alone of his time to use unexpected, sonorous, punning rhymes. There is just enough toughness and angularity in his verse to constantly remind the reader of the pains undergone and the difficulties triumphantly overcome by the poet. Despite the fetters of the metrical form, Griboyedov's dialogue has the natural rhythm of conversation and is more easily colloquial than any prose. It is full of wit, variety, and character, and is a veritable encyclopedia of the best spoken Russian of the period. Almost every other line of the comedy has become part of the language and proverbs from Griboyedov are as numerous as proverbs from Krylov. For epigram, repartee, terse and concise wit, Griboyedov has no rivals in Russian.