Кіріспе

1213 жылы Папа Иннокентий III шақырған экуменикалық кеңес

Латеранның төртінші кеңесі немесе Латеран IV 1213 жылдың сәуір айында Папа Иннокентий III тарапынан шақырылып, 1215 жылдың 11 қарашасында Римдегі Латеран сарайында ашылды. Кеңес шақырылғаннан бастап оның өтуіне дейін өткен ұзақ уақыттың арқасында көптеген епископтар Католик шіркеуінің он екінші экуменикалық кеңесі деп санайтын осы кеңеске қатысуға мүмкіндік алды. Кеңесте діни сакраменттер, мирянның рөлі, яһудилер мен еретиктерге қатысты мәселелер және шіркеу ұйымдастырылуы сияқты бірқатар мәселелер талқыланды. Яһудилер мен мұсылмандарға қатысты мәселелерде, бұл "жаңсақ қателік" арқылы әлеуметтік байланысты болдырмау үшін оларды ерекше белгілермен белгілеуді міндеттеуді қамтыды. Кеңес көптеген реформалардың бастауы болды, сонымен қатар Еуропалық қоғамда еретиктерге де, яһудилерге де қатысты төзбеушілікті ресмилендіріп, күштеп жүзеге асырды, осылайша жүйелі еуропалық антисемитизмнің дамуына ықпал етті.

Өмірбаян

Иннокентий III 1199 жылдың қараша айында алғаш рет экуменикалық собор ұйымдастыру туралы ой айтты. 1213 жылдың 19 сәуірінде жазылған «Vineam Domini» атты хатында Папа Киелі жерді қайтарып алу және Шіркеуді реформалау қажеттігін баса көрсетті. Бұл хат экуменикалық соборға шақыру ретінде де қызмет етті және Папаның «Quia maior» атты паптық бұйрығымен бірге берілді. Соборға дайындалу кезінде Папа ескі Санкт-Петер базиликасын кеңінен қайта жаңартуға жетекшілік етті және оны собор кезінде «көрнекі және әсемдеу орталығы» деп атады. Қасиетті Петірдің қабіріне апаратын басты есіктің лунетасында Ескі Ұстанымдағы пайғамбарлар мен жиырма төрт епископтың бейнелері, сондай-ақ «Қойларыңды бағып жүр» және «Бұл қойлардың есігі» деген жазулар бейнеленген. Яһудилерге қарсы шаралар Иннокентийдің Папа ретіндегі билігі кезінде яһудилерге деген ашық жаулықтың шегіне жетті, бұл жаулықтың өзі, ішінара, крест жорықтарынан туындаған яһудилерге қарсы үлкен наразылықтың нәтижесі болды. Мысалы, Иннокентий ереске қарсы күрестің бір бөлігі ретінде Талмудқа қарсы жаңа науқан жүргізді, Талмудты раввиндердің өнертапқан туындысы деп мәлімдеді және яһудилердің өз діні үшін тек Киелі кітап мәтіндерін пайдалануына шектеу қою керек деді. Католик Шіркеуінің яһуди дінін тікелей реттеуге тырысқан алғашқы реті осы болды.

Іс жүргізу

Иннокентий III төртінші кеңестің қараша айында өтуін әдейі таңдады, онда көптеген мерекелер болды. Алдын ала заңдық отырыс 4 қарашада өтті, ал кеңестің ашылу рәсімі Әулие Мартин күнінде өткізілді және жеке таңғы қасиетті миссамен басталды. Содан кейін, Латеран сарайындағы бірінші толық отырыстың басында Папа «Veni Creator Spiritus» әнін бастады және Лұқа 22-ден үзінді келтіре отырып, Исаның Соңғы тамақта шәкірттеріне айтқан сөздері туралы уағыз айтты. Келесі екі уағызында, біреуі Киелі жерді қайтару қажеттілігі, екіншісі дінсіздермен күресу туралы, Папаға сахнада Реуль де Меренкур және Тедизий де Агде қосылды. 14 қарашада француз епископтары мен Тулуза графының жақтастары арасында Симон де Монфорттың ізбасарларының арасында зорлық-зомбылық оқиғалары болды. Тулуза графы Реймонд VI, оның ұлы (кейін Реймонд VII) және Фуа графы Реймонд Роджер өздерінің жерлерін тәркілеуге қарсы дауласу үшін кеңеске келді; Епископ Фулкс және Симон де Монфорттың інісі Гай де Монфорт тәркілеуді қолдады. Реймонд VI-ның барлық жері тәркіленді, бірақ Прованс Реймонд VII-ге қайтару үшін сенімділікпен сақталды. Пьер Бермонд де Саувтың Тулузаға деген талабы қабылданбады және Тулуза де Монфортқа берілді, ал Мельгейл билігі Тулузадан бөлініп, Магелонн епископтарына тапсырылды. Келесі күні, кеңеске қатысқан көптеген адамдардың қатысуымен өткен рәсімде Папа Калликст II қайта салған Трастевередегі Санта-Мария базиликасын киеледі. Төрт күннен кейін, Әулие Петр базиликасында өткен жылдық тойға соншама көп адам жиналды, тіпті Папаның өзі ғимаратқа кіруде қиындыққа тап болды. Екінші толық отырыс 20 қарашада өтті; Папа шіркеу реформасы туралы уағыз айтуға жоспарлаған, бірақ Фридрих II-ні Киелі Рим императоры етіп тағайындауға қарсы болған епископтар іс-шараны тоқтатты. Кеңес 30 қарашада, Әулие Андрей күнінде аяқталды, онда Папа Никеялық иман туралы уағыз айтып, сөзін Шынайы Крест реликвиясын көтерумен аяқтады. Майнц архиепископы сөйлеуді тоқтатуға тырысты, бірақ Папаның үнсіздікке қатысты бұйрығын орындады.

Нәтижелері

Латеран IV үш мақсатты көздеді: крест жорықтары, шіркеу реформасы және дінге қарсылық көрсетумен күрес. Латеранның 71 қаноны талқыланбады, олар тек собордың соңғы күні ресми түрде қабылданды; Энн Дж. Дуганның сөзінше, "ғылыми консенсус" бойынша оларды Иннокентий III өзі әзірлеген. Олар шіркеу реформасы мен сайлау, салық салу, неке, ондық, симония және яһудилік сияқты түрлі тақырыптарды қамтиды. Пап кітаптарына тіркелгеннен кейін, қанондар заң факультеттерінде жылдам таратылды. Декреттердің тиімді қолданылуы жергілікті жағдайлар мен дәстүрлерге байланысты әртүрлі болды.

Атқару механизмі

Латеран IV-ге нақты қолданылуы мен сәйкестік деңгейі әртүрлі болғанымен, оның ұзақ мерзімді салдарлары бар, кең ауқымды заңдық шаралар жасағаны айтылады. Бұл шаралар азшылықтарды қуғындауға қолданылып, Еуропалық қоғамды ерекше төзімсіздікке ұшыратты, немесе тарихшы Р.И. Мур анықтағандай, "қуғыншыл қоғамға" айналдырды. Алғашқыда бұл шаралар еретиктерге қатысты қолданылды, содан кейін олар яһудилер және мәйектілер сияқты басқа да азшылықтарға таратылды. Яһудилерге қатысты антисемитизм крест жорықтарынан бері Еуропаның әртүрлі аймақтарында күшейіп келген. Латеран IV шаралары яһудилер мен христиандарды физикалық түрде бөлу, яһудилерді ерекше белгілер немесе киім киюге міндеттеу сияқты жүйелі қуғын-сүргін жүргізуге заңдық мүмкіндік берді.

Яһуди белгілері

Кеңес яһудилерді бөліп, христиандарды олардың ықпалынан "қорғау" мақсатымен өздерін ерекшелеуге міндеттеді.

Жазбалар

Бұл мәжілістер ресми түрде жазылмағанмен, бұрынғы кеңестерден өзгеше, оқиғалар туралы мәліметтер кеңестің куәгерлері жазған түрлі қолжазбаларда кездеседі. Мэтью Паристің "Хроника Мажора" еңбегінде оның аббаты Уильям Сент-Олбанс жеке қатысқан кеңес отырысының суреті бар. Анонимді неміс дін қызметкерінің толыққанды куәгерлік баяндамасы 1964 жылы Екінші Ватикан кеңесінің құрметіне жарық көрген қолжазбаға көшірілді және қазірде Гиссен университетінде сақтаулы.

Мұра

Генрих Сегузио соборды "көне заманғы төрт үлкен соборға" теңеді. Латеран IV кейде "Латеранның Ұлы Кеңесі" деп аталады, себебі оған 404 немесе 412 епископ (оның ішінде 71 кардинал және архиепископ), сондай-ақ шамамен сексен шіркеулік провинцияны ұсынушы 800-ден астам абат пен приор, Шығыс Православ шіркеуінен 23 латын тілінде сөйлейтін прелаттар мен бірнеше монархтардың өкілдері қатысты, олардың ішінде Фредерик II, Оттон IV, Константинопольдің латын императоры, Англия королі Джон, Венгрияның Андрей II, Франция королі Филипп II, Арагон, Кипр және Иерусалим патшалары болды. Бұл Халкидон соборы мен Екінші Ватикан соборы арасындағы ең ірі экуменикалық собор болды; Энн Дюган "бұл он төртінші ғасырдың соңына дейін Папа басшылығымен өткен ең үлкен, ең өкілді және ең ықпалды собор болды" деп жазады. Ф. Дональд Логанның сөзіне қарағанда, "Төртінші Латеран соборы орта ғасырлардағы шіркеудің ең маңызды жалпы соборы болды", ал оның салдары "ғасырлар бойы сезілді".