Кіріспе

Эдмунд Спенсердің "Шепардес күнтізбесі" (алғашқыда "Шепардес күнтізбесі" деп аталды, он екі айға пропорционалды он екі эглогты қамтиды. "Асыл және ізгі ер азамат", барлық атақтарға лайық, білім және рыцарлық дәрежесіндегі ең лайықты M. Филип Сидниге арналған) – Эдмунд Спенсердің 1579 жылы жарық көрген алғашқы маңызды поэтикалық еңбегі. Спенсер Вергилийдің алғашқы еңбегі – "Эклогтарды" үлгі етіп алып, мансабының басында осы пасторалдар сериясын жазды. Дегенмен, Спенсердің үлгілері қайта өрлеу дәуіріндегі Мантуанның эклогтары болды. Атауы, бүкіл шығарма сияқты, ортағасырлық әдебиетке, әсіресе Джеффри Чосерге байланысты екенін көрсету үшін қасақана көнеше жазылған. Спенсер өлеңді Филип Сидниге арнады. Поэма Джон Скелтонның халық кейіпкері Колин Клаутты таныстырады және оның жылдың он екі айы бойындағы қойшы өмірін бейнелейді. "Күнтізбе" формальды жаңалықтарды қамтиды, тіпті шеберлікпен жазылған Пемброк графинясының "Аркадиясын" ("Ескі" Аркадия, 1580), Спенсер таныс болған сэр Филип Сиднидің классикалық пасторальдық романын күтеді. Бұл шығарма алғашқы басылымында енгізілген кең көлемді түсіндірмелер немесе глоссалармен де ерекшеленеді, олар "Э. К." деп аталады. Э. К. – ақылды, өте нәзік, кейде қате жіберетін, көбінесе терең иронияға толы түсіндіруші, кейде Спенсердің өзінің псевдонимі деп есептеледі. Сарказм (Sarcasmus) термині алғаш рет ағылшын тілінде Спенсердің "Қазан" (October) поэмасында қолданылған.

Интерпретация

Шепардтер календарындағы он екі эклог шіркеудің кемшіліктері, Колиннің Розалиндке деген махаббатының күйреуі, Елизавета патшайымды мақтау және қарапайым шопан өміріне арналған мадақтаулар сияқты тақырыптарды қамтиды. Әр эклогтың алдында ағаштан ойылған сурет, ал кейін сөйлеушіні сипаттайтын ұран орналасқан. Әр эклогтың бастапқы жолы айдың ерекшеліктерін көрсетеді, ал өлеңнің өзі маусымдардың дұрыстығын, ауыл шаруашылығының еңбегі мен тойларын бейнелейді. Құстардың, гүлдердің және егін жинаудың дәл сипаттамалары әр маусымның қиындықтары мен дәстүрлерімен үйлеседі. Өлеңдегі әр пасторал үш санаттың біріне жатады: ғылыми, мұңды немесе жаңарушы. Мұңды және жаңарушы өлеңдер Колин Клаутты махаббат пен ақын ретіндегі екі қырынан көрсетуге арналған, ал ғылыми өлеңдер қысыммен араластырылған, бұл Колиннің драмалық кейіпкерлігінен үйлесімді стильге өтуіне себеп болады. Қаңтар айындағы пасторал Колиннің Розалиндке деген бақытсыз махаббатын баяндайды, ал сәуірдің көктемі Елизаветаны мақтауға шақырады. Мамыр айында Реформацияның қарсыластары болған шопандар өз уағыздарын жануарлар туралы мысалмен аяқтайды. Жазда олар пуритандық теологияны талқылайды. Қазан айы оларды ақынның сынақтары мен көңіл көшірулері туралы ойлануға итермелейді, ал серия жылдың төрт мезгілімен өмірді салыстыратын теңеумен аяқталады.

Пішін және стиль

Шепардтардың календары - он екі эклогтан тұратын поэма. Әр эклог әртүрлі айдың атын алып, маусымдардың өзгеруін көрсетеді. Эклог – диалог немесе монолог түрінде жазылған қысқа пасторлық өлең. Сондықтан айлар бірігіп толық бір жылды құраса, әр ай жеке поэма ретінде де қарастырылуы мүмкін. Айлардың әрқайсысы әртүрлі стильде жазылған. Мысалы, сәуір айында Королеваға арналған лирикалық "лай" бар. Мамыр айы кейіпкерлерді бейнелеу және толық сипаттама береді. Оқырман әр айдан өтіп, жыл соңына жақындаған сайын, тіл стильі әдемі лирикалықтан гөрі түрақтырақ болып келеді; желтоқсан айы жылды аяқтағандай, поэма да біртіндеп аяқталады. Спенсер әр айда ырғақты әртүрлі қолданады. Бұл Спенсердің стилін көрсететін циклдық үлгі, оқырманға жылдың айналымын сезінуге мүмкіндік береді, дәл сол сияқты, баяндаушы да осы циклден өтеді. Айлардың барлығында элементтер мен ойлар қайталанады. Поэманың стиліне Чосер мен Скелтон сияқты авторлардың да ықпалы тиген.

Ықпал

Эдмунд Спенсердің Лестер графымен байланысы «Шепард календарының» күшті әсер ететін негізін қалады. Бірлесіп жұмыс істегеннен кейін бір жыл өткен соң, олар екеуі, сэр Филип Сидни, Эдвард Дайер және Фулк Гревиллмен бірігіп, «Ареопаг» деп аталатын әдеби үйірме құрды. Олар құрған үйірме Лестердің дін және саясатқа қатысты көзқарастарын қолдады (Бер). Спенсердің алғаш рет жарық көрген туындысы – «Шепард календары» Лестердің патшайым мен Д’Аленсон герцогының некелесуі жөніндегі ұсыныс жасаған кезеңмен бірге болды. Өлең аталған ұсыныстың насихат құралы ретінде пайдаланды. Спенсер өлеңнің өзінің қаржылық және саяси табысы үшін жазылғанын түсінді, бірақ ол сонымен қатар туындысының артында тұру идеясын да қалыптастырды. Бұл туынды сәтті болды; 1579 мен 1597 жылдар аралығында бес басылымы жарық көрді. Өлеңді сол заманғы басқа туындылардан ерекшелейтін нәрсе – Спенсердің аллегорияны қолдануы және антикалық идеяларға сүйенуі. Бұл өлең Спенсердің ең танымал «Пері патшайымы» туындысының негізін салды. «Шепард календары» ағылшын тілінің қалыптасуына және жаңа сөздердің, сондай-ақ әдеби тәсілдердің енгізілуіне де зор үлес қосты. Ирландиялық композитор Ина Бойль 1921 жылы Спенсердің «Шепард календарының» бірінші эглогынан шабыдаланып, «Колин Клаут» – «оркестрге арналған пастораль» шығармасын жазды және 1923 жылы оны қайта жөндеді.